Xitayning tungganlargha bolghan diniy bésimi künséri kücheymekte

Ixtiyariy muxbirimiz ekrem
2019-06-14
Élxet
Pikir
Share
Print
Xitaydiki tunggan ashxanilirining wiwiskiliridiki "Halal" sözi we ashxana esliheliridiki diniy kelimiler tamamen yoqitilghan.
Xitaydiki tunggan ashxanilirining wiwiskiliridiki "Halal" sözi we ashxana esliheliridiki diniy kelimiler tamamen yoqitilghan.
bitterwinter.org

Milyonlighan Uyghurni jaza lagérlirigha qamap diniy étiqadidin, milliy kimlikidin ada-juda bolushqa mejburlawatqan xitay hakimiyiti yéqinqi mezgillerdin buyan xitay ölkiliridiki tunggan musulmanlirigha bolghan bésimni ashurup, ularnimu Uyghurlargha oxshash her yerde tekshürülidighan "Xeterlik awam" süpitide nazaret qilishqa bashlighan.

"Zimistan" tori 13-iyun élan qilghan "Xitaydiki tungganlar Uyghurlargha oxshash bésimgha uchrashtin endishe qilmaqta" namliq maqalida bayan qilinishiche, bu yil 3-aydin bashlap xitay ölkiliride yashawatqan tungganlargha bolghan diniy bésimlar zor derijide ashqan. Bolupmu 4-5-aylardin buyan ewjige chiqqan.

"Kalining béshigha kelgen kün, mozayningmu béshighimu kélidu" dégendek, xitaydiki "Eng yaxshi musulmanlar" dep teriplinip kelgen tungganlar bügün Uyghurlargha oxshash yaman aqiwetlerge yüzlinishke bashlighan. Ular Uyghurlarning béshigha kelgen éghir künlerning öz bashlirigha kélishidin endishilenmektiken. 

Xewerde tilgha élinishiche, xitay ölkiliridiki bir qisim tunggan musulmanlar arisida meschit yiraq bolghanliqi seweblik jüme namizini öyide topliship oquydighan adet shekillen'gen bolup, bu yil 3-aydin bashlap yerlik diniy ishlar komitétliri mexsus guruppa teshkillep jay-jaylargha ewetip, öyde jüme namizi oqushni birdek chekligen. Buning bilenla qalmay, 3-4 kishining bir yerge toplinishi men'i qilin'ghan. 

Xewerde eskertilishiche, tungganlarning meschitlirige omumyüzlük qizil bayraqlar ésilghan. Meschitlerning tamliridiki erebche yéziqlar pütünley öchürüp tashlan'ghan. Tungganlarning en'enisige aylan'ghan béshigha aq doppa kiyish aditi yoqilishqa bashlighan. Eger biri aq doppa bilen bir yerge barsa, shu haman saqchilarning aware qilishigha yoluqidighan weziyet shekillen'gen. 

Tungganlar ishlep chiqarghan mehsulatlardiki "Halal" ibarisi birdek yoqitilghan. Tunggan ashxanilirining wiwiskiliridiki "Halal" sözi we ashxana esliheliridiki diniy kelimiler tamamen yoqitilghan. Buning tungganlar üchün neqeder zor iqtisadiy ziyan keltürüp chiqirishi bilen xitay hakimiyiti qilche hésablashmighan. 

Tungganlar bügün Uyghurlargha oxshashla negila barsa saqchilarning tekshürüshlirini qobul qilishqa mejburlanmaqtiken. Tungganlarning téléfonlirimu nazaret astigha élin'ghan bolup kimning qachan, qeyerde ikenliki saqchilar teripidin közitilip turidiken. Bir tunggan yash bir qétim "Hökümet bizning islamgha étiqad qilishimizgha yol qoymaywatidu" dep uchur yollighanliqi üchün, 20 minut ichide saqchilar kélip "Qanun'gha xilapliq qilding" dep tutup ketken. U yash 2 kündin kéyin bir dostining yardimi bilen qutulup chiqqan we "Eger bu ish shinjangda yüz bergen bolsa, hergiz qutulalmighan bolattim," dégen. 

Metbu'atlardiki uchurlardin melum bolushiche, din'gha qarshi heriket xitayda omumyüzlük ewj éliwatqan bolup, sherqiy türkistanda minglighan meschitlerni chéqip tashlighan, jaza lagérlirini qurup Uyghur musulmanlirini yüksek teqib astigha élip bolghan xitay hakimiyiti aldinqi aylarda xristi'an muritlirigha hujum qozghap, xitay ölkiliridiki köpligen chérkawlarning munarliri we uninggha ésilghan kirist belgilirini chéqip tashlighan, a'ile chérkawlirini chekligen. Mana emdi özlirining "Nemunilik musulman" lirini hujum nishani qilishqa bashlighan. 

D u q diniy ishlar komitétining mudiri, sherqiy türkistan ölimalar birlikining mu'awin re'isi turghunjan alawudun ependi bu heqte toxtalghanda xitayning din'gha qarshi bu heriketlirining axirqi hésabta meghlubiyet bilen axirlishidighanliqini tilgha aldi. 

"Zimistan" torining 14-iyun élan qilghan "Mingdong diniy rayonidiki xristi'anlarning jiddiy weziyiti qebihleshmekte, 57 neper pop wetenperwerlik yighinigha mejburi qatnashturuldi" namliq xewerde bayan qilinishiche, 90 ming xristi'an muriti yashaydighan bu rayondiki 80 ming kishi yer asti chérkawning ezasi bolup, xitay hakimiyiti ularni "Wetenperwerlik yighini" gha qatnishishqa mejburlighan, ret qilghanlarni jazalighan. 

Xewerde eskertilishiche, xitay hakimiyiti bu yerdiki xristi'an muritlirini qerellik halda "Wetenperwerlik yighini" gha qatnishishqa mejburlap kéliwatqan bolup, hakimiyet organliri bilen diniy éqimdikiler arisidiki sürkilish nahayiti küchlük iken. Bash pop go shijinning bildürüshiche, hökümet bu yerdiki xristi'an muritlirini "Wetenperwerlik yighini" gha köndürüp bolsa, bu siyasitini bashqa jaylardiki xristi'an jama'iti arisidimu omumlashturidiken. Bu yerde tilgha élin'ghan atalmish "Wetenperwerlik" bolsa, xitay kompartiyisini söyüsh, uninggha sadiq bolushtin bashqa nerse emesken.

Gollandiyediki d u q medeniyet bölümining mudiri zeynidin tursun ependi bu heqte toxtilip, xitay hakimiyitining öz xelqini hemde mustemlikisi astidiki Uyghur, tibet, mongghul xelqlirini tamamen dinsizlashturup, "Dinmu kompartiye, medeniyetmu kompartiye, wetenperwerlikmu kompartiye" deydighan halgha keltürüsh üchün barliq rezil wasitilerge muraji'et qiliwatqanliqini tilgha aldi.

Toluq bet