Közetküchiler: "Amérika tashqiy ishlar ministiri antoniy bilinkinning Uyghurlar bilen körüshüshi xitaygha bérilgen muhim ségnaldur"

Muxbirimiz irade
2021-07-07
Share
Közetküchiler: Amérika tashqi ishlar ministiri antoniy billinkén xitayning Uyghur rayonidiki jaza lagérliridin hayat qalghan Uyghurlar bilen körüshti. 2021-Yili 6-iyul, washin'gton.
AFP

Amérika tashqi ishlar ministiri antoniy bilinkin: "Men shinjangdiki jaza lagéridin hayat qalghanlar we pa'aliyetchiler bilen körüshkenlikimdin sherep hés qildim."

6-Iyul küni amérika tashqiy ishlar minsitiri antoniy bilinkin amérikadiki bir qisim Uyghur lagér shahitliri, lagér tutqunlirining a'ile ezaliri we pa'aliyetchiler bilen körüshken.

Amérika tashqiy ishlar ministiri antoniy bilinkin uchrishishtin bir kün kéyin, yeni 7-iyul küni tiwittér we féysbuk qatarliq ijtima'iy taratqulardiki hésabi arqiliq bu uchrishish heqqide qisqa bayanat bergen.

U mundaq dégen: "Men shinjangdiki jaza lagéridin hayat qalghanlar we pa'aliyetchiler bilen körüshkenlikimdin sherep hés qildim. Amérika xitay hökümitining shinjangda yürgüzüwatqan wehshiylikining ziyankeshlikige uchrighan shexsler bilen bir septe turidu, biz ular we ularning a'ile-tawabi'atliri üchün adalet izdeshni dawamlashturimiz."

Amérika tashqiy ishlar minstirliqi 6-iyul küni resmiy yazma bayanat élan qilip, mezkur uchrishishining mezmuni we meqsiti heqqide qisqiche melumat bergen. Amérika tashqiy ishlar ministérliqining bayanatchisi néd prays teripidin tashqi ishlar ministirliqi tor bétide élan qilin'ghan resmiy yazma bayanatta mundaq diyilgen: "Bügün (6-iyul) tashqiy ishlar minsitiri bilinkén shinjangdiki lagérlardin qutulup chiqqan lagir shahitliri, adwokatlar we lagér tutqunlirining a'ile tawabatliri qatarliq 7 kishi bilen körüshüp, amérikaning öz ittipaqdashliri we shérikliri bilen hemkarliship, Uyghurlar we bashqa az sanliq milletlerge qaritiliwatqan irqiy qirghinchiliq we insaniyetke qarshi jinayetni ayaqlashturush yolidiki iradisini namayen qildi. U shundaqla ziyankeshlikke uchrighuchilarning xitaygha qayturulushining aldini élish, xitay hökümitini qilmishliri üchün jawabkarliqqa tartish, ziyankeshlikke uchrighuchilar we ularning a'ile-tawabi'atlirigha adalet telep qilish teshebbuslirini tekitlidi."

Melum bolushiche, bu yighin amérika tashqiy ishlar ministirliqining özi teripidin uyushturulghan bolup, qatnashquchilarmu ministirliq teripidin békitilgen. Qatnashquchilargha axiriqi minutlarda xewer bérilgen. Amérika Uyghur kishilik hoquq qurulushining dériktori ömer qanat ependi bu uchrishishqa qatnashquchilarning biri bolup, u radiyozmizgha qilghan sözide yighin heqqidiki tepsilatlarni amérika tashqiy ishlar ministirliqining körsetmisi boyiche ashkarilashqa bolmaydighanliqini, biraq bu yighinning Uyghur élining ichi we sirtidiki Uyghurlar yoluquwatqan mesililerni doklat qilidighan intayin ijabiy yighin bolghanliqini bildürdi.

Amérika tashqiy ishlar minsitiri antoniy bilinkinning Uyghurlar uchrawatqan irqiy qirghinchiliq we insaniyetke qarshi jinayet mesiliside Uyghurlar bilen biwaste körüshüp pikir almashturushi küchlük diqqet qozghidi. Uyghurlar mesilisige köngül bölüp kéliwatqan mutexessss we közetküchiler mezkur uchrishishning xitaygha bérilgen nahayiti küchlük ségnal ikenlikini bildürdi.

Xelq'ara kishilik hoquqni közitish teshkilatining xitay ishliri dériktori sofiy richardson radiyomizning ziyariti qobul qilip mundaq dédi: "Méningche, bu intayin muhim bir uchrishish. Bilginingizdek, u amérika hökümitidiki tashqiy ishlar wezipisini öteydighan eng qudretlik emeldarning biri. Uning lagér shahitliri we pa'aliyetchiler bilen körüshüp ularning derdini anglishi, ularning pikirlirini élishi intayin muhim bir ish. Bu peqet amérika hökümitining ulargha bolghan qollishini ipade qilishning yaxshi usuli bolupla qalmay, belki xitay hökümitige amérikaning bu mesilidiki pozitsiyesining özgermeydighanliqi heqqide bérilgen nahayiti küchlük agahlandurushtur."

