Aléna duxanning xitaydin 200 ming dollar “In'am” élishi, b d t ning xizmet prinsipi we abroyigha dagh chüshürgen

Muxbirimiz eziz
2022-06-01
Share
Alena-Douhan-1.jpg B d t kishilik hoquq aliy kéngishining pewqul'adde melumatchisi aléna duxan (Alena Douhan) yighin'gha qatnishish aldida. 2021-Yil 12-féwral.
AFP

Xitay hökümitining chet'ellerge sozulghan “Uzun qolliri” ning eng tipik melum bolghan kartinilirining biri xelq'araliq hökümetler birleshmisi sheklini alghan eng aliy xelq'araliq teshkilat, yeni

Xitay hökümitining chet ellerge sozulghan “Uzun qoli” ning bir uchi hetta birleshken döletler teshkilati (b d t) gha sozulghan'ghanliqi melum. Yéqinqi xewerlerdin ashkarilinishiche, xitay hökümiti nöwette b d t ning köpligen organlirini kontrol qiliwélip, uningdin öz paydisi üchün paydilanmaqta iken. Xitay hökümitining ashkara qollan'ghan usullirining biri özlirige iqtisadiy jehettin béqindi bolghan döletlerni b d t yighinlirida xitay üchün paydiliq bolghan tekliplerge awaz bérishke teshkillesh bolsa, yene biri xitay üchün “Ziyanliq” bolghan shexslerning b d t munbirige yéqinlishishini türlük usullar bilen chekleshte ipadilen'gen.

Uyghur Pa'aliyetchilerdin dunya Uyghur qurultiyining re'isi dolqun eysaning birnechche qétimliq b d t yighinlirida duch kelgen Awarichiliqliri Buning eng janliq misalliri Hésablinidu. Kéyinki waqitlarda b d t xadimlirining muhajirettiki Uyghur pa'aliyetchilerge da'ir bezi melumatlarni xitay hökümitige tapshurup bergenliki melum bolghan bolsa, yéqinqi mezgillerde xitayning iqtisadiy Wasite Arqiliq b d t ning munasiwetlik xadimlirini sétiwélishi ewj alghanliqi toghrisidiki pikirler otturigha chiqishqa bashlidi

18-May küni b d t Gha Da'ir ene shu xil setchilikning biri qatarida xitay hökümitining b d t xadimini iqtisadiy jehettin qandaq sétiwalghanliqi hemde buning aqiwitining qandaq bolidighanliqi resmiy höjjetler asasida pash boldi. “B d t ni közitish” teshkilatining ijra'iye diréktori Hillél Nur (Hillel Neuer) imzasida shu küni élan qilin'ghan “B d t ning kishilik hoquq melumatchisi xitaydin 200 ming amérika dolliri Tapshuruwalghan” serlewhilik obzor Maqaliside, B d t kishilik hoquq aliy kéngishining pewqul'adde melumatchisi Aléna Duxan (Alena Douhan) ning xitay hökümitidin 200 ming amérika dolliriliq “Yardem” alghanliqi hemde buninggha munasiwetlik birqatar “Soda Pa'AliyetliriTepsiliy Bayan qilin'ghan.

B d t kishilik hoquq aliy kéngishining pewqul'adde melumatchisi aléna duxan (Alena Douhan) yighinda sözlimekte. 2021-Yil 12-féwral.
B d t kishilik hoquq aliy kéngishining pewqul'adde melumatchisi aléna duxan (Alena Douhan) yighinda sözlimekte. 2021-Yil 12-féwral.
AFP

Obzorda éytilishiche, 2021-yili séntebirde xitay hökümitining orunlashturushi bilen Uyghur aptonom rayonluq hökümet, xitay hökümitining b d t ning jenwede turushluq wakaletxanisi we b d t kishilik hoquq kéngishi birlikte “Shinjang yaxshi jay” témisida ikki yérim sa'etlik tor muhakimisi uyushturghan. Uyghur diyaridiki qirghinchiliq heqqide shunche köp delil-ispatlar taghdek döwilen'gen ehwalda, xitay hökümitining b d t xadimliri bilen birlikte “Shinjangda qirghinchiliq we mejburiy emgek dégenler mewjut emes” Témisida Birleshme muhakime yighini chaqirishi hemde bu yighindiki merkiziy témining b d t xadimliri arqiliq dunyagha jakarlinishi, mahiyette xitay hökümitining Uyghur rayonidiki irqiy qirghinchiliqini yépish rolini oynighan. Halbuki, b d t munbiride Uyghurlar qatnashturulghan yaki Uyghurlar bilen b d t xadimliri bir munberde turup söz qilghan bundaq bir muhakime yighini ta hazirghiche échilip baqmighan.

