Prézidént tramp: "B d t qilmishliri üchün xitayni jawabkarliqqa tartishi kérek."

Muxbirimiz nur'iman
2020-09-29
Élxet
Pikir
Share
Print
Birleshken döletler teshkilatining 75-nöwetlik omumiy yighinida amérika prézidénti donald tramp nutuq sözlimekte. 2020-Yili 22-séntebir.
Birleshken döletler teshkilatining 75-nöwetlik omumiy yighinida amérika prézidénti donald tramp nutuq sözlimekte. 2020-Yili 22-séntebir.
state.gov

Birleshken döletler teshkilatining 75-qétimliq yilliq yighini 15-séntebir bashlan'ghan bolup, 30-séntebirgiche dawam qilidiken.

Birleshken döletler teshkilatining tor bétide élan qilghan bayanatta mundaq déyilgen: "Birleshken döletler teshkilati 75-qétimliq yilliq yighin arqiliq her qaysi hökümetlerning b d t bilen hemkarliship, xelqni merkez qilghan halda köp tereplimilik rol oynishini teshebbusi qilidu."

Birleshken döletler teshkilatining mezkur yighinining yuqiri derijilikler yighini 21-séntebir bashlan'ghan. Her qaysi döletlerning yuqiri derijilik emeldarliri korona wirusi, hawarayi bulghinishi we birqisim döletler arisida tinchimaywatqan urush qatarliq xelq'arada yüz bériwatqan jiddiy mesililerni muzakire qilghan.

Amérika prézidénti donald tramp yuqiri derijilikler yighinida söz qilghan bolup, xelq'aradiki muhim mesililerni otturigha qoyghan. Korona wirusi mesiliside u xitayning mes'uliyitini sürüshte qilidighanliqini tekitligen.

U mundaq dégen: "Biz yoshurun bir düshmen bilen élishiwatimiz, u bolsimu 'xitay wirusi'. Xitay wirusi 188 döletke tarqilip san-sanaqsiz kishilerning jénigha zamin boldi. Biz parlaq kelgüsi üchün bu wirusni tarqatqan dölet-xitayning mes'uliyitini sürüshte qilishimiz kérek. Yene xitay her yili milyon tonna exletni déngizgha töküwétidu. B d t dunyaning hawa bulghinishi mesilisidimu xitayning mes'uliyitini sürüshte qilishi kérek. Xitayning dunyagha élip kéliwatqan balayi'apitige sel qarap, amérikani eyiblewatqan döletler hawarayigha emes, belki peqetla iqtisadi menpe'etini chiqish qilghan döletlerdur. Men buninggha qarap turalmaymen. Eger b b t rastinla roli bar teshkilat bolidighan bolsa, dunyadiki heqiqiy mesililerge diqqet qilishi kérek. Mesilen, térorizim, ayallarni xorlash, mejburiy emgek, dini-étiqadni basturush, diniy guruppilargha étnik qirghinchiliq élip bérish qatarliqlar. Amérika her waqit kishilik hoquqning rehbiri bolup keldi. Bizning hökümitimiz diniy erkinlik, ayallar hoquqi qatarliq kishilik hoquqlarni aldinqi orun'gha qoyidu."

Firansiye prézidénti émmano'él makron sözide xitayning réjimi astidiki Uyghurlar heqqide mexsus toxtalghan.

U mundaq dégen: "Bizning teshebbus qélip kéliwatqanlirimiz eng eqelliy hoquqlar, hergizmu gherbning idiyeliri emes. Kishilik hoquqqa ehmiyet bergüchiler bu hoquqlarni qoghdishi kérek. Bu hergizmu ichki ishlargha arilashqanliq bolmaydu. Bular birleshken döletler teshkilatining eng eqelliy pirinsipliridur. Bular b d t gha eza döletlerning öz raziliqi bilen imzalighan kélishim we hörmet qilishqa tégishlik qa'idiliridur. Del shu sewebtin firansiye bir xelq'araliq tekshürüsh guruppisining b d t ning bashchiliqida shinjanggha bérip, hemmimiz köngül bölüwatqan mesililerni, yeni ashu yerde yashawatqan Uyghur musulmanlirining ehwalini tekshürüshini telep qilimiz."

Émmano'él makron yene nöwette dunyaning eng keskin kishilik hoquq krizisi ichide ikenlikini otturigha qoyghan.

Közetküchiler birleshken döletler teshkilatining 75-qétimliq yilliq yighinining asasliq témisining xitay bolghanliqigha diqqet qilishmaqta.

Mezkur yighinda gérmaniye yawropa ittipaqi üchün söz qilip, Uyghur rayonida zor türkümdiki "Siyasiy qayta terbiyilesh lagérliri" we keng kölemlik nazaret qilish sistémisi mewjutluqi, shundaqla diniy étiqad erkinlikning sistémiliq cheklen'genlikini bildürgen.

Kanadaning bash elchisi lésléy norton bu rayondiki "Keng kölemde xalighanche tutup turush we balilarni ata-anisidin ayriwétish, nazaret qilish, shundaqla mejburiy emgek we mejburiy tughut cheklesh qatarliq siyasetler" toghrisida agahlandurush bergen.

Kishilik hoquqni közitish teshkilatidiki jon fishér 300 din artuq pa'aliyetchige wakaliten söz qilip mundaq dégen: "Héchqandaq bir dölet qanundin üstün bolmasliqi kérek, emdi xitaygha nöwet keldi." dégen.

Birleshken döletler teshkilatining 75-qétimliq yilliq yighinining re'islik wezipisini yawropa ishliri ministirliq wezipisini ötewatqan türk diplomat wolkan bozkir ependi üstige alghan bolup, türkiye prézidénti erdoghan buni dunyaning türkiyege ishen'genliki dep baha bergen.

Közetküchilerni heyran qaldurghini türkiye prézidénti erdoghan 25 minutluq nutqida pelestin, süriye, yemen, afghanistan we keshmir qatarliq musulman dölet we rayonlar heqqide ayrim ayrim toxtalghan bolup, Uyghur musulmanliri we yaki xitayning siyasetlirige aliqidar héchqandaq ipade bildürmigen. U mundaq dégen: "Dost qara künde ayrilidu. Zulumgha uchrighan mezlumlarning yénida bolush dölitimizning xaraktiridur. Bir qisim döletler arisidiki küch talishishi süriye, pelestin, yemen, awghansitan'gha oxshash döletlerde muqimsizliqning kélip chiqishigha seweb boluwatidu."

U axirida pelestin heqqide toxtilip mundaq dégen: "Insaniyetning qanighan yarisi bolghan pelestinde yüz bériwatqan zulum wijdanlarni azablashni dawam qéliwatidu. Üch chong dinning muqeddes miraslirigha ige bolghan quddusqa qolni sozuwatqanlarning jasariti téximu küchiyiwatidu. Döletler arisidiki kilishelmeslikining b d t ning bashchiliqida semimiy söhbetler arqiliq heqqaniy yol bilen hel qilinishni teshebbus qilimiz. "" erdoghan sözide yéngi zinlandiyede yüz bergen térrorluq weqesi, iraqtiki muqimsizliq, irandiki yardro qorali mesilisi we yéqinqi mezgildiki ezerbeyjan we ermenistan arisidiki urushnimu tilgha alghan. Emma xitay hakimiyitining milyonlighan Uyghur qatarliq musulman xelqni lagérlargha solighanliqi we yaki u yerde yüz bériwatqan kishilik hoquq depsendichilikliri heqqide héchnéme démigen.

Musulman döletlerdin pakistan ministiri imran xanning hindistandiki musulmanlarni hindistan hökümitining "Yighiwélish lagérliri" gha solighanliqi heqqide toxtalghanda, xelq'ara metbu'atlarda 2017-yildin biri déyiliwatqan xitay hakimiyitining milyonlighan Uyghur qatarliq musulmanlarni "Yighiwélish lagérliri" gha solighanliqi heqqide héchnéme démesliki közetküchilerning diqqitini tartqan.

Imran xan mundaq dégen: "Nurghun döletlerde musulmanlar zulumning nishani bolmaqta. Muhemmet peyghember haqaret qilinmaqta, qur'anlar köydürülmekte. Hindistanda hökümet qollighan 'islamgha öchmenlik' ewj almaqta. Xuddi natsistlar y nishanliq halda yehudiylarni yoqétishni pilanlighandek, hindistan musulmanlarni nishan'gha almaqta. Texminen ikki mliyondin artuq musulmanlar kemsitlishke, kimlikidin waz kéchishke mejburlanmaqta. Doklatlargha asalan'ghanda, zor kölemlik 'yighiwélish lagérliri' musulmanlar bilen tolghan."

Közetküchiler gherb ellirining birleshken döletler teshkilatida xitayning Uyghurlargha yürgüzüwatqan dini basturushi we irqi qirghinchliqini toxtitishini telep qilishi bilen türkiye, pakistan qatarliq musulman döletlerning Uyghurlarni tilgha ilip qoymighanliqi nahayiti küchlük siélishturma boldi, déyishmekte.

Mezkur yighinda Uyghur teshkilatliri we shexslergimu Uyghur mesilisini anglitish üchün purset bérilgen bolup, dunya Uyghur qurultiyining wekili zumret xanim Uyghurlar uchrawatqan zulumning alliqachan irqiy qirghinchiliq derijisige barghanliqini otturigha qoyghan. Amérikada yashawatqan Uyghurlardin behram sintash we ziba murat qatarliqlar ata-aniliri heqqide guwahliq bérip, Uyghurlar duch kelgen zulum we paji'elerni emeliy pakit bilen otturigha qoyghan hemde xelq'aragha bu zulumni toxtitish heqqide chaqiriq qilghan. Shiwitsariyede turushluq abdushükür abduréshit ependi a'ilisidikilerning jaza lagérigha ilip kétilgenliki heqqide guwahliq bérish arqiliq xitayning Uyghur xelqige irqiy qirghinchiliq yürgüzüwatqanliqini tekitligen.

Toluq bet