Erkin aliptékin: “Amérikaning gérmaniye aptomobil shirketlirige qarita qolliniwatqan tedbirliri Uyghurlar üchün paydiliq”

Myunxéndin ixtiyariy muxbirimiz ekrem teyyarlidi
2024.05.22
mini-cooper-tamozhna.jpg Amérika tamozhna we chégra qoghdash idarisi (CBP) xadimi BMW aptomobil shirkiti ishlepchiqiriwatqan méni cho'oper namliq aptomobilni tekshürmekte.
cbp.gov/James Tourtellotte

20-May amérika kéngesh palatasi gérmaniyening BMW aptomobil shirkitining Uyghur mejburiy emgikige chétishliq ikenlikini élan qilghandin kéyin, gérmaniye metbu'atliri BMW aptomobil shirkiti ishlepchiqiriwatqan Mini Cooper namliq 8 ming dane aptomobilning Uyghur mejburiy emgikige chétishliq zapchaslarni ishletkenliki seweblik amérika tamozhnasida tutup turuluwatqanliqini keng xewer qilishqa bashlidi. Bu yil 2-ayda wolkiswagénning minglighan aptomobilliri oxshash seweb bilen Amérika tamozhnasida tutup qélinip, gérmaniyede zor ghulghula qozghighan idi.

Gérmaniyede neshirdin chiqidighan “Dunya” géziti 21-may élan qilghan “Wolkswagén we BMW xitaydiki mejburiy emgek zapchaslirini ishletken” namliq xewerning muqeddimiside mundaq déyilgen: “Xitayning shinjang rayonida, Uyghur musulmanliri aptomobil sodigerliri üchün mehsulat ishlepchiqirishqa mejburlanmaqta. Gérmaniye sodigerlirimu bu rayondin zapchaslar sétiwalmaqta. Amérika kéngesh palatasi BMW we wolkswagénni ushbu mejburiy emgek zapchaslirini ishletkenlik bilen eyiblimekte.”

Xewerde bayan qilishiche, amérikaning xitaygha qarita yolgha qoyuwatqan jazalash xaraktérlik soda siyasiti gérmaniyening aptomobil sana'iti sahesige barghanséri küchlük tesir körsetmekte iken. BMW Aptomobil shirkiti ishlepchiqiriwatqan Mini Cooper namliq aptomobilgha ishlitilgen bezi zapchaslar amérikada 2021-yili qobul qilin'ghan “Uyghur mejburiy emgikining aldini élish qanuni” gha bina'en alliqachan cheklen'gen xitay shirketliri ishlepchiqarghan zapchaslar iken. Bu qétim 8 ming dane aptomobili amérika tamozhnasida tutup qélin'ghandin kéyin, BMW ning amérikagha aptomobil ékisport qilishni toxtatqanliqi hemde tutup qélin'ghan aptomobilliridiki “Uyghur mejburiy emgikige chétishliq” dep qaralghan zapchaslarni mumkin qeder tézdin almashturmaqchi bolghanliqigha da'ir xewerler qiziq témigha aylan'ghan.

“Mérkur” géziti 21-may élan qilghan “BMW Cheklen'gen xitay zapchasliri ishlitilgen aptomobillirini amérikagha ékisport qilghan” namliq xewerdimu köpligen gérmaniye shirketlirining Uyghur mejburiy emgikige chétilip qéliwatqanliqini bayan qilghan. Bu xusustiki xewerlerning köpiyishi, gérman puqralirigha Uyghur mejburiy emgiki mesilisini qaytidin xatirilitish rolini oynighan.

Gérmaniyediki köpligen partiye-guruhlar we kishilik hoquq teshkilatlirining “Ürümchidiki zawutini derhal taqash” toghrisidiki chaqiriqlirigha jahilliq bilen qarshi turup kéliwatqan wolkswagén hemde hazirgha qeder “Uyghur mejburiy emgiki bilen héchqandaq alaqimiz yoq” dep özini aqlap kéliwatqan BMW qatarliq gérmaniye shirketlirini amérikadin kelgen bu zerbiler xélila chöchütken. Amérikaning bu keskin tedbirliri “Uyghur mejburiy emgikining aldini élish qanuni” gha bina'en, amérika hökümiti teripidin “Uyghur mejburiy emgiki bilen chétishliq” dep qara tizimlikke élin'ghan 80 din artuq xitay shirketliri bilen hazirgha qeder bimalal alaqilerde bolup kéliwatqan gérmaniyening aptomobil sana'iti sahesini xélila segitip qoyghan.

Gérmaniyediki Uyghur siyasiy erbabliridin erkin aliptékin ependining qarishiche, amérikaning gérmaniye aptomobil shirketlirige qarita qolliniwatqan keskin tedbirliri Uyghurlar üchün paydiliq iken. Chünki xitaydiki menpe'etliri barghanséri ziyan'gha uchrawatqan, Uyghur irqiy qirghinchiliqi mesilisi xiyaligha kirip chiqmighan gérmaniye aptomobil shirketliri nöwette amérika bazarlirigha yüzlinishke bashlighan bolup, amérika hökümiti ularning mehsulatlirini tamozhnada tutup qélish arqiliq “Eger Uyghur mejburiy emgikidin qol üzmiseng, amérika bazarlirigha kirelmeysen” dep, qattiq bir agahlandurush bergen.

D u q ning mu'awin re'isi perhat muhemmedining ilgiri sürüshiche, amérikaning bu tedbirliri d u q ni öz ichige alghan yüzligen teshkilatlarning yillardin buyan bildürüp kelgen naraziliqliri we qarshiliqlirigha qulaq yopurup kéliwatqan wolkswagén'gha oxshash aptomobil shirketlirige bundin kéyin téximu küchlük bésim shekillendürüshi mumkin iken.

Yalghuz iqtisadiy jehettinla emes, siyasiy jehettinmu gérmaniye hakimiyitining yuqiri qatlamlirigha qeder qoli yétidighan aptomobil sana'iti magnati hésablinidighan wolkswagén'gha oxshash shirketlerni Uyghur mejburiy emgikidin uzaqlashturushning asan'gha toxtimaydighanliqini tekitligen d u q bérlin ishxanisining mudiri gheyur qurban ependining qarishiche, gérmaniyening teminlesh zenjiri qanuni emeliyette bu shirketlerge anche tesir körsitelmigen. Uning ilgiri sürüshiche, amérika kéngesh palatasining doklati hemde amérika tamozhnasining tedbirliri payda-menpe'ettin bashqa exlaqi bolmighan bu shirketler üchün éghir zerbe hésablinidiken. Bu öz nöwitide, Uyghur mejburiy emgikini chekleshke paydiliq iken.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.