Хитайниң б д т кишилик һоқуқ кеңишиниң бир комитетиға тәйинлиниши америка дөләт мәҗлиси әзалирини һәрикәткә кәлтүргән

Мухбиримиз әркин
2020-04-09
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Америка кеңәш палатасиниң 7 нәпәр нопузлуқ әзаси б д т баш катипи антонио гутерресқа мәктуп язғанлиқи тоғрилиқ елан қилинған мақалидин сүрәткә елинған. 2020-Йили 7-апрел.
Америка кеңәш палатасиниң 7 нәпәр нопузлуқ әзаси б д т баш катипи антонио гутерресқа мәктуп язғанлиқи тоғрилиқ елан қилинған мақалидин сүрәткә елинған. 2020-Йили 7-апрел.
dailywire.com

Америка кеңәш палатасиниң марко рубийони өз ичигә алған 7 нәпәр нопузлуқ әзаси б д т баш катипи антонио гутерресқа мәктуп йезип, хитайниң б д т кишилик һоқуқ кеңиши мәслиһәтчиләр комитетиға тәйинләнгәнликигә қарши туридиғанлиқи, униң «лаяқәтсиз», дәп елан қилиниши керәкликини билдүргән.

Мәктупта тәкитлинишичә, хитай һөкүмитиниң вухәндә партлиған корона вируси юқумида хәлқарани алдиши зор хәвп яритип, кишилик һоқуқ мәсилисидики һәрқандақ ишәнчини йоқатқан. Шуңа униң «кишилик һоқуқ кеңиши мәслиһәтчиләр комитетидики орни лаяқәтсиз, дәп елан қилиниши керәк» икән.

Мәктупта йәнә хитайниң шинҗаңдики уйғур мусулманлириниң кишилик һәқлирини кәң көләмлик хорлаштәк җинайитигә даир мукәммәл һөҗҗәтләрниң барлиқи тәкитләнгән. Униңда, «хитайдики бир милйондин артуқ уйғур уларниң ирадисигә қарши һалда аталмиш қайта тәрбийәләш лагерлириға қамалди. Бу әһвални кәң көләмлик етник қирғинчилиқ, дәпла ипадиләшкә болиду» дейилгән.

Мәзкур мәктуп кишилик һоқуқ кеңишиниң асия гурупписидики дөләтләрниң 31-март күни хитайни б д т ниң 5 кишилик мәзкур комитетиға таллиши кишилик һоқуқ тәшкилатлириниң қаршилиқиға учрап арқидинла йезилған. Мәркизи голландийәдики вакаләтсиз милләтләр тәшкилати хитайниң таллинишиға қарши чиққан тәшкилатларниң бири. Мәзкур органниң илгири сүрүшичә, хитайниң таллиниши бу орунниң қанунийлиқиға соал пәйда қилидикән.

Вакаләтсиз милләтләр вә хәлқләр тәшкилатиниң сиясәт вә тәтқиқат ишлири директори фернандо бургес бу һәқтики зияритимизни қобул қилип, мундақ деди: «алди билән бу йәрдә униң қанунийлиқиға қарита соал бар. Хитайниң кишилик һоқуқ җәһәттики қорқунчлуқ хатирисини пүтүн дуня билиду. Кишилик һоқуқ кеңишиниң өзи ишәнч мәсилисигә дуч кәлгән бундақ бир вақитта униң хитайни кишилик һоқуқ тәкшүргүчилирини тәйинләйдиған бир орунға таллиши пүткүл қурулминиң мурәссәвазлиқини көрситиду. Бу һәқиқәтән адәмни ғәзәпләндүриду. Иккинчиси, бу қарар йәнә хитайниң б д т ниң кишилик һоқуққа хилап қилмишларни тәнқидләш механизмини аҗизлаштурушқа тиришиватқанлиқини намайәндиси».

Җәнвәдики «б д т ни көзитиш» тәшкилатиниң ашкарилишичә. Омман 31-март күни асия гурупписидики дөләтләргә вакалитән кишилик һоқуқ кеңишигә мәктуп йезип, хитайниң бу орунға талланғанлиқини билдүргән. Шу мунасивәт билән «б д т ни көзитиш» тәшкилати 2-апрел күни асия гурупписидики дөләтләрниң қарарини «бимәнилик» вә «әхлақсизлиқ» дәп тәнқидлигән. Мәзкур тәшкилатниң чақириқиға дуня уйғур қурултийи, уйғур кишилик һоқуқ қурулуши қатарлиқ тәшкилатлар аваз қошқаниди.

Уйғур кишилик һоқуқ қурулуши тәшкилатиниң алий дәриҗилик кординатори(маслаштурғучиси) петер ервиңниң билдүрүшичә, хитай кишилик һоқуқ хатириси җәһәттә лаяқәтсиз болупла қалмай у йәнә б д т кишилик һоқуқ механизми билән һәмкарлишишни изчил рәт қилип кәлгәникән. Петер ервиң 8-апрел зияритимизни қобул қилип мундақ деди: «хитай кишилик һоқуқ хатириси җәһәттә лаяқәтсиз болупла қалмай, б д т механизми билән һәмкарлишишниму рәт қилип кәлди. Хитай б д т ниң диний етиқад, мәдәнийәт һәқлири, террорлуққа қарши туруш ишлиридики тәкшүргүчи әмәлдарлириниң тәләплирини қобул қилиш, соаллириға җаваб беришни рәт қилип келиватқиниға нәччә йиллар болди. Хитай бу җәһәттики аз дегәндә 17 тәләпкә яқ, дәп җаваб бәрди. Бизниң пикримиз шу, хитайниң кишилик һоқуқ хатириси дәһшәтлик болупла қалмай, у б д т билән һәмкарлишиш җәһәттиму лаяқәткә тошмайду».

Униң тәкитлишичә, хитай бу орунда вәзипә өтәйдиған бу бир йил җәрянида униң кишилик һоқуқ хатирисини тәнқидләйдиған хадимларни бу вәзипигә қоймайдикән.

Петер ервиң мундақ деди: «кәлгүси 12 ай ичидә хитайни тәнқид қилидиған яки башқа дөләтләрниң диний әркинлики, кишилик һоқуқ, террорлуққа қарши туруш хатирисини тәнқидләйдиған мутәхәссисләрни бу орунға қоюшни рәт қилиду. У хитайни тәнқид қилидиған һечқандақ тәкшүргүчини қобул қилмаслиқи мумкин. Бу мәзкур органниң кәлгүси 6 йиллиқ хизмитигә тәсир қилиду. Бу җәрянда қобул қилинған тәкшүргүчиләр хитайни бурунқидәк тәнқид қилмайдиған кишиләр болуп қалиду».

Вакаләтсиз милләтләр вә хәлқләр тәшкилатидики фернандо бургесниң тәкитлишичә, хитай бу җәрянда уйғур кишилик һоқуқ мәсилисиниң б д т күнтәртипидики муһим мәсилиләр қатаридин орун елишиға кашила қилиши мумкин икән.

У 8-апрел зияритимизни қобул қилғанда бу җәһәттики әндишилирини мундақ ипадилиди: «биз әлвәттә хитайниң бейҗиңпәрәс мутәхәссисләрни тәйинләп, уларниң бейҗиңни тәнқид қилишиниң алдини алидиғанлиқини пәрәз қилалаймиз. Бу йәрдә йәнә күнтәртип мәсилиси бар. Б д т ға миңлиған, йүз миңлиған кишилик һоқуқ делоси келиду. Б д т дики мутәхәссисләр уларниң һәммисини көрүп болалмайду. Униң муһимлиқиға қарап тизимликини турғузиду. Буниңда уйғурларниң йиғивелиш лагерлири мәсилиси тизимликниң әң арқисиға тизип қоюлуши, һәтта күнтәртипкә қоймаслиқ еһтималлиқи болиду».

Америка дөләт мәҗлиси әзалириниң б д т баш катипиға язған мәктупиға кеңәш палата әзаси марко рубийо, марша бләкбурен, тәд круз, җон кронин, җәймиз инхоф, марша миксаллй, кәвин кремир қатарлиқлар имза қойған. Мәктупниң ахирида б д т баш катипиниң «әркинлик вә кишилик иззәт-һөрмәткә алақидар ортақ қиммәт қаришини көздә тутуши, хитай вәкилиниң б д т мәслиһәтчиләр комитетида вәзипә өтүшини тохтитилиши» тәләп қилинип, «барлиқ әза дөләтләрниң хитай компартийәси садир қиливатқан кишилик һоқуқ дәпсәндичиликини қаттиқ тәнқид қилишини өтүнимиз» дейилгән.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт