90 Yashliq diniy zat awudin ayupning nazaret astigha élin'ghanliqi melum

Muxbirimiz méhriban
2020-01-14
Élxet
Pikir
Share
Print
Amérikaning bostun shehiride yashawatqan mariye muhemmet xanimning lagérdiki taghisi 90 yashliq abidun ayup ependi.
Amérikaning bostun shehiride yashawatqan mariye muhemmet xanimning lagérdiki taghisi 90 yashliq abidun ayup ependi.
Mariye Muhemmet teminligen

Xitayning atalmish terbiyelesh lagérliri tüzümidin 90 yashliq bowaylarningmu aman qalmighanliqi melum.

Atushtiki diniy zat awudin ayup shularning jümlisidin. Uningmu lagérgha qamalghanliqi uruq-tughqanliri teripidin ashkarilan'ghan bolsa, yéqinda otturigha chiqqan bir sot hökümi uning nazaret astigha élin'ghanliqini delillimekte.

Amérikaning boston shehiride olturushluq mariye muhemmet xanim 2020-yili 5-yanwar küni norwégiyediki "Uyghur edliye arxipi programmisi" da guwahliq bérip, bir nechche yillardin béri iz-dériki bolmighan 90 yashliq taghisi abidin ayup (awudin ayup) ning nöwettiki ehwalini sürüshte qilghan.

Mariye muhemmet xanimning bildürüshiche, diniy zat awudin ayup atush bostan mehellisi qayraq meschitining 30 yilliq imami bolup, bu yil 90 yashlarda. U taghisi abidin ayupning atushtiki lagérgha qamalghanliqi heqqidiki axirqi uchurni 2019-yili féwral mezgilide atushtiki anisi bilen alaqileshkende anglighan. Shundin kéyin u her xil qanallar arqiliq taghisining ehwalini sürüshtürgen bolsimu, emma ta hazirghiche birer xewer alalmighan.

Biz abidin ayupning néme sewebtin qachan tutup kétilgenliki we qaysi lagérgha solan'ghanliqi heqqidiki tepsilatlarni éniqlashqa tirishqan bolsaqmu, muweppeq bolalmiduq.

Halbuki, yéqinda ijtima'iy taratqularda ashkarilan'ghan bir sot hökümidiki bezi tepsilatlar bu yashan'ghan diniy zatningmu nazaret astigha élin'ghanliqini körsetmekte.

Xitay aliy xelq sot mehkimisining tor bétide élan qilin'ghan bir sot hökümi heqqidiki tepsilatlargha qarighanda, abidin ayup 2017-yili may aylirida atushtiki melum bir doxturxanigha nazaret astida dawalinishqa élip kélin'gen. Emma hökümde uning qeyerdin qaysi doxturxanigha dawalinishqa élip kélin'genliki körsitilmigen.

Sot hökümi paraxorluq we hoquqini qalaymiqan ishlitish jinayiti bilen eyiblen'gen atush shehirining mu'awin partkom sékrétari, atush sheherlik partkom siyasiy-qanun komitétining sékrétari song keysey heqqide bolup, hökümde diniy zat abidin ayupning "Doxturxanida nazaretsiz dawalinishigha ruxset qilish" uning jinayetlirining biri süpitide tilgha élin'ghan.

Sot hökümide diniy zat abidin ayupning "Nuqtiliq özgertish obyékti" we "Diniy ashqunluq idiyesi tarqatquchi" ikenliki, doxturxanida 50 kün dawalan'ghanliqi bayan qilin'ghan.

Mariye xanimning éytishiche, abidin ayup diniy ilmi mol, teqwadar kishi bolup, uninggha "Diniy ashqunluq idiyesini tarqatquchi" dégen qalpaqning kiydürülüshi, hörmetke sazawer bir yurt mötiwirige qilin'ghan chong töhmet hésablinidiken.

Amérikaning boston shehiridiki Uyghur ziyaliyliridin qeyser mijitningmu diniy zat abidin ayup bilen tughqanchiliq munasiwiti bar iken.

Qeyser mijitning bildürüshiche, xitay da'irilirining 90 yashtin halqighan diniy zat abidin ayup doxturxanida dawalan'ghan mezgilde uningdin bu qeder ensirishige uning yurt ichidiki abruyi we xelqni yéteklesh iqtidari seweb bolghan bolushi mumkin iken.

Mariye xanimning éytishiche, ularning a'ilisi yurt ichide "Teqwadar jemet" dep teriplinidighan a'ililerning biri iken.

Bu jemet yene "Qur'an kerim" ni ereb tilidin Uyghur tiligha terjime qilghan dangliq ölima muhemmet salih hajining yéqin tughqanliridin hésablinidiken.

Muhemmet salih hajim Uyghurlar arisida yüksek abruy we hörmetke ige diniy ölimalardin biri bolup, uning 2017-yili lagérgha élip kétilgenliki we 2018-yili lagérda wapat bolghanliqi heqqide xewer tarqalghan idi.

Melum bolushiche, mariye xanimning merhum dadisi muhemmet axun hajimmu Uyghur diyarida tonulghan diniy ölimalarning biri bolup, u hayat chéghida "Qur'an kerim" ning tehrirlik xizmitige qatnashqan iken.

Mariye xanimning éytishiche, 2017-yilidin buyan bu jