Xongkongdiki namayish "Topilang" gha aylandi

Ixtiyariy muxbirimiz ekrem
2019-06-13
Élxet
Pikir
Share
Print
Xongkongda hökümetning "Qachqunlar nizamigha tüzitish kirgüzüshi" ge qarshi élip bérilghan milyon kishilik namayishta hökümet bash shtabi yighilghan namayishchilar. 2019-Yili 12-iyun.
Xongkongda hökümetning "Qachqunlar nizamigha tüzitish kirgüzüshi" ge qarshi élip bérilghan milyon kishilik namayishta hökümet bash shtabi yighilghan namayishchilar. 2019-Yili 12-iyun.
AP

Yerlik hökümet xongkongdiki namayishchilarning qarshiliqini "Hakimiyetke qarshi pilanliq topilang," dep atidi.

13-Iyundiki xelq'ara xewerlerdin melum bolushiche, 9-iyun xongkongda bashlan'ghan "Qachqunlar nizamigha tüzitish kirgüzüsh" ke qarshi namayish jeryanida hazirgha qeder her xil kölemdiki sürkilishler barliqqa kelgen bolsimu, chong weqe yüz bermigen. Emma 12-iyun'gha kelgende namayish keskin toqunushqa aylan'ghan.

12-Iyun namayishchilar "Qachqunlar nizamigha tüzitish kirgüzüsh" ni emeldin qaldurushni telep qilip xongkong hökümitining qanun turghuzush komitétini qorshiwalghan bolup, bu yerde yüz bergen saqchilar bilen namayishchilar arisidiki toqunushta az dégende 72 adem yarilan'ghan. Saqchilar namayishchilargha yash aqquzush bombisi, "Banan bomba" qatarliqlarni atqan. Namayishchilar xish-kések, botulka qatarliqlar bilen jawab qayturghan.

Xongkong alahide memuri rayonining bashliqi lin zhéngyö 12-iyun axbarat wasitilirige qilghan sözide bu namayish seweblik "Qachqunlar nizamigha tüzitish kirgüzüsh" ni emeldin qaldurmaydighanliqi bildürüsh bilen birge bu toqunushni "Pilanliq topilang" dep atighan.

"Firansiye awazi" ning 13-iyun bu heqte élan qilghan maqaliside tilgha élinishiche, namayishning "Pilanliq topilang" dep bahalinishi bir xeterning aldin signali bolup hésablinidiken. Xitayning öz zamanidiki dölet re'isi ding shyawping 1989-yili 6-aydiki tyen'enmén oqughuchilar namayishini "Bayriqi roshen haldiki eksiyetchil topilang" dep atighandin kéyin, "4-Iyun tyen'enmén qirghinchiliqi" yüz bergen.

Uyghur közetküchilerning qarishiche, xitay hakimiyitining herqandaq shekildiki naraziliq pa'aliyetlirini "Topilang" dep atap basturush en'enisi uzun yilliq tarixqa ige bolup, 1981-qeshqerde yüz bergen "30-Öktebir weqesi", 1985-yili we 1988-yili ürümchide yüz bergen aliy mektep oqughuchilirining tinch namayishlirinimu öz waqtida "Eksil'inqilabiy topilang" dep atighan idi. D u q ning mu'awin re'isi perhat muhemmidi ependi bu heqtiki qarashlirini bayan qilip ötti.

Maqalida bayan qilinishiche, xongkong alahide memuriy rayonluq hökümetning her bir qedimi gerche jungnenxeyning nazariti astida turuwatqan, "Qachqunlar nizamigha tüzitish kirgüzüsh" eslide béyjing hökümitining buyruqi bolsimu, lékin xongkong yerlik hökümitining xelqning awazigha qulaq sélish en'enisige qilche ri'aye qilmasliqi weziyetning xeterlik bir aqiwetke élip baridighanliqining béshariti iken.

Xongkongdiki namayish néme üchün tinch shekildiki naraziliqtin "Topilang" gha aylinip kétidu?

"Xeter bashta, xongkong hökümiti némishqa aldi-arqigha dessep kontrolluqini yoqitip qoyidu?" namliq mezkur maqalida ilgiri sürülüshiche, lin jéngyöning xelqning naraziliqigha qarimay "Qachqunlar nizamigha tüzitish kirgüzüsh" ni dawamlashturmaqchi bolghanliqi namayishchilarning ghezeplirini qozghighan asasiy amil bolsimu, namayishning topilanggha aylinip kétishining yene bezi muhim sewebliri bar iken. Bu sewebler mundaq bayan qilinidu:

Biri, 2014-yili yüz bergen "Merkezni ishghal qilish" namayishining asasiy meqsiti "Xongkongluqlar özlirining alahide rayon bashliqini, parlamént ezalirini özi saylash, béyjingning arilishishini ret qilish" tin ibaret bolup, tinchliq sheklide élip bérilghan bu namayish meghlup bolghan hemde namayishni teshkilligen "Xongkongluqlarning wijdani" dep qaralghan 3 kishi béyjing hökümitining telipi boyiche qamaq jazasigha uchrighan. Xongkongluqlar bu ghezep-nepretlirini yürikide saqlap kelgen.

Ikkinchisi, 2015-yili xongkongdiki tongluwen kitabxanisining xizmetchisi guy minxey "Shi jinpingning ashniliri" namliq kitabni neshr qilmaqchi bolghanliqi üchün xitay saqchiliri teripidin xongkongda tutqun qilinip béyjinggha élip kétilgen. Uzun ötmey u xitay merkizi téléwiziye qanilida otturigha chiqip "Gunahini töwe qilish" qa mejburlan'ghan. Kitabxana xojayini lin rongji xitay bixeterlik küchlirining bésimigha chidimay teywenge qéchip bérip panahliq tiligen. Xitay saqchilirining xongkong memuriy rayonigha bésip kirip xalighanche adem tutushi xongkongluqlarni qattiq endishige salghan. Mubada "Qachqunlar nizamigha tüzitish kirgüzüsh" yolgha qoyulsa, xitayning bu xildiki tutqun qilish heriketliri ewjige chiqidiken. Xongkongluqlar buningdin kéyin ya aghzini ching yumup yashashqa yaki wehime ichide hayat köchürüshke mejbur bolidiken. Kompartiyeni tenqidleydighan, öktichi idiyelerde bolidighan erkinlikning izliri bu tupraqta tamamen öchidiken.

Üchinchisi, 2003-yili xongkongluqlar "Asasiy qanunning 23-maddisigha tüzitish kirgüzüsh" ke qarshi zor kölemlik namayish élip barghan bolup, xitay hakimiyiti u chaghda xelqning küchlük naraziliqini nezerge élip bu pilanidin waz kéchishke mejbur bolghan. Emma bügünki künde xitay bixeterlik küchliri xongkongda we xitayning ichide siyasiy sewebler bilen qolgha élin'ghanlargha memuriy jinayetlerni artip xalighanche jazalawatqan bolup, xongkongluqlarni eng qattiq endishige séliwatqini del bu nuqta iken. Mubada "Qachqunlar nizamigha tüzitish kirgüzüsh" yolgha qoyulsa, xongkongdiki öktichiler, kishilik hoquq pa'aliyetchilirige her xil oydurma memuriy jinayetler artilip xitaygha élip kétilidiken we qattiq jazalinidiken.

"Gérmaniye awazi" ning munasiwetlik bayanida, 12-iyun xongkong alahide memuriy rayonining bashliqi lin zhéngyöning bu qétimqi namayishni "Chet'el küchliri bilen xongkongdiki bölgünchiler birliship teshkilligen, eger biz ulargha yol qoysaq, kélechektiki xongkongni xongkongluqlar emes, chet'ellikler idare qilidu" dep, mes'uliyetni chet'elliklerge artip qoyuwatqanliqi ilgiri sürülgen.

Jenubiy mongghuliye musteqilliq herikitining gérmaniyediki wekili temsiltoning ilgiri sürüshiche, xitay hakimiyiti Uyghurlar, tibetler, jenubiy mongghuliyeliklerge séliwatqan zulum we bésimni emdi xongkongluqlargha tedbiqlawatqan bolup, xongkongningmu yéqin kelgüside xitayning adettiki bir ölkisige aylinip qélish éhtimalliqi yuqiri iken.

Teywen prézidénti sey yingwén 12-iyun metbu'atqa qilghan sözide "Démokratiye we erkinlikni qollaydighan pütün dunya xelqining xongkong namayishchiliri bilen birge ikenlikini" ipade qilghan.

Bügün 13-iyun xongkongdiki namayish bésiqqan. Xongkong kochiliri sükütke chömgen. Xewerlerde eskertilishiche, xongkong hökümiti 14-iyun'ghiche xizmet toxtatqanliqi toghrisida uqturush chiqarghan. Yene bir qétimliq namayishning qachan bashlinidighanliqi yaki bu qétimqi namayish seweblik xitay hakimiyitining qanchilik xongkongluqlarni qolgha alidighanliqini hazirche perez qilish tesken.

Toluq bet