Derya yaniq xanim: “Biz türkiye, sherqiy türkistanliq qérindashlirimizning yénida turushni dawamlashturimiz”

Enqeredin ixtiyariy muxbirimiz erkin tarim teyyarlidi
2024.01.10
Derya-Yaniq-Xanim-Uyghur-Heyetni-qobul-qildi Türkiye parlaménti kishilik hoquq komitéti mudiri, parlamént ezasi derya yaniq 9-yanwar küni enqerediki ishxanisida Uyghur wekilliri ömikini qobul qilghan körünüsh. 2024-Yili 9-yanwar, enqere
RFA/Erkin Tarim

“Biz türkiye bolush süpitimiz bilen sherqiy türkistanliq qérindashlirimizning yénida turushni dawamlashturimiz” dep X torida öz bayanatini bildürgen türkiye parlaménti kishilik hoquq komitéti mudiri, parlamént ezasi derya yaniq 9-yanwar küni enqerediki öz ishxanisida istanbulni merkez qilip pa'aliyet élip bériwatqan xelq'ara sherqiy türkistan teshkilatliri birliki re'isi hidayetulla oghuzxan we sherqiy türkistandiki kishilik hoquqni közitish jem'iyiti bash katipi abdul'ehed udun qatarliq bir Uyghur wekilliri ömikini qobul qilip, ular bilen Uyghur élining nöwettiki diniy, milliy we siyasiy weziyiti hem irqiy qirghinchiliqning dawamlishiwatqanliqi qatarliq mesililerde söhbetleshkenidi.

 Uyghurlar uchrawatqan irqiy qirghinchiliq mesiliside türkiye parlaménti we hökümitige wakaliten ashkara, resmiy we keskin bir rewishte bayanat yaki xitaygha nisbeten keskin bir eyiblesh élan qilmay kéliwatqan türkiye parlaménti kishilik hoquq komitéti mudirining mezkur bayanati diqqet qozghidi. Chünki mezkur bayanatta xitaygha nisbeten bir tenqidiy ton ipadilenmigenidi.

Türkiye parlamént ezasi derya yaniq xanim. 2024-Yili 9-yanwar, türkiye.
Türkiye parlamént ezasi derya yaniq xanim. 2024-Yili 9-yanwar, türkiye.
RFA/Erkin Tarim

 Kishilik hoquq komitéti mudirliq wezipisidin bashqa yene hakimiyet béshidiki adalet we tereqqiyat partiyesining parlamént ezasiliq wezipisini ötewatqan derya yaniq xanim Uyghur wekilliri bilen körüshüp bolghandin kéyin X torida élan qilghan mezkur bayanatida yene: “Sherqiy türkistan bizning könglimizdiki zéminlarning eng muhimliridin biridur. Biz türkiye döliti bolush süpitimiz bilen sherqiy türkistandiki kishilik hoquq depsendichilikini yéqindin közitiwatimiz. Shundaqla pirézidéntimiz rejep tayyp erdoghan yuqiri awaz bilen xelq'arada otturigha qoyuwatidu. Bügün sherqiy türkistan ammiwi teshkilatliri mes'ulliri parlaméntimizda méhminimiz boldi. Ularning sherqiy türkistan dewasigha qoshqan töhpilirige rehmet éytimen” dégenlerni bildürgen.

 Derya yaniq xanim bilen bolghan uchrishishta Uyghur wekilliri istanbuldiki sherqiy türkistan kishilik hoquqini közitish jem'iyiti teyyarlighan kishilik hoquq depsendichiliki toghrisidiki doklatni bergen we ehwallarni tonushturghan. Körüshüshke qatnashqan sherqiy türkistandiki kishilik hoquq depsendichilikini közitish jem'iyiti re'isi abdul'ehed udun ependining éytishiche, ular yene türkiyediki bezi Uyghurlarning qiyinchiliqlirini hel qilish, türkiyediki téxiche ata-anisi bilen alaqe ornitalmighan Uyghurlarni ata-anisi we uruq-tughqanliri bilen körüshtürüsh, xitay türmilirige qamalghan türkiye girazhdani Uyghurlarning qutuldurulushi, bezi döletlerde qiyin ehwalda qalghan Uyghurlarni türkiyege élip kélish üchün türkiyening tirishchanliq körsitishi qatarliq teleplerni yetküzgen. Abdul'ehed udun ependining éytishiche, derya yaniq xanim bu mesililerde ijabiy jawab bérip, pirézidént rejep tayyp erdughanning Uyghurlargha köngül bölüsh toghrisida özlirige yol yoruq bergenlikini éytqan.

Türkiye hökümiti 2009-yili dunya boyiche tunji bolup “5-Iyul ürümchi qirghinchiliqi” ni “Soy qirim” yeni “Qirghinchiliq” dep atap, Uyghurlargha medet bergenidi. Emma kéyinki, bolupmu 2015-yilidin kéyinki türkiye-xitay munasiwitining tereqqiyati, ikki dölet otturisida soda-tijaret, pul mu'amile we diplomatik kélishimlerning tüzülüshi, türkiyediki pul paxalliqi, ishsizliqning éship méngishi, shuningdek xitaydin türkiyege téxnologiye élish qatarliqlargha egiship, türkiye hökümitining Uyghurlar heqqidiki meydanimu bir qanche qétim özgergen. Amérika we kanada qatarliq 10 döletning parlaménti xitayning Uyghurlargha élip bériwatqan bésim siyasitini “Qirghinchiliq” dep étirap qilghan bolsimu türkiye parlaménti téxiche sükütte. 2018-Yilidin tartip türkiye parlaméntidiki öktichi partiyeler Uyghur qirghinchiliqini otturigha qoyup kelgen bolsimu, türkiyeni idare qiliwatqan partiyening parlamént ezaliri bu heqte inkas qayturmighanidi. Parlamént kishilik hoquq komitétiningmu Uyghurlar uchrawatqan irqiy qirghinchiliq mesilisige tutqan pozitsiyesinimu amérika we bashqa yawropa döletliri parlaméntlirining Uyghurlargha qaritilghan irqiy qirghinchiliqqa tutqan pozitsiyesi we qattiq eyiblishidin perqliq idi.

 Sherqiy türkistan teshkilatliri birliki re'isi hidayetulla oghuzxanning éytishiche hey'et derya yaniq xanimdin türkiye hökümiti bilen hökümetni izchil halda qollap kéliwatqan partiyeningmu Uyghur qirghinchiliqini toxtitish üchün küch chiqirishini telep qilghan.

Uyghur hey'etler türkiye parlamént ezasi derya yaniq xanim bilen xatire sürette. 2024-Yili 9-yanwar, türkiye.
Uyghur hey'etler türkiye parlamént ezasi derya yaniq xanim bilen xatire sürette. 2024-Yili 9-yanwar, türkiye.
RFA/Erkin Tarim

 Türkiye parlaménti kishilik hoquq komitéti mudiri derya yaniq xanim bilen körüshüshke qatnashqan sherqiy türkistan nozugum medeniyet we a'ile jem'iyiti re'isi munewwer özUyghur xanim özining türkiye derya yaniq xanimgha Uyghur xanim-qizlirining éghir weziyiti we xitayning Uyghur medeniyitini yoq qilish siyasiti toghrisida melumat bérip, bezi teleplerni otturigha qoyghanliqini ijabiy jawab alghanliqini bildürdi.

 Igilishimizche derya yaniq xanim 1990-yillarda istanbul uniwérsitétida qanun kespide oquwatqan chaghlirida Uyghur teshkilatlirining yighinlirigha ishtirak qilghan, Uyghur mesilisini yaxshi bilidighan parlamént ezasi bolup, ilgiri u yene a'ile we ijtima'iy ishlar ministiri bolghanidi.

 Uyghurlar öz teleplirining emeliylishishi üchün derya yaniq xanimning emili ish qilishini kütmekte.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.