 Shu qétimliq muhakime munbiride Uyghurlarning “Éshincha Emgek küchlirini ishqa orunlashturush” dolqunida qandaq “Bay” bolghanliqi, Uyghur we bashqa milletlerning heq we hoquqlirining qandaq képillikke ige qiliniwatqanliqi heqqide pikirler otturigha qoyulghan, shu qatarda xitayning jenwediki b d t bash Shtabida Da'imiy turushluq wekili chén shü, Uyghur aptonom rayonluq hökümetning re'isi erkin Tunyaz Qatarliqlarmu ayrim-ayrim söz qilghan. Ular sözide “Amérika bashchiliqidiki Gherb Döletliri shinjangdiki alemshumul Terqqiyatlargha Köz yumdi؛ özliriche iqtisadiy jaza élan qilip, shinjangdiki hökümet tarmaqlirining namigha ashkara qara sürkidi” dégendek mezmunda eyibligen idi.

Shu qétimliq yighinda b d t kishilik hoquq kéngishining pewqul'adde melumatchisi Aléna Duxan ayrim söz qilip, özining bu qarashlargha qoshulidighanliqini Wasitiliq halda Tekitligen. B d t  qarmiqida kishilik hoquq mesilisi boyiche meshghulat élip baridighan bir organning pewqul'adde melumatchisining bu yighinda eziz méhman qatarida söz qilishi, Emeliyette Xitay hökümitining bayanlirini, jümlidin yighindiki pikirlerning “Chinliq” derijisini “Ashurush” rolini oynighan. Shuning bilen birge Alénaning B d t namida söz qilishi seweblik xitay hökümitining Uyghurlar heqqidiki saxta teshwiqati we Uyghur diyaridiki qirghinchiliqni yoshurush urunushi nahayiti zor “Utuqlar” Gha Érishken. Uyghur diyaridiki qirghinchiliq heqqide xelq'aragha melum bolghan bayanlarmu b d t namida yalghan'gha chiqirilghan.

“B d t ni közitish teshkilati” (UN Watch) ning doklatida körsitilishiche, Bélurusiye Döletlik uniwérsitétning proféssori bolghan Aléna Duxan 2020-yili mart éyidin bashlap, b d t kishilik hoquq kéngishining pewqul'adde Melumatchiliqigha Teyinlen'gen. B d t namida chaqirilghan Uyghur diyaridiki atalmish “Bextiyar Hayat” teswirlen'gen tor muhakime yighinimu del mushu waqitlarda chaqirilghan bolup, bu xil “Toghra kélip qélish” köpligen kishilerde te'ejjüpke seweb bolghan. Emma Aléna Duxanning B d t namida xitay hökümitining Uyghurlar heqqidiki saxta teshwiqat yighinigha qatnishishi hemde shu arqiliq buni “Qanuniy” salahiyetke ige qilishi, bu yighin bilenla cheklenmeydiken. 2021-Yilining axirida xitay hökümitining Sahibxaniliqida Chaqirilghan “Gherb Jahan'girlikining jazalirigha qarshi turayli” témisidiki yighinda, u nuqtiliq söz qilghuchilarning biri bolghan.

Bu heqte söz bolghanda “B d t ni közitish teshkilati” ning ijra'iye re'isi Hillél Nur (Hillel Neuer) özlirining bu xil ashkara “Sodilishish munasiwiti” ni qandaq bayqighanliqi heqqide toxtilip mundaq dédi: “Biz birleshken döletler teshkilatining özliri élan qilghan doklattin bu mesilini bayqiduq. B d t qarmiqidiki kishilik hoquq kéngishining pewqul'adde melumatchisi kishilik hoquq mesilisi boyiche Yétilgen Mutexessis süpitide yilda bir qétim öz xizmiti heqqide doklat teyyarlap chiqidu. Ene shu doklattiki uchurlarning biri xizmetchiler Tapshuruwalghan Pulgha da'ir melumatlardur. Adette démokratik eller b d t Gha Iqtisadiy jehettin i'ane bérip, ularning kishilik hoquq sahesidiki xizmitige asanliq yaritip béridu. Emma hazir bir qisim diktator hakimiyetlermu mushu usulni qollinidighan bolup, bu hal bizning gumanimizni qozghidi. Ular teyyarlap chiqqan 83 betlik doklatning 50-bétide Aléna Duxanning Qatar we Rusiyedin Pul alghanliqi, shu qatarda xitayning 200 ming dollar bergenliki we xitayning eng köp pul bergüchi dölet bolghanliqi éytilghan. Adette xitay b d t kishilik hoquq kéngishige kishilik hoquq xizmiti üchün bunche köp pul bermeydu. Alénaning Ishligen <xizmet> Lirige Qaraydighan bolsaq, u buninggha jawab qayturush shekilde xitay hökümitining <teshwiqatchisi> Gha Aylinip, b d t namidiki yighinda xitay hökümitining shinjangni maxtash heqqidiki bayanlirigha sorun hazirlap bergen. Xitay hökümiti bolsa bu sorundin paydilinip, xelq'aragha <shinjang dégen hazirqi dunyadiki eng kishini mehliya qilidighan makan. Bu jayda héchqandaq zulum, qirghinchiliq yaki mejburiy emgek mewjut emes> dep jakarlighan”.

Hillél Nur ependi obzorida alahide tekitligen bir nuqta, u Aléna Doxanni Xitay HökümITidin Tapshuruwalghan 200 Ming amérika dollirini Qayturuwétish Heqqidiki teklip Hésablinidu. Uning qarishiche, b d t qarmiqidiki kishilik hoquq ishlirigha mes'ul melumatchi xizmitige kéreklik xirajetni Biwasite Halda özige “Yardem” qilmaqchi bolghan dölettin emes, eksiche b d t din élishi lazim iken. Melum bir döletning Biwasite Halda bu xildiki musteqil tetqiqat xadimigha pul bérishi, Emeliyette Ashu teqdim qilin'ghan pulgha chushluq “Xizmet körsitish” ni teqezza qilidiken. Shunga eslidinla bir diktator hakimiyet bolghan bélurusiyediki aliy mektep proféssori bolghan bir Ziyaliyning Bu xil qilmishi, b d t ning xizmet Méxanizmigha Peqetla toghra kelmeydighan bir türlük exlaqsizliq Hésablinidiken.

Xitay hökümitining bashqa Diktator Hakimiyetlerge oxshash b d t ni zulum we basturushni aqlashning qorali qiliwélishi heqqide söz bolghanda, Hillél Nur ependi buning b d t ning eslidiki xizmet nishanliri üchün éghir buzghunchiliq peyda qiliwatqanliqini alahide tekitlidi.


“Tolimu qiziqarliq yéri shuki, b d t kishilik hoquq kéngishi 18-may küni élan qilghan xizmet doklatlirining biride mezkur kéngeshning aliy melumatchisi Aléna Duxan teyyarlap chiqqan iran heqqidiki bayanlar yer alghan. Buningdimu U irandiki namratliq we ijtima'iy malimanchiliqni >amérika bashchiliqidiki Gherb Dunyasining iran'gha qanunsiz Émbargo Élan qilishidin kélip chiqqan. Bu hergizmu iran hökümiti peyda qilghan mesile emes< dep xulase chiqarghan. Uning sudan, wénésu'éla, zimbabuwé qatarliq döletler heqqidiki doklatidimu mushu xildiki <amérika düshmenliki> nuqti'inezeri eks ettürülgen. Emma hazirghiche héchqandaq chet el tekshürgüchilirige ishik échip baqmighan bu döletler öz ishiklirini Aléna Duxan üchün <daghdam échip bergen>. Uning xitaydin ghayet zor sommida pul élishi hemde xitay üchün <mulazimet> qilishi bizge uning bashqa diktator Hakimiyetlerdinmu Pul alghan bolushi heqqidiki éhtimalliqni otturigha chiqiridu.”

Ene shu teriqide yéqinqi yillardin buyan ewj alghan bir hadise, siyasiy we iqtisadiy jehetlerdiki qararlarni mejburiy ijra qildurush iqtidari bolmighan b d t ning tashqi dunyagha élan qilghan xizmet nishanining xitay hökümitining iqtisadiy jehettiki tesir körsitishi arqisida pütünley “Adashturulghanliqi”, buning bilen dunyaning tinchliqi we bixeterlikini saqlash, herqaysi xelqler arisidiki dostluqni we xelq'araliq hemkarliqni algha sürüsh üchün Dunyagha kelgen B d t ning Emeliyette “Küchlük” döletlerge yantayaq bolup, “Ajiz” döletlerni basidighan qoralgha aylinip qalghanliqi bolghan. Ene shu sewebtinmu 2018-yili tramp hökümiti amérika qoshma Shitatlirini B d t kishilik hoquq kéngishidin chékindürüp chiqidighanliqini élan qilghanidi. 

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet