Xitay özini aqlash üchün “B d t 16-nöwetlik az sanliqlar munbiri” de bir neper Uyghur ayalni sehnige chiqarghan

Bérndin ixtiyariy muxbirimiz hebibulla izchi teyyarlidi
2023.12.01
xitay-bdt-soz B d t yighinida xitayni aqlap guwahliq bergen ayal sözlewatidu. 2023-Yili 1-dékabir, jenwe
RFA/Hebibulla

Birleshken döletler teshkilatining jenwediki bash shitabida “16-Nöwetlik b d t az sanliqlar munbiri” échiliwatqan bolup, bu munberde Uyghur teshkilat wekilliri we chet ellik diplomatlar bilen xitay wekilliri otturisida keskin munaziriler bolup ötken.

Xitay wekilliri bügünki yighinda Uyghur teshkilatliri wekilliri bilen bir qisim gherb diplomatlirining küchlük bésimigha taqabil turush üchün, özliri terbiyelep élip kelgen bir neper Uyghur ayalni sehnige chiqarghan. Neq meydandiki widiyo körünüshidin qarighanda, xitay sehnige élip chiqqan bu Uyghur ayal “Xitay antropologiye (insanshunasliq) we étnografiye jem'iyiti” ning tetqiqatchisi imish.

“16-Nöwetlik b d t az sanliqlar munbiri” de xitay wekilliri sözlewatidu, 2023-yili 1-dékabir, jenwe
“16-Nöwetlik b d t az sanliqlar munbiri” de xitay wekilliri sözlewatidu, 2023-yili 1-dékabir, jenwe
RFA/Hebibulla

Bügün yeni 1-dékabir küni chüshtin burunqi yighinda xitay wekilliri söz élip, 2017-yilidin béri Uyghur rayonigha 20 minggha yéqin téxnik xadim ewetip, 20 milyon'gha yéqin kishini “Kespiy téxnika mahariti bilen terbiyeligenliki”؛ shundaqla “Uyghurlarni namratliqtin qutuldurghanliqi” heqqide lap urghan, shundaqla bu san-sépirlar bilen xitayning Uyghur rayonidiki basturush siyasitini aqlashqa urun'ghan.

Dunya Uyghur qurultiyi xelq'ara munasiwetler diréktori zumret'ay  erkin 12-nöwetlik b d t az sanliqlar munbiride sözlewatidu. 2023-Yili 1-dékabir, jenwe
Dunya Uyghur qurultiyi xelq'ara munasiwetler diréktori zumret'ay erkin 12-nöwetlik b d t az sanliqlar munbiride sözlewatidu. 2023-Yili 1-dékabir, jenwe
RFA/Hebibulla

Dunya Uyghur qurultiyi xelq'ara munasiwetler komitétining diréktori zumret'ay erkin xanim arqidinla sözge chiqip, xitayning yalghan sözlewatqanliqini, 2014-yildin bashlap xitay hökümitining sherqiy türkistanda yolgha qoyghan atalmish “Térrorluqqa qarshi turush” namida Uyghur we bashqa türkiy xelqlerge qarita qirghinchiliq élip bériwatqanliqini otturigha qoyghan. U sözide xitay hökümitining Uyghur tili we medeniyitini yoqitishqa, Uyghurlarning dini étiqadini weyran qilishqa, jümlidin Uyghur rayonidiki meschit, qebristanliq we diniy ibadet sorunlirini chéqip tüzliwétishke urunup kelgenlikini؛ Uyghurlarning tarixtin buyan yaratqan gheyriy-maddiy medeniyet miraslirini ghayib qiliwétishke, en'eniwi milliy turmush usulini sistémiliq yoqitishqa küchep kelgenlikini؛ milyonlighan Uyghurni jaza lagérlirida yaki zawut-fabrikilarda mejburiy emgekke séliwatqanliqini tekitligen.

Yighindin kéyin ziyaritimizni qobul qilghan zumret'ay xanim, xitay wekillirining chüshtin burunqi yighinda duch kelgen küchlük bésimlargha taqabil turush üchün, chüshtin kéyinki yighinda bir neper Uyghur ayalni sehnige élip chiqip, uning éghizi arqiliq xitay hökümitining Uyghurlargha yürgüzüwatqan zorawanliqlirini aqlashqa urun'ghanliqini tekitlep ötti.

Bügünki bu yighinda xitay wekillirining arqidinla italiyening b d t diki wekili söz élip, xitayning türlük yalghanlirigha reddiye bergen. Italiye wekili sözide, xitayning italiyege bergen wedilirining birinimu orundimighanliqini؛ xitay b d t kishilik hoquq ehdinamisige xilapliq qilghanliqi üchün, italiyening “Bir belbagh bir yol” pilanidin 2019-yilila chékinip chiqqanliqini؛ xitay hökümitining éghir kishilik hoquq depsendichiliklirining hélihem dawam qilip kéliwatqanliqini otturigha qoyghan.

Bu yighinda yene tibet we ichki mongghul teshkilatlirining wekillirimu qatnashqan bolup, ularmu xitayning jinayi pakitlirini otturigha qoyup, b d t din jiddiy tedbir qollinishni telep qilghan.  

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.