Әркин алиптекин: “американиң германийә аптомобил ширкәтлиригә қарита қоллиниватқан тәдбирлири уйғурлар үчүн пайдилиқ”

Мюнхендин ихтиярий мухбиримиз әкрәм тәйярлиди
2024.05.22
mini-cooper-tamozhna.jpg Америка таможна вә чегра қоғдаш идариси (CBP) хадими BMW аптомобил ширкити ишләпчиқириватқан мени чоопәр намлиқ аптомобилни тәкшүрмәктә.
cbp.gov/James Tourtellotte

20-Май америка кеңәш палатаси германийәниң BMW аптомобил ширкитиниң уйғур мәҗбурий әмгикигә четишлиқ икәнликини елан қилғандин кейин, германийә мәтбуатлири BMW аптомобил ширкити ишләпчиқириватқан Mini Cooper намлиқ 8 миң данә аптомобилниң уйғур мәҗбурий әмгикигә четишлиқ запчасларни ишләткәнлики сәвәблик америка таможнасида тутуп турулуватқанлиқини кәң хәвәр қилишқа башлиди. Бу йил 2-айда волкисвагенниң миңлиған аптомобиллири охшаш сәвәб билән Америка таможнасида тутуп қелинип, германийәдә зор ғулғула қозғиған иди.

Германийәдә нәширдин чиқидиған “дуня” гезити 21-май елан қилған “волксваген вә BMW хитайдики мәҗбурий әмгәк запчаслирини ишләткән” намлиқ хәвәрниң муқәддимисидә мундақ дейилгән: “хитайниң шинҗаң районида, уйғур мусулманлири аптомобил содигәрлири үчүн мәһсулат ишләпчиқиришқа мәҗбурланмақта. Германийә содигәрлириму бу райондин запчаслар сетивалмақта. Америка кеңәш палатаси BMW вә волксвагенни ушбу мәҗбурий әмгәк запчаслирини ишләткәнлик билән әйиблимәктә.”

Хәвәрдә баян қилишичә, американиң хитайға қарита йолға қоюватқан җазалаш характерлик сода сиясити германийәниң аптомобил санаити саһәсигә барғансери күчлүк тәсир көрсәтмәктә икән. BMW Аптомобил ширкити ишләпчиқириватқан Mini Cooper намлиқ аптомобилға ишлитилгән бәзи запчаслар америкада 2021-йили қобул қилинған “уйғур мәҗбурий әмгикиниң алдини елиш қануни” ға бинаән аллиқачан чәкләнгән хитай ширкәтлири ишләпчиқарған запчаслар икән. Бу қетим 8 миң данә аптомобили америка таможнасида тутуп қелинғандин кейин, BMW ниң америкаға аптомобил екиспорт қилишни тохтатқанлиқи һәмдә тутуп қелинған аптомобиллиридики “уйғур мәҗбурий әмгикигә четишлиқ” дәп қаралған запчасларни мумкин қәдәр тездин алмаштурмақчи болғанлиқиға даир хәвәрләр қизиқ темиға айланған.

“меркур” гезити 21-май елан қилған “BMW чәкләнгән хитай запчаслири ишлитилгән аптомобиллирини америкаға екиспорт қилған” намлиқ хәвәрдиму көплигән германийә ширкәтлириниң уйғур мәҗбурий әмгикигә четилип қеливатқанлиқини баян қилған. Бу хусустики хәвәрләрниң көпийиши, герман пуқралириға уйғур мәҗбурий әмгики мәсилисини қайтидин хатирилитиш ролини ойниған.

Германийәдики көплигән партийә-гуруһлар вә кишилик һоқуқ тәшкилатлириниң “үрүмчидики завутини дәрһал тақаш” тоғрисидики чақириқлириға җаһиллиқ билән қарши туруп келиватқан волксваген һәмдә һазирға қәдәр “уйғур мәҗбурий әмгики билән һечқандақ алақимиз йоқ” дәп өзини ақлап келиватқан BMW қатарлиқ германийә ширкәтлирини америкадин кәлгән бу зәрбиләр хелила чөчүткән. Американиң бу кәскин тәдбирлири “уйғур мәҗбурий әмгикиниң алдини елиш қануни” ға бинаән, америка һөкүмити тәрипидин “уйғур мәҗбурий әмгики билән четишлиқ” дәп қара тизимликкә елинған 80 дин артуқ хитай ширкәтлири билән һазирға қәдәр бималал алақиләрдә болуп келиватқан германийәниң аптомобил санаити саһәсини хелила сәгитип қойған.

Германийәдики уйғур сиясий әрбаблиридин әркин алиптекин әпәндиниң қаришичә, американиң германийә аптомобил ширкәтлиригә қарита қоллиниватқан кәскин тәдбирлири уйғурлар үчүн пайдилиқ икән. Чүнки хитайдики мәнпәәтлири барғансери зиянға учраватқан, уйғур ирқий қирғинчилиқи мәсилиси хиялиға кирип чиқмиған германийә аптомобил ширкәтлири нөвәттә америка базарлириға йүзлинишкә башлиған болуп, америка һөкүмити уларниң мәһсулатлирини таможнада тутуп қелиш арқилиқ “әгәр уйғур мәҗбурий әмгикидин қол үзмисәң, америка базарлириға кирәлмәйсән” дәп, қаттиқ бир агаһландуруш бәргән.

Д у қ ниң муавин рәиси пәрһат муһәммәдиниң илгири сүрүшичә, американиң бу тәдбирлири д у қ ни өз ичигә алған йүзлигән тәшкилатларниң йиллардин буян билдүрүп кәлгән наразилиқлири вә қаршилиқлириға қулақ йопуруп келиватқан волксвагенға охшаш аптомобил ширкәтлиригә бундин кейин техиму күчлүк бесим шәкилләндүрүши мумкин икән.

Ялғуз иқтисадий җәһәттинла әмәс, сиясий җәһәттинму германийә һакимийитиниң юқири қатламлириға қәдәр қоли йетидиған аптомобил санаити магнати һесаблинидиған волксвагенға охшаш ширкәтләрни уйғур мәҗбурий әмгикидин узақлаштурушниң асанға тохтимайдиғанлиқини тәкитлигән д у қ берлин ишханисиниң мудири ғәюр қурбан әпәндиниң қаришичә, германийәниң тәминләш зәнҗири қануни әмәлийәттә бу ширкәтләргә анчә тәсир көрситәлмигән. Униң илгири сүрүшичә, америка кеңәш палатасиниң доклати һәмдә америка таможнасиниң тәдбирлири пайда-мәнпәәттин башқа әхлақи болмиған бу ширкәтләр үчүн еғир зәрбә һесаблинидикән. Бу өз нөвитидә, уйғур мәҗбурий әмгикини чәкләшкә пайдилиқ икән.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.