Сиясий қанун башқармиси хадими: “18 яшқа тошмиған балиға һәр қандақ диний тәрбийә қилған ата-ана җазалиниду”

Мухбиримиз гүлчеһрә
2016.10.17
guma-nahiyiside-oqughuchilargha-diniy.jpg Гума наһийилик маарип идарисиниң рамазан мәзгилидики муқимлиққа капаләтлик қилиш йиғини. 2015-Йили сентәбир.
Гума наһийилик маарип идариси тор бети

Өткән һәптә уйғур аптоном район даирилири 2006‏-йили чиқирилип иҗра қиливатқан “диний ишлар башқуруш низами” ға өзгәртиш киргүзүп,балилирини диний паалийәтләргә риғбәтләндүргән, қизиқтурған яки қистиған ата-аниларниң җазалинидиғанлиқи әскәртилгән. Бу бәлгилимә бу йил 1-ноябирдин башлап күчкә игә болидикән.
Буниң алдида даириләрниң йеңи оқуш мәвсуми башлиништин илгири балиларниң аилә диний муһитини игиләшни мәқсәт қилған җәдвәл тарқитип, рай синаш елип барғанлиқиму ашкариланған иди. Биз уйғур елидики мунасивәтлик даириләрдин йеңи бәлгилимә бойичә, зади қайси хилдики диний тәрбийиләрниң җазалиниш категорийәсигә киридиғанлиқи вә қандақ җазалинидиғанлиқи һәққидә йәниму тәпсилий мәлумат елиш үчүн тириштуқ.Бу һәқтә қәшқәр маарип сиясий қанун башқармиси хадими мухбиримизға: “18 яшқа тошмиған балиға һәр қандақ диний тәрбийә қилған ата-ана җазалиниду” дәп җаваб бәргән.

Учурларда көрситилишичә 1-ноябирдин башлап уйғур диярида рәсмий йүргүзүлидиған динни башқурушқа даир йеңи низамнамидә ениқ қилип “ата-аниларниң өсмүрләрни диний паалийәтләргә қатнишишқа тәшкиллиши, җәлп қилиши яки зорлишиға рухсәт қилинмайду” дәп бәлгиләнгән. “һәрқандақ тәшкилат яки шәхсниң мушу хилдики паалийәтләрни байқиған һаман тосуш яки җамаәт хәвпсизлик органлириға мәлум қилиш мәҗбурийити бар” дегән маддиларму бар.

Бу хәвәр чәтәл ахбарат васитилиридиму инкас қозғап хитай даирилириниң уйғур елидики өсмүр-балилар тоғрилиқ йеңи диний бәлгилимисидә ата-аниларниң тәһдит нишани қилинғанлиқини изаһлиған иди. “әл җәзирә хәвәрлири”, ройтерис агентлиқи, “һиндистан тез пойизи” қатарлиқ ахбарат васитилири буни хитайниң асасий қанундики пуқраларниң диний етиқад әркинлики һәққидики маддиларға селиштурған. Шуниң билән биргә, “хитай һөкүмити өсмүрләрниң диний паалийәтләргә қатнишишини мәни қилған, йеқинқи бирнәччә йилниң ичидила йәрлик даириләр шинҗаң тәвәсидики йошурун диний мәктәпләрниң һәммисини дегүдәк йоқатқан болсиму, шинҗаң тәвәсидә һәқ-һоқуқларниң һәрқандақ шәкилдики дәпсәндә қилиниш әһвалиниң мәвҗутлуқини инкар қилип кәлмәктә” дәп изаһлиған вә бу бәлгилиминиң хитайниң йиллардин бери уйғурларға диний җәһәттин бесим салмиғанлиқи һәққидики өзини ақлиши билән бир-биригә зит икәнлики әскәртилгән.

Чәтәлләрдики учур васитилиридә бу йеңи бәлгилимә “инсан һәқлириниң дәпсәндә болушидики йәнә бир түрлүк һадисә” дегән мулаһизиләр оттуриға қоюлди. Бу бәлгилиминиң уйғурларда наразилиқ вә әндишиләрни мәйданға кәлтүрүватқанлиқи инкас қилинмақта.

Һәммигә мәлум болғандәк, хитайда болупму, уйғур елидә оқуғучиларниң вә 18 яшқа тошмиғанларниң намаз оқуши, роза тутуши, мәсчитләргә кириши қанунсиз қилмиш дәп бекитилип, йәрлик бәлгилимиләр арқилиқ чәклинип келингән иди. Бу йеңи бәлгилимидин йәниму конкрет һалда мәктәп йешидики өсмүрләргә ата-аниларниң һәрқандақ шәкилдә вә усулда диний тәрбийә беришигә болмайдиғанлиқи, шундақла өсмүрләрни диний тәрбийәгә қизиқтурғучи ата-аниларниң сақчи органлириға мәлум қилинидиғанлиқи қатарлиқ ата аниларға қаратқан чәкләшниң йәниму конкиретлаштурулғанлиқини көрүвалғили болидикән. Бәлгилимә бойичә аилидики қандақ иш паалийәтләрниң буниңдин кейин җаза даирисигә киридиған низамға хилап һәрикәтләр болидиғанлиқи һәққидә йәниму тәпсилий мәлумат елиш үчүн башта бир қанчә сақчи органлириға телефон қилип синап көрдуқ, әмма уда рәт қилишқа учридуқ. Ахири үрүмчи шәһәрлик маарип идарисиниң бир уйғур мәсулиға қаратқан телефонимиз уланди әмма у уйғурму зияритимизни “мән бу һәқтә сизгә җаваб берәлмәймән” дәп кәскин рәт қилди :

Ақсу шәһәрлик маарип идариси сиясий қанун башқармиси хадими телефонни алди вә йеңи низам бойичә, “18 яшқа тошмиған балиға һәр қандақ диний тәрбийә қилған ата-ана җазалиниду” дәп ениқ позитсийә билдүрди. Униң шәрһилишичә, һәтта дәстурханға дуа қилиштәк һәр қандақ мусулман аилисиниң күндилик һаятиғиму сиңип кәткән адәтлиригичә шу хилдики чәклинидиған диний тәрбийә категорийәсигә киридикән.

Бу хадимдин “ундақта мусулман болған уйғурлар һәр вақ тамақта дуа қилиду, дуа қилиш үчүн балисиға бирәр сүрә өгитиши керәкту,буму җаза категорийәсигә кирәмду?” дәп соридуқ, у иккиләнмәстин қәтий һалда, “әлвәттә кириду” дәп җаваб бәрди. У бизниң соалимизға давамлиқ җаваб бәрмәй қопаллиқ билән телефонни қойди.

Бу һәқтә пикир баян қилған дуня уйғур қурултийиниң муавин рәислиридин пәрһат муһәммиди әпәнди хитай даирилириниң йеңидин уйғур яш-өсмүрләргә вә уларниң ата анилириға қаритилған бу диний чәкләшләрниң, пәқәт йеңи башлиқ алмашқандин кейин оттуриға чиққан бир чәкләш болупла қалмастин, бәлки хитай һөкүмитиниң истратегийилик һалда елип бериватқан уйғурларни өз дини вә миллий кимликлиридин йирақлаштуруп ассимилятсийә қилиш қәдимини йәниму тезләткәнлики, уйғурларниң һә -һоқуқлириниң хитайниң аталмиш қаидә қанунларни түзүп дәпсәндә қиливеридиған бир әрзимәс һалға келип қалғанлиқиниң бешарити дәп қарайдиғанлиқини билдүрди.

Пәрһат әпәндиниң қаришичә йәнә, бу йеңи бәлгилиминиң оттуриға чиқиши һәргизму тасадипий әмәс чүнки буниңдин икки айлар аввал даирилириниң җай җайлардики мәктәп балилириға аилә диний муһитини тәкшүрүш һәққидики җәдвәлни тарқитишиниң өзидила “буниң алдин учур топлап, статистикилиқ тәйярлиқ көрүп, уйғурларниң яшаш усулини өзгәртмәй туруп уларниң әқидисини өзгәртәлмәйдиғанлиқини ениқ җәзм қилғандин кейин алған җиддий тәдбири” дегән пәрәзлирини оттуриға қойиду.

Дәрвәқә икки ай илгири даириләр оқуғучилар арқилиқ уларниң аилисиниң диний муһитини тәпсилий игилимәкчи болуватқанлиқи ашкариланған иди. Қәшқәрниң бир башланғуч мәктәпни пүттүрүп, оттура мәктәпкә чиқиш алдида турған бир уйғур қизи вә хотәнниң лоп наһийисидики бир башланғуч мәктәпниң аманлиқ хадими қатарлиқ зияритимизни қобул қилған амма оқуғучиларниң аилисиниң диний етиқад әһвалини тәкшүрүш җәдвили уйғур вә хитайчә икки хил тилда чүшкәнликини дәлиллигән иди.

Йәни игилишимиздин мәлумки, бу йил язлиқ тәтилдин башлап райондики һәр қайси оттура, башланғуч мәктәп вә алий мәктәпләрдә сиясий -идийә вә әхлақ арқилиқ адәм тәрбийәләштин ибарәт асасий мәқсәтни чөридәп, бидәтчиликкә қарши туруп, диний әсәбийлик вә “үч хил күч” ниң мәктәпләргә сиңип киришниң алдини елиш намида оқуғучи вә оқутқучиларға тәрбийә елип берилған.

Булардин башқа йәнә байриқи рошән, мәйдани мустәһкәм һалда “үч хил күч” кә қарши туруп, әсәбийликни түгитиш, милләтләр иттипақлиқини қоғдап, идеологийә саһәсидә бөлгүнчиликкә қәтий қарши туруш һәққидики қәсәмнамиләргә қол қойғузулғандин башқа йәнә аилә, диний етиқад вә паалийәт әһваллири һәққидә соалларға җаваб бериш тәләп қилинған җәдвәл тарқитилип кәң көләмлик рай синаш елип берилған иди.

Җәдвәлгә “өйдә намаз оқуйдиғанлар барму? сақал қойған, һесабланғанлар барму? қандақ диний паалийәтләр билән шуғуллиниду? өйиңиздә диний китаб, материяллар барму?” дегәндәк техиму тәпсилий әһвалларни игиләшкә даир инчикә соаллар киргүзүлгән икән.

Маарип тармақлири йәнә уқтуруш чүшүрүп буниңдин кейин оқуғучиларниң аиливи диний етиқад муһитини тәкшүрүш җәдвилиниң барлиқ башланғуч, оттура мәктәпләргә киридиған вә пүттүридиған оқуғучиларниң архипиға кириши керәкликини тәләп қилған шундақла 1-сентәбир йеңи оқуш мәвсуми башлаштин аввал һәр қайси мәктәпләрниң һәр бир оқуғучиниң бу җәдвәлни толдуруп мәктәпкә тапшуруши шәрт икәнликини уқтурған иди.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.