"Bir yol bir belwagh" layihesi heqqidiki talash-tartishlar türkiye metbu'atlirida qaytidin küntertipte

Ixtiyariy muxbirimiz azigh
2019-11-14
Élxet
Pikir
Share
Print
Xitaydin yolgha chiqqan "Bir yol bir belwagh" orta karidor tömür yol liniyesining tunji poyizi 6-noyabir enqerege yétip keldi.
Xitaydin yolgha chiqqan "Bir yol bir belwagh" orta karidor tömür yol liniyesining tunji poyizi 6-noyabir enqerege yétip keldi.
Social Media

Xitaydin yolgha chiqip 5-noyabir türkiye chégrasigha yitip kelgen "Bir yol bir belwagh" orta karidor tömür yol liniyesining tunji poyizi 6-noyabir enqerege yitip keldi. "Bir yol, bir belwagh" layiheside muhim istratégiyelik orun'gha ige, dep qariliwatqan türkiyede mezkur xewer bilen birlikte talash-tartishlar qayta janlinishqa bashlidi.

Xitay hökümiti gerche "Bir yol bir belwagh" layihesining döletler otturisidiki siyasiy munasiwetni tengpunglashturidighanliqini, iqtisad we pul-mu'amile ortaqliqini ilgiri sürüp, döletler otturisidiki iqtisadiy pütünlükni ishqa ashuridighanliqini éytip kelgen bolsimu, mewjut ehwal we künséri su yüzige chiqiwatqan mesililer mezkur layihege munasiwetlik döletler we xelqlerning qattiq endishisini qozghimaqta.

Yéqindin buyan türkiye metbu'atlirida "Bir yol bir belwagh" layihesi we xitayning "Bir yol bir belwagh" layihesi arqiliq érishmekchi bolghan meqsetlirige qaritilghan analizlar qiziq nuqta bolmaqta.

Tonulghan yazghuchi we sabiq hawa armiye podpolkowniki osman bashibüyük "Veryansýn TV" diki mexsus sehipiside élan qilghan "Xitayning bir yol bir belwagh pilani jahan'girlik layihesimu?" namliq maqaliside xitayning iqtisadiy layiheler arqiliq érishmekchi bolghan siyasiy meqsitini analiz qilghan.

Maqalide sirilanka, pakistan, jibuti qatarliq döletlerni misal qilip, xitayning "Bir yol bir belwagh" liniyesidiki döletlerge asasi ul-mu'essese qurulushliri bahaniside qerz bérish arqiliq yuqiriqi döletlerning iqtisadigha hetta igilik hoquqigha tehdit peyda qilghanliqini eskertip ötken. Osman bashbüyük maqaliside xitayning qerz taktikisi bilen etrapidiki döletlerni biqinda halgha chüshürüp qoyuwatqanliqini, biqinda dölet siyasetchilirige para bérish arqiliq siyasiy we iqtisadiy hemkarliqlarda ornini küchlendürüwatqanliqini éytqan.

U yene biqinda halgha chüshüp qiliwatqan dölet siyasetchilirining siyasiy hökümranliqini qoghdash üchün xitay bilen bolghan munasiwette xitayning tengsiz teleplirige yol qoyuwatqanliqini bayan qilghan.

Osman bashibüyük "Bir yol bir belwagh" layihesining türkiyege ilip kélidighan tesiri heqqide maqaliside mundaq yazidu: "Türkiye néfit, tebi'iy gaz dégendek yer asti tebi'iy bayliqliri bolghan dölet emes, eksiche qoshna jughrapiyelerde ishlep chiqirilghan mehsulatlarni sétish arqiliq öre turuwatqan dölet. Xitayning bu layihesi pütkende türkiye etrapidiki bazarlarni yoqitip qoyidu. . . . , ottura we kichik karxanilar riqabette weyran bolghanda, puldar xitay hökümiti ishqa yarighudek néme bolsa uni yighishturup alidu. U chaghqa kelgende türkiyede ishsizliq mesilisining qaysi sewiyege yitidighanliqini siz oylang".

Osman bashbüyük maqaliside yene erdoghanning türkiyeni xitayning quchiqigha olturghuzmaqchi ikenlikini, xitay pulining séhrige mehel bolup, hakimiyettiki yérini saqlash üchün türkiyeni xitaygha sétiwatqanliqini éytqan.

Osman bash büyükning maqalisidin kiyin xitayning türkiyediki awazi hésablinidighan "Aydinlik" gézitide "Xitay yéngi jahan'girmu?" namida maqale élan qélin'ghan.

Maqalide osman bash büyükning yuqiriqi sözige qarita mundaq déyilgen: "Yéqinqi mezgillerde rusiye we xitayning jahan'gir döletler ikenlikini, türkiyening bu döletlerning "Quchiqida olturghanliqi" ni éytiwatqanlardin shuni soraymen. Rusiye we xitay hazirghiche qandaq yalghan sözlep baqti? qachan dégenlirining eksiche bolup baqti?"

"Aydinlik" gizitining yuqiriqi so'aligha qarita, osman bashbüyük twittér so'alimizgha jawab bérip mundaq dédi: "Bular ré'alliqtin uzaq, intayin romantik. Döletler otturisida romantika, filimlardimu bolmaydu."

Osman bashbüyükning maqalisidiki "Qerz qiltiqi", öz shirket we ishchilirigha purset yaritish, eskiri baza qurush qatarliq mesililer "Aydinlik" gézitidiki yazmida "Xitayni tenqidlesh üchün qesten yasalghan gherblik kapitalistlarning teshwiqati" dep bahalan'ghan.

Maqalide yene Uyghur, tibet we xongkong mesililirinimu gherb döletlirining siyasiy teshwiqati, dep qarighan.

Yéqindin buyan türkiyede Uyghur, tibet yaki xongkong mesilisini "Gherbining xitayni boysundurush üchün oydurup chiqqan saxta teshwiqati" dégendek qarashlar tarqilishqa bashlighan bolup, hetta xitayning "Bir yol bir belwagh" siyasitini tenqidlep, xitayni "Jahan'girlik yolida ilgirilewatidu" dep eyibligen osman bashibüyük ependimmu bu xil qarashtin mustesna emes iken.

Biz osman bashibüyük ependimni ziyaret qilip, uningdin xitayda bir milyondin üch milyon'ghiche Uyghur we bashqa türkiy xelqlerning natsist lagérlirini eslitidighan yighiwélish lagérlirigha solan'ghan, tibet we xongkongdiki kishilik hoquq we démokratiye mesilisi dunyaning diqqitini tartiwatqan bügünkidek weziyette, bir yol bir belwagh layihesige qarita exlaqi jehettin qandaq qaraydighanliqini soriduq.

Ependim so'alimizgha qisqa uchur arqiliq jawab bérip mundaq dédi: "Türkiy qérindashlirimiz yashaydighan xitayning shinjang rayoni, xitayning sherqqe (gherbke démekchi bolsa kirek-t) ichilgen ishiki. Gherb "Bir yol bir belwagh" layihesini emelge ashurmasliq üchün bu rayondiki xelqtin paydilinip siyasiy oyun oyniliwatidu. Bu oyunning muhim amilliridin biri fetö (fetullah gülen térror teshkilati) dur. Rayondiki xelq musulman-türk kimliki arqiliq xitaygha qarshi küshkürtilip "Erkinlik" namida bir ichki urush qozghash pilanliniwatidu. . . . Uyghur rayonidiki qérindashlirimizning qénini némishqa gherbining pilanlirigha pida qilimiz?"

Biz türkiyede "Aydinlik" géziti teripidin bazargha siliniwatqan "Uyghur mesilisi gherbining saxta siyasiy teshwiqati" dégen qarash heqqide erkin ekrem ependini ziyaret qilduq.

Erkin ekrem ependim "Bir yol bir belwagh" layihesige bolghan gumanlargha oxshash Uyghur, tibet, xongkong mesililiriningmu gherbining teshwiqati dep omumlashturulushining sewebi heqqide sorighan so'alimizgha jawab bérip mundaq dédi: "Türkiyede bezi ékologiyediki bir tereplime yazghuchilar we metbu'atlar bar. Bular amérikigha qarshi chiqqanliqi üchün, amérika bilen munasiwiti bolsila menpiy (selbiy) tereplirini sözlep ötidu. Sherqiy türkistan, xongkong mesililiri amérika dunyagha tonulmighan, ichki urush qiliwatqan chighidila bar mesililer. Shunga bu ish hazir peyda bolup qalghan mesile emes we 'buni amérika peyda qildi' déyishmu toghra emes. Bu yerde bir mesile bolghanliqi üchün bashqa döletler arilishidu. Mesile bolmisa qandaq arilishidu? bu xitayning ichidiki, xitay siyasiti yaratqan bir mesile. Hazir xitay yaratqan mesilini, yeni netijisini seweb qilip dunyagha tonutuwatidu. Halbuki xitayning siyasiti seweblik yaritilghan mesililer emeliyette bir netijidin ibaret. Türkiyede amérikini, türkiyeni yaki xitayni yaxshi chüshenmey, chongqur bilimge ige bolmay turup, melum idiyege ige boluwalghan kishiler bar. Bu xil qarashlar türkiyede asasi éqim bolup shekillenmeydu, shunga bu xil qarashlarni chette qalghan köz qarashlar dep qobul qilsaq bolidu."

Pikirler (0)
Share
Toluq bet