Берлинниң мәхпий һөҗҗитидә “бир бәлвағ, бир йол” қурулушиға қарши туруш оттуриға қоюлған

Ихтиярий мухбиримиз әкрәм
2021-05-04
Share
Берлинниң мәхпий һөҗҗитидә “бир бәлвағ, бир йол” қурулушиға қарши туруш оттуриға қоюлған Германийә ташқи ишлар министири хейко маас.
Social Media

Германийә ташқий ишлар министерликиниң мәхпий һөҗҗитидә явропа иттипақиниң “бир бәлвағ, бир йол” қурулушиға ортақ қарши туруши лазимлиқи җиддий тәшәббус қилинған.

“германийә долқунлири” радийосиниң 3-майдики “явропа, көзүңни йоған ач!” намлиқ хәвиридә баян қилинишичә, германийәдә нәширдин чиқидиған “сода гезити” германийә ташқий ишлар министерликиниң бир мәхпий һөҗҗитини қолға чүшүргән. Һөҗҗәт бу йил 4-айниң 21-күни һазирланған. Һөҗҗәттә берлинниң явропадики тәсир күчи күнсери зорийиватқан хитайдин әмди әндишигә чүшкәнлики, хитайниң “бир бәлвағ, бир йол” қурулушидин явропа карханилириниң һиечқандақ мәнпәәткә еришәлмәйдиғанлиқи, явропа иттипақиниң җиддий һәрикәткә өтүп, хитайниң “бир бәлвағ, бир йол” қурулушиға қарши бирликкә кәлгән истратегийәлик тәдбир елиши лазимлиқи тәшәббус қилинған.

“сода гезити” дики әсли темиси “берлин хитайниң йипәк йоли тоғрисида агаһландурди, явропаниң җавабини күтиватиду” намлиқ мақалә: “хитай һоқуқ даирисини кеңәйтиватиду, германийә ташқий ишлар министерлики агаһландуруш бәрди, әмма явропа иттипақиниң пассиплиқидин ағринди” дегән җүмлә билән башланған. Мақалидә мәхпий һөҗҗәтниң мәзмуниға бинаән баян қилишичә, хитайниң “бир бәлвағ, бир йол” яки “йеңи йипәк йоли” вә яки “маршал пилани” дәп аталған бу қурулуши “қаримаққа қанчилик һәшәмәтлик, йеқимлиқ болушидин қәтийнәзәр, у инсанийәт үчүн бәхт елип келидиған қурулуш әмәс, бәлки бейҗиңниң пүтүн дуняға өзиниң мустәбит идеологийәсини таңидиған яман ғәрәзлик бир қурулуши” икән.

Мәхпий һөҗҗәттә баян қилинишичә, хитай күнсери күчийиватқан иқтисадий тәсири билән дуня тәртипигә өзиниң тамғисини бесиш, йеңидин хитайчә бир дуня тәртипи орнитиш үчүн “бир бәлвағ, бир йол” қурулуши намини марка орнида қоллиниватқан болуп, униң бу “яман ғәризи” берлинниң уйқусини ачқан. Болупму венгерийә билән хитай оттурисида йеқинда имзаланған бир келишим явропалиқларни чөчүткән. “хитайниң явропадики әң йеқин дости” дәп қарилидиған венгерийә хитайниң шаңхәйдики “фудән университети” билән бир тохтам түзгән. Тохтамға венгерийәниң баш министери орбан өз алдиға имза қойған. Тохтамниң роһиға көрә, хитайниң “фудән университети” венгерийә пайтәхти будапешитта “тармақ мәктәп” қурудикән. явропалиқлар хитайниң йираққа созулған қоли болған “коңзи иниститут” лирини тазилап болалмайватқан бирчағда, хитайниң йәнә “тармақ мәктәп” ләрни явропа тупрақлирида тәсис қилиши җиддий диққәт қилишқа тегишлик мәсилә икән.

Уйғур зиялийси пәрһат муһәммиди әпәндиниң илгири сүрүшичә, хитай һакимийити дуняға хоҗа болуш ширин чүшигә йетиш үчүн иқтисадий җәһәттин “бир бәлвағ, бир йол” қурулуши, идеологийә җәһәттин “коңзи иниститути” дин ибарәт икки линийә бойичә кеңәймичиликни башлиған болуп, хитайниң бу яман нийитини дуня барғансери яхши билип йәтмәктә икән.

2-Май “германийә долқунлири” радийосида елан қилинған “хитайниң йеңи йипәк йоли мәғлуп боламду?” намлиқ хәвәрдә тилға елинишичә, явропа иттипақиниң хитайға вә хитайниң “бир бәлвағ, бир йол” қурулушиға актип қарши турушиға әң зор тосалғу боливатқан дөләт германийә икән. Меркато хитай тәтқиқат иниститутиниң мудири микко хуотариниң билдүришичә, хитай билән йиллардин буян алаһидә йеқин мунасивәттә болуп ахири бурниға йигән италийә явропа иттипақиниң қойниға қайтип кәлгән вә америка билән һәмкарлишиш йолиға киргән бүгүнки заманда, меркил һөкүмити явропа иттипақиға әза дөләтләрниң ирадисигә қарши һалда йәнила хитайниң сияситини қоллаш позитсийәсидә болмақта икән. Униң тилға елишичә, “пүтүн явропа дөләтлири нөвәттә хитайни қаттиқ әйибләш чақириқлирида боливатқанда, берлин һөкүмити тохтимай тормузға дәссимәктә” икән.

Германийә хәлқара бихәтәрлик тәтқиқат иниститутиниң тәтқиқатчиси һербирт дитерниң әскәртишичә, корона вирусидин кейин хитайниң “бир бәлвағ, бир йол” қурулушиниң образи хунүкләшкән. Чүнки вирус сәвәблик бу қурулуш линийәсидики нурғунлиған асия дөләтлириниң иқтисади гумран болған. Италийәдин башқа явропа дөләтлири бу қурулуш тоғрисида хитай билән келишим түзмигән болуп, авистиралийә түзгән келишимлирини бикар қилған. Һәтта “бир бәлвағ, бир йол” қурулушиниң әң йеқин һәмраһи болған пакистанму нарази болушқа башлиған. Техиму көп дөләтләрниң алдимиздики күнләрдә бу сәптин чекиниш еһтималлиқи наһайити юқири икән.

Мушундақ бир вәзийәттә, германийә ташқий ишлар министерлики “бир бәлвағ, бир йол” қурулушиниң дуня теничлиқи вә явропаниң бихәтәрликигә шәкилләндүриватқан тәһдитлирини нәзәрдә тутуп, явропа иттипақини җиддий тәдбир елишқа агаһландуруш йүзсидин мәзкур мәхпий һөҗҗәтни һазирлиған. Бирақ явропа иттипақидин техи иҗабий бир җавап кәлмигән. явропа иттипақи һелиһәм “хитайниң бир бәлвағ, бир йол қурулушиға қарши истратегийә түзүш ишиға кимниң мәсул болушини талаш-тартиш қилиш билән вақит исрап қилмақта” икән.

Германийәдики уйғур зиялийси әнвәр әһмәт әпәнди бу һәқтә тохталғанда, хитайниң әркинлик, демократийә вә ғәрб қиммәт қарашлириға шәкилләндүриватқан хирислирини германийә хели бурунла тонуп йәткән болсиму, әмәлий тәдбирләр билән тақабил турушта йәнила пассиплиқ қилип кәлгәнликини әскәртти.

17-Май германийә парламентида уйғурлар учраватқан ирқий қирғинчилиқ тоғрисида гуваһлиқ бериш йиғини уюштурулмақчи. Бу күни йәнә германийәниң һәрқайси шәһәрлиридики уйғурлар берлинған җәм болуп, парламент бинаси алдида намайиш өткүзмәкчи. Бирақ германийә парламентиниң әнгилийә, голландийә, канадаға охшаш “ирқий қирғинчилиқ‚ қарарини қобул қилиш-қилмаслиқи һазирчә намәлум.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт