El medine géziti: dinni hakimiyetning zorlishi bilen élip bérish munapiqliq bolidu

Ixtiyariy muxbirimiz ömerjan
2014-04-25
Share


Melumki, iran - ereb sürkilishi uzun tarixqa ige bir ziddiyet bolup, qedimde osman émpiriyesi dewr sürüwatqan zamanlarda iran - türk ziddiyiti mewjut bolsa, emdi erebler musteqil dölet bolghan waqitlardin biri ottura sherqte iran - ereb sürkilishi mewjut.

Iranliqlar shi'e mezhipige étiqad qilidighan kishiler bolup, shi'e mezhipi islamdiki étqadiy mezheblerning mes'hirliridin sanilidu. Shi'e - pirqe we jama'et dégen menide bolup, peyghember eleyhissalamning a'ile tawabi'atlirini hémaye qilish bahanisi bilen otturigha chiqqan iken. Ular omumen peyghember eleyhissalamning taghisining oghli we ki'oghli eli ibni ebutalib bilen uning perzendlirini ulughlashta chektin ashuriwetken kishiler iken. Emma ehli sünniy peyghember eleyhissalamning yolini izchil dawamlashturup kelgen we shu yolda yürüshke birleshken musulmanlar topidur. Shi'elerning ehli sünniy mezhipige eng yéqinliridin hésablinidighan on ikki imam mezhibidikiler eli ibni ebutalibni peyghember eleyhissalamdin kéyin xelipilikke heqliq bolghan birla shexs dep étiqad qilidu we aldinqi xelipilerni haqaretleydu. Bu sewebtin sünniy we shi'e mezhepliri otturisida qedimdin biri diniy ziddiyet mewjut.

Se'udi erebistanida chiqidighan“El medine” gézitining 2014 - yili25 - april sanida, “Iranliqlar bilen erebler dost bolalmaydu” dégen témida bir maqale élan qilin'ghan bolup, maqalide mundaq dep yézilghan:“Iranliqlar shi'e mezhipige, erebler sünniy mezhipige étiqad qilidu. Bu ikki xelq otturisidiki diniy ziddiyet islamning awwalqi esirliride bu ikki mezheb otturigha chiqqan zamanlardin biri dawam qilip kelmekte. Shunga sünniy shi'eni diniy sewebtin yaxshi körmeydu, shi'emu sünniyni ene shu sewebtin yaxshi körmeydu. Emma bu awam xelqning neziridiki ish. Chünki awam xelqning siyaset bilen we bashqa gherezler bilen ishi yoq. Biraq iran hökümiti bilen ereblerning hökümetliri otturisidiki ziddiyet diniy ziddiyet emes. Chünki bular üchün mezhep ayrimliqi yaki din ayrimliqiningmu perqi yoq. Bulargha nede payda bolsa, shu yer dosttur. Siyaset ene shundaq nerse. Shunga köpligen musulman döletler özlirining din, mezhep we örp - adet jehette birdek qoshniliridin yüz örüp, ne dini, ne mezhipi, ne örp aditi, ne tili oxshimaydighan xelqler bilen dost bolushidu. Néme üchün? menpe'et üchün shundaq qilishidu. Erebler bilen iranliqlar ottura sherqte ikki qutup bolup, bular öz aldigha ish qilidighan emes, belki yiraqtiki chong döletler bilen dost bolush we ular bilen hemkarlishish jehette bir - biri bilen beslishidighan qutuplardur. Siyasetchiler üchün ereblerning wehhabiy bolghini bilen iranliqlarning sahabilerni tillishi otturisida perq yoq. Chünki bu yerdiki dostluq yaki düshmenlik diniy gherez bilen emes, belki siyaset, menpe'et mesilisidur. Bezi döletler waqti kelse dinni desmaye qilip turup, etrapigha adem toplaydu. Emma shu éniqki awam xelq din'gha ixlas qilip, uni özlirining hayat yoli qilsa, hakimiyetler dinni desmaye qilip uningdin paydilinip kelmekte. Iranning kéyinki waqittiki ighwagerlikimu buning jümlisidin bolup, iranning diniy rehberliri we hökümet erbabliri xelqni tolimu galwang, tolimu sadda köridu. Emma özlirining qanchilik xurapatchi ikenlikini körmeydu. Iranning sabiq re'isi ehmedi nijadning mundin 5 yil ilgiriki bir nutqida, milyonlighan iranliqlargha xitab qilip, imam mehdi chiqmaqchi idi, u chiqsa dunyani adaletke tolduratti. Biraq amérika uni chiqqili qoymaywatidu, dégen sözi xurapatta uchigha chiqqan bir söz bolsimu, iranliqlar uning sözini chawak bilen alqishlap anglighan idi. Shu sadda xelqning eqlige : eger allah imam mehdini chiqarsa, meyli amérika bolsun, meyli qandaqla bir küchlük dölet bolsun uninggha qandaq tosqun bolalaydu? dégen so'al kelmigen.”

Din hakimiyet üchün emes allah üchün bolushi kérek

Maqalide éytilishiche, iranliqlar ötken esirning 70 - yillirida xuddi 2011 - yili ereb bahari qozghalghandek bir iran baharini qozghap din namidin xumeynini textke chiqarghan we iranning shahini qoghlap chiqarghan idi. Ular bu ghelibige dinni qoral qilip turup érishken. Bu qétim ereb bahari chiqqanda, bu baharning iran'ghimu yamrap kétishidin qattiq ensirige iran hakimiyiti köpligen tedbirlerni alghan boldi. Ularning suriye hakimiyitini jéni bilen qoghdap turushidiki seweblerning birimu ereb baharining iran'gha yétip barmasliqi üchün ikenlikini tehlilchiler sözlimekte. Emma ereb we islam dunyasida iran heqqide yéziliwatqan maqalilerge asaslan'ghanda, iran dinni qoral qilip turup hakimiyetni islam hakimiyiti dep élan qilip, xelqni qoral küchi bilen bashqurup kelgen bilen, xelqni dindin zériktürüwetkenliki melum. Chünki din allah üchündur. Uni hakimiyetning zorlishi bilen élip bérish munapiqliq bolidu. Bu chaghda din allah üchün emes, belki hakimiyet üchün bolghan bolidu. Iranda omumyüzlük bu keypiyat ilgiri sürülmekte. Buninggha iranliqlarning din namidin belgiliwetken qattiq qol siyasiti we kishilerni din'gha zorlishi seweb bolghanliqi melum.

Bu maqalide shuni ochuqlash meqset qilin'ghanki, iranliqlar bilen erebler otturisidiki diniy ziddiyet ezeldin mewjut bolup, her ikki terepning awamliri arisida bu ziddiyet bir xil dawam qilip kelmekte. Emma her ikki terepning siyasiti bir xil emes. Mesilen: ikki terepning hökümetliri gah bir - birige dost bolup qalidu. Bu waqitta xelqqe sünniy - shi'e hemmimiz bir musulmanmiz, biz bir qiblige qarap ibadet qilidighan xelqmiz, deydighan teshwiqatlar tarqitilidu. Emma bu hökümetler düshmenliship qalghanda, shi'e terep sünnilerni, sünniy terep shi'elerni musulmanliqtin chiqiriwétidu. Démek, dinni desmaye qilghanlar siyasetlirini shundaq yürgüzidu. Bu künlerde ereb - iran sürkilishi ewjige chiqmaqta. Buninggha egiship sünniy - shi'e toqunushlirimu munberlerde sözlenmekte.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet