Jenubiy gérmaniye géziti: "Béyjing olimpik musabiqisi alemshumul bir mesxiridur"

Ixtiyariy muxbirimiz ekrem
2021-08-13
Share
Parizh, londun, bérlindimu béyjing olimpik musabiqisigha qarshi namayish ötküzüldi "Xelq'ara olimpik küni" munasiwiti bilen béyjing olimpik musabiqisige qarshi ötküzülgen namayishtin körünüsh. 2021-Yili 23-iyun, bérlin, gérmaniye.
RFA/Ekrem

"Gérmaniye dolqunliri" radiyosining bayan qilishiche, aldinqi künliri "Jenubiy gérmaniye géziti" maqale élan qilip, 2008-yili bilen 2022-yilidiki béyjing olimpik musabiqisi toghrisida etrapliq toxtalghan we xelq'ara olimpik komitétini qattiq eyibligen. "Alemshumul mesxire" namliq bu maqalida mundaq sözlerge orun bergen: "Tokyo olimpik musabiqisi erkin dunyada ötküzülgen bir tenheriket musabiqisi idi. Bu yerde kishiler, olimpik jeryanida birlirining tosattin ghayip bolup kétishidin yaki mejburiy bir yerlerge yötkiwétilishidin ensirimisimu bolatti. Bu yerde kishiler hökümetni yaki tenterbiye emeldarlirini tenqidligenliki üchün türmilerge solanmayti. Bilorusiyelik tenheriketchi kiristina tenqidiy pikirliri seweblik dölitige mejburiy qaturulmaqchi bolghanda, ayrodromdiki saqchilarni uni qoghdap qaldi. Hergizmu lukashinkoning mustebit hakimiyitige tapshurup bermidi. Oylap béqing, oxshash weqe xitayda yüz bergen bolsa, xitay saqchiliri we xitay mustebit hakimiyiti qandaq qilghan bolatti?"

Maqalida yene shularni tilgha alidu: "Xelqara olimpik komitéti 2008-yilidiki béyjing olimpik musabiqisidin kéyin, 'xitay téximu erkinlishidu we échiwétilidu' dégen sadda xam xiyalda bolghan idi. Emeliyette, 2008-yilidin kéyin xitaydiki kishilik hoquq weziyitide ijabiy özgürüsh yüz bérish tügül, eksiche téximu qabahetliship ketti. 2008-Yilidin kéyin yene bir qétim olimpik ötküzüsh hoquqini kishilik hoquqqa haqaret qilidighan mustebit bir döletkle bérishke xelqara olimpik komitétini héchkim mejburlimidi. Bu jay qiynash we qayta terbiyilesh lagérliri mewjud bolghan bir dölet idi, bu jay tibetlikler we shinjangdiki Uyghur qatarliq milletler basturiliwatqan bir dölet idi, bu jay xongkong xelqining pikir erkinliki chekliniwatqan bir dölet idi. Xelqara olimpik komitétining olimpik musabiqisini ötküzüsh sheripini béyjinggha bérishi, shübhisizki, qorqunushluq bir signal, shundaqla alemshumul bir mesxiridur."

Uyghur siyasiy pa'aliyetchilirining qarishiche, 2008-yili derweqe Uyghurlar üchün hayajanliq bir yil bolghan. 2008-Yili 8-ayning 8-küni béyjingda olimpik musabiqisi ötküzülishtin ilgiri, xitaygha qarshi heriketler dunya miqyasida keng ewj alghan, bolupmu yawropa ellirini 5-aydin 8-ayghiche Uyghurlar we tibetliklerning kölimi zor birleshme namayishliri qaplighan. "Kishilik hoquq depsendichiliki éghir bolghan xitayning olimpik musabiqisini ötküzüsh salahiyiti yoq!", "Olimpik musabiqisi Uyghurlar we tibetlerni qanliq basturiwatqan déktatur hakimiyetke bérilmesliki lazim!" dégendek shu'arlar shu chaghlardiki namayishlarning asasliq témisi bolghan. Olimpikning mesh'ilini ulap yetküzüsh dawam qiliwatqan jeryanda türkiyediki memet tursun isimlik bir Uyghur istanbulda béyjing olimpik mesh'ilini tartiwalmaqchi bolup qolgha élin'ghan, qeshqerde béyjing olimpik musabiqisidin 4 kün ilgiri, yeni 8-ayning 4-küni abdurahman azat we qurbanjan hémit sadir qilghan meshhur "Semen yoli weqesi" yüz bérip, dunyani lerzige keltürgen.

Shu yili 7-ayda myunxénda chaqirilghan bir yighinda, Uyghur moysipitliridin biri "Biz béyjing olimpik musabiqisige qarshi qolimizdin kelgen hemme ishni qilduq. Emma uning béyjingda ötküzülüshini tosup qalalmasliqimiz mumkin. 1980-Yili olimpik musabiqisi moskiwada ötküzülüp, aridin 10 yil ötkende sowét ittipaqi parchilandi, bu qétim béyjingda ötküzülüp, 10 yildin kéyin xitay parchilansa ejep emes," dégen idi. Halbuki, aridin 14 yil ötkende olimpik musabiqisi yene bir qétim béyjingda ötküzülmekchi boliwatidu.

D u q re'isi dolqun eysa ependining bildürishiche, bu nöwet Uyghurlarningmu, xitayningmu, xelqaraningmu weziyiti bashqiche iken. Bu qétimqi qarshiliqning shu'ari "Uyghurlar üstidin irqiy qirghinchiliq we insaniyetke qarshi jinayet ötküziwatqan mustebit bir hakimiyetning olimpik ötküzüsh salahiyiti yoq" dégenlerdin ibaret boliwatmaqta iken hemde "Irqiy qirghinchiliq olimpiki" dep atalmaqta iken. Béyjing olimpikigha bolghan qarshiliqlar aldinqi qétimqidin küchlükrek dawam qiliwatqan bolup, bu qarshiliqlarning sadasigha amérika kebi küchlük döletlermu awaz qoshiwatmaqta iken.

D u q ning mu'awin re'isi perhat muhemmidi ependining tilgha élishiche, nöwette amérika, kanada, en'giliye qatarliq döletlerning parlaméntlirida 2022-yilliq béyjing qishliq olimpik musabiqisini bayqut qilish chaqiriqliri ewj almaqtiken hemde yawropa ittipaqigha eza bezi döletlerdimu oxshash sadalar barghanséri kücheymektiken.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet