Дәря яниқ ханим: “биз түркийә, шәрқий түркистанлиқ қериндашлиримизниң йенида турушни давамлаштуримиз”

Әнқәрәдин ихтиярий мухбиримиз әркин тарим тәйярлиди
2024.01.10
Derya-Yaniq-Xanim-Uyghur-Heyetni-qobul-qildi Түркийә парламенти кишилик һоқуқ комитети мудири, парламент әзаси дәря яниқ 9-январ күни әнқәрәдики ишханисида уйғур вәкиллири өмикини қобул қилған көрүнүш. 2024-Йили 9-январ, әнқәрә
RFA/Erkin Tarim

“биз түркийә болуш сүпитимиз билән шәрқий түркистанлиқ қериндашлиримизниң йенида турушни давамлаштуримиз” дәп X торида өз баянатини билдүргән түркийә парламенти кишилик һоқуқ комитети мудири, парламент әзаси дәря яниқ 9-январ күни әнқәрәдики өз ишханисида истанбулни мәркәз қилип паалийәт елип бериватқан хәлқара шәрқий түркистан тәшкилатлири бирлики рәиси һидайәтулла оғузхан вә шәрқий түркистандики кишилик һоқуқни көзитиш җәмийити баш катипи абдуләһәд удун қатарлиқ бир уйғур вәкиллири өмикини қобул қилип, улар билән уйғур елиниң нөвәттики диний, миллий вә сиясий вәзийити һәм ирқий қирғинчилиқниң давамлишиватқанлиқи қатарлиқ мәсилиләрдә сөһбәтләшкәниди.

 Уйғурлар учраватқан ирқий қирғинчилиқ мәсилисидә түркийә парламенти вә һөкүмитигә вакалитән ашкара, рәсмий вә кәскин бир рәвиштә баянат яки хитайға нисбәтән кәскин бир әйибләш елан қилмай келиватқан түркийә парламенти кишилик һоқуқ комитети мудириниң мәзкур баянати диққәт қозғиди. Чүнки мәзкур баянатта хитайға нисбәтән бир тәнқидий тон ипадиләнмигәниди.

Түркийә парламент әзаси дәря яниқ ханим. 2024-Йили 9-январ, түркийә.
Түркийә парламент әзаси дәря яниқ ханим. 2024-Йили 9-январ, түркийә.
RFA/Erkin Tarim

 Кишилик һоқуқ комитети мудирлиқ вәзиписидин башқа йәнә һакимийәт бешидики адаләт вә тәрәққият партийәсиниң парламент әзасилиқ вәзиписини өтәватқан дәря яниқ ханим уйғур вәкиллири билән көрүшүп болғандин кейин X торида елан қилған мәзкур баянатида йәнә: “шәрқий түркистан бизниң көңлимиздики земинларниң әң муһимлиридин биридур. Биз түркийә дөлити болуш сүпитимиз билән шәрқий түркистандики кишилик һоқуқ дәпсәндичиликини йеқиндин көзитиватимиз. Шундақла пирезидентимиз рәҗәп таййп әрдоған юқири аваз билән хәлқарада оттуриға қоюватиду. Бүгүн шәрқий түркистан аммиви тәшкилатлири мәсуллири парламентимизда меһминимиз болди. Уларниң шәрқий түркистан дәвасиға қошқан төһпилиригә рәһмәт ейтимән” дегәнләрни билдүргән.

 Дәря яниқ ханим билән болған учришишта уйғур вәкиллири истанбулдики шәрқий түркистан кишилик һоқуқини көзитиш җәмийити тәйярлиған кишилик һоқуқ дәпсәндичилики тоғрисидики доклатни бәргән вә әһвалларни тонуштурған. Көрүшүшкә қатнашқан шәрқий түркистандики кишилик һоқуқ дәпсәндичиликини көзитиш җәмийити рәиси абдуләһәд удун әпәндиниң ейтишичә, улар йәнә түркийәдики бәзи уйғурларниң қийинчилиқлирини һәл қилиш, түркийәдики техичә ата-аниси билән алақә орниталмиған уйғурларни ата-аниси вә уруқ-туғқанлири билән көрүштүрүш, хитай түрмилиригә қамалған түркийә гираждани уйғурларниң қутулдурулуши, бәзи дөләтләрдә қийин әһвалда қалған уйғурларни түркийәгә елип келиш үчүн түркийәниң тиришчанлиқ көрситиши қатарлиқ тәләпләрни йәткүзгән. Абдуләһәд удун әпәндиниң ейтишичә, дәря яниқ ханим бу мәсилиләрдә иҗабий җаваб берип, пирезидент рәҗәп таййп әрдуғанниң уйғурларға көңүл бөлүш тоғрисида өзлиригә йол йоруқ бәргәнликини ейтқан.

Түркийә һөкүмити 2009-йили дуня бойичә тунҗи болуп “5-июл үрүмчи қирғинчилиқи” ни “сой қирим” йәни “қирғинчилиқ” дәп атап, уйғурларға мәдәт бәргәниди. Әмма кейинки, болупму 2015-йилидин кейинки түркийә-хитай мунасивитиниң тәрәққияти, икки дөләт оттурисида сода-тиҗарәт, пул муамилә вә дипломатик келишимләрниң түзүлүши, түркийәдики пул пахаллиқи, ишсизлиқниң ешип меңиши, шуниңдәк хитайдин түркийәгә технологийә елиш қатарлиқларға әгишип, түркийә һөкүмитиниң уйғурлар һәққидики мәйданиму бир қанчә қетим өзгәргән. Америка вә канада қатарлиқ 10 дөләтниң парламенти хитайниң уйғурларға елип бериватқан бесим сияситини “қирғинчилиқ” дәп етирап қилған болсиму түркийә парламенти техичә сүкүттә. 2018-Йилидин тартип түркийә парламентидики өктичи партийәләр уйғур қирғинчилиқини оттуриға қоюп кәлгән болсиму, түркийәни идарә қиливатқан партийәниң парламент әзалири бу һәқтә инкас қайтурмиғаниди. Парламент кишилик һоқуқ комитетиниңму уйғурлар учраватқан ирқий қирғинчилиқ мәсилисигә тутқан позитсийәсиниму америка вә башқа явропа дөләтлири парламентлириниң уйғурларға қаритилған ирқий қирғинчилиққа тутқан позитсийәси вә қаттиқ әйиблишидин пәрқлиқ иди.

 Шәрқий түркистан тәшкилатлири бирлики рәиси һидайәтулла оғузханниң ейтишичә һәйәт дәря яниқ ханимдин түркийә һөкүмити билән һөкүмәтни изчил һалда қоллап келиватқан партийәниңму уйғур қирғинчилиқини тохтитиш үчүн күч чиқиришини тәләп қилған.

Уйғур һәйәтләр түркийә парламент әзаси дәря яниқ ханим билән хатирә сүрәттә. 2024-Йили 9-январ, түркийә.
Уйғур һәйәтләр түркийә парламент әзаси дәря яниқ ханим билән хатирә сүрәттә. 2024-Йили 9-январ, түркийә.
RFA/Erkin Tarim

 Түркийә парламенти кишилик һоқуқ комитети мудири дәря яниқ ханим билән көрүшүшкә қатнашқан шәрқий түркистан нозугум мәдәнийәт вә аилә җәмийити рәиси мунәввәр өзуйғур ханим өзиниң түркийә дәря яниқ ханимға уйғур ханим-қизлириниң еғир вәзийити вә хитайниң уйғур мәдәнийитини йоқ қилиш сиясити тоғрисида мәлумат берип, бәзи тәләпләрни оттуриға қойғанлиқини иҗабий җаваб алғанлиқини билдүрди.

 Игилишимизчә дәря яниқ ханим 1990-йилларда истанбул университетида қанун кәспидә оқуватқан чағлирида уйғур тәшкилатлириниң йиғинлириға иштирак қилған, уйғур мәсилисини яхши билидиған парламент әзаси болуп, илгири у йәнә аилә вә иҗтимаий ишлар министири болғаниди.

 Уйғурлар өз тәләплириниң әмәлийлишиши үчүн дәря яниқ ханимниң әмили иш қилишини күтмәктә.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.