Amérika tashqiy ishlar minsitiri bilinkinning Uyghurlar bilen ötküzgen biwaste uchrishishi bashqa döletler siyasetchiliriningmu yaxshi bahasigha érishti. Uyghurlar mesilisini yéqindin qollap kéliwatqan en'giliye parlamént ezasi nusret gheni xanim tiwittérdiki uchurida bu uchrishshni qarshi élip mundaq dep yazghan: "Hökümet qatlimida shinjang mesilisi heqqide éniq istratégiyilik tepekkurni we jazalarni körüsh intayin memnun qilarliq bir ish. Démek, öz menpe'etimizni qoghdash bilen birge, qimmet qarishimiz we qanunlirimizni saqlap qélish tamamen mumkin. . ."

Bügün yene amérika hökümitining Uyghurlar mesilisidiki pozitsiyesini közitip kéliwatqan közetküchilerdin "Kor analitik tetqiqat orni" ning mes'uli doktor andrés kormu bu heqte ipade bildürüp, bu uchrishish kishini ilhamlanduridu, dédi. U radiyomizgha élxet arqiliq qayturghan inkasida mundaq dédi:

"Tashqiy ishlar ministiri bilinkénning Uyghur lagér shahitliri qatarliqlar bilen körüshkenliki kishini ilham béridighan bir ehwal. Bu uning irqiy qirghinchiliq mesilisige barghanséri estayidil mu'amile qiliwatqanliqidin dérek béridu. Biz uning kéyinki qétimliq uchrishishlirini we Uyghurlarning azab-oqubetlirini keng ammigha tonushturushini we bu arqiliq Uyghurlarning erkinlikke chiqishi üchün yenimu köp tirishchanliq körsitish iradisini namayen qilishini ümid qilimiz."

Derweqe, amérika tashqiy ishlar ministirliqi we amérikaning türkiyede turushluq elchixanisi qatarliqlar 6- we 7-iyul künliri tiwittérdiki resmiy hésablirida tashqiy ishlar minsitiri antoniy bilinkinning xitayning Uyghurlarni mejburiy emgekke sélish mesilisi heqqide qilghan sözini qayta hembehirlesh arqiliq herqaysi döletlerni bu mesilide amérika bilen bir septe turushqa chaqirdi.

Tiwittirdiki uchurda mundaq diyilgen: "Biz dunyaning her qaysi jayliridiki ittipaqdashlirimizni biz bilen birlikte xitayning shinjangda dawam qiliwatqan irqiy qirghinchiliqi we insaniyetke qarshi jinayetlirini eyibleshke we biz bilen birlikte tedbir qollinip, mejburiy emgek mehsulatlirining mal teminlesh liniyesige kirishini chekleshke chaqirimiz."

Sofi richardson xanim radiyomizgha qilghan sözide amérika hökümitining bu chaqiriqlirini qollash bilen birge yene, Uyghurlargha yürgüzülüwatqan zulumda qoli bar xitay emeldarlirini tépip chiqish we ularni jazalashningmu xitay hökümitini qiliwatqanliridin qolini üzüshke mejburlashta zor roli bolidighanliqini bildürdi.

U mundaq dédi: "Menche, amérika hökümiti amérikadiki Uyghurlarning lagérlardiki yéqinlirining qoyup bérilishi, jümlidin Uyghur élida lagérgha qamalghan hemme kishining derhal qoyup bérilishini telep qilishi kérek. Shuning bilen birge yene bu insaniyetke qarshi jinayette rol oynawatqan xitay emeldarlirini tekshürüp békitidighan we jazalaydighan bir méxanizim qurup chiqishi kérek. Menche bu xitay hökümitini qilmishlirini tekrarlashtin tosuydighan muhim bir heriket."

Amérika tashqiy ishlar ministirliqi 6-iyul künidiki uchrishish heqqidiki élan qilghan yazma bayanatida amérika hökümitining Uyghurlar mesilisni amérika tashqi siyasitining muhim qismi qilidighanliqini tekitligen. Bayanatta mundaq diyilgen: "Amérika xitaygha qaratqan siyasetliride kishilik hoquq mesilisini aldinqi qatarigha qoyidu we bu wehshiylikke qarshi baturluq bilen söz qiliwatqan pa'aliyetchilerni, lagér shahitlirini we ziyankeshlikke uchrighuchilarning a'ile tawabi'atlirini her waqit qollaydu."

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet