90 яшлиқ диний зат авудин аюпниң назарәт астиға елинғанлиқи мәлум

Мухбиримиз меһрибан
2020-01-14
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Американиң бостун шәһиридә яшаватқан марийә муһәммәт ханимниң лагердики тағиси 90 яшлиқ абидун аюп әпәнди.
Американиң бостун шәһиридә яшаватқан марийә муһәммәт ханимниң лагердики тағиси 90 яшлиқ абидун аюп әпәнди.
Mariye Muhemmet teminligen

Хитайниң аталмиш тәрбийәләш лагерлири түзүмидин 90 яшлиқ бовайларниңму аман қалмиғанлиқи мәлум.

Атуштики диний зат авудин аюп шуларниң җүмлисидин. Униңму лагерға қамалғанлиқи уруқ-туғқанлири тәрипидин ашкариланған болса, йеқинда оттуриға чиққан бир сот һөкүми униң назарәт астиға елинғанлиқини дәлиллимәктә.

Американиң бостон шәһиридә олтурушлуқ марийә муһәммәт ханим 2020-йили 5-январ күни норвегийәдики «уйғур әдлийә архипи программиси» да гуваһлиқ берип, бир нәччә йиллардин бери из-дерики болмиған 90 яшлиқ тағиси абидин аюп (авудин аюп) ниң нөвәттики әһвалини сүрүштә қилған.

Марийә муһәммәт ханимниң билдүрүшичә, диний зат авудин аюп атуш бостан мәһәллиси қайрақ мәсчитиниң 30 йиллиқ имами болуп, бу йил 90 яшларда. У тағиси абидин аюпниң атуштики лагерға қамалғанлиқи һәққидики ахирқи учурни 2019-йили феврал мәзгилидә атуштики аниси билән алақиләшкәндә аңлиған. Шундин кейин у һәр хил қаналлар арқилиқ тағисиниң әһвалини сүрүштүргән болсиму, әмма та һазирғичә бирәр хәвәр алалмиған.

Биз абидин аюпниң немә сәвәбтин қачан тутуп кетилгәнлики вә қайси лагерға соланғанлиқи һәққидики тәпсилатларни ениқлашқа тиришқан болсақму, мувәппәқ болалмидуқ.

Һалбуки, йеқинда иҗтимаий таратқуларда ашкариланған бир сот һөкүмидики бәзи тәпсилатлар бу яшанған диний затниңму назарәт астиға елинғанлиқини көрсәтмәктә.

Хитай алий хәлқ сот мәһкимисиниң тор бетидә елан қилинған бир сот һөкүми һәққидики тәпсилатларға қариғанда, абидин аюп 2017-йили май айлирида атуштики мәлум бир дохтурханиға назарәт астида давалинишқа елип келингән. Әмма һөкүмдә униң қәйәрдин қайси дохтурханиға давалинишқа елип келингәнлики көрситилмигән.

Сот һөкүми парахорлуқ вә һоқуқини қалаймиқан ишлитиш җинайити билән әйибләнгән атуш шәһириниң муавин партком секретари, атуш шәһәрлик партком сиясий-қанун комитетиниң секретари соң кәйсәй һәққидә болуп, һөкүмдә диний зат абидин аюпниң «дохтурханида назарәтсиз давалинишиға рухсәт қилиш» униң җинайәтлириниң бири сүпитидә тилға елинған.

Сот һөкүмидә диний зат абидин аюпниң «нуқтилиқ өзгәртиш обйекти» вә «диний ашқунлуқ идийәси тарқатқучи» икәнлики, дохтурханида 50 күн даваланғанлиқи баян қилинған.

Марийә ханимниң ейтишичә, абидин аюп диний илми мол, тәқвадар киши болуп, униңға «диний ашқунлуқ идийәсини тарқатқучи» дегән қалпақниң кийдүрүлүши, һөрмәткә сазавәр бир юрт мөтивиригә қилинған чоң төһмәт һесаблинидикән.

Американиң бостон шәһиридики уйғур зиялийлиридин қәйсәр миҗитниңму диний зат абидин аюп билән туғқанчилиқ мунасивити бар икән.

Қәйсәр миҗитниң билдүрүшичә, хитай даирилириниң 90 яштин һалқиған диний зат абидин аюп дохтурханида даваланған мәзгилдә униңдин бу қәдәр әнсиришигә униң юрт ичидики абруйи вә хәлқни йетәкләш иқтидари сәвәб болған болуши мумкин икән.

Марийә ханимниң ейтишичә, уларниң аилиси юрт ичидә «тәқвадар җәмәт» дәп тәриплинидиған аилиләрниң бири икән.

Бу җәмәт йәнә «қуран кәрим» ни әрәб тилидин уйғур тилиға тәрҗимә қилған даңлиқ өлима муһәммәт салиһ һаҗиниң йеқин туғқанлиридин һесаблинидикән.

Муһәммәт салиһ һаҗим уйғурлар арисида йүксәк абруй вә һөрмәткә игә диний өлималардин бири болуп, униң 2017-йили лагерға елип кетилгәнлики вә 2018-йили лагерда вапат болғанлиқи һәққидә хәвәр тарқалған иди.

Мәлум болушичә, марийә ханимниң мәрһум дадиси муһәммәт ахун һаҗимму уйғур диярида тонулған диний өлималарниң бири болуп, у һаят чеғида «қуран кәрим» ниң тәһрирлик хизмитигә қатнашқан икән.

Марийә ханимниң ейтишичә, 2017-йилидин буян бу җәмәттин 60 тәк киши тутқун қилинған вә лагерларға елип кетилгән.

Кишилик һоқуқ тәшкилатлири вә мустәқил тәтқиқатчиларниң мәлуматлириға қариғанда, хитай даирилири өткән 3 йил җәрянида 2 милйондин 3 милйонғичә уйғур қатарлиқ түркий милләтләрни һәр хил намларда атиливатқан йиғивелиш лагерлириға ташлиған иди.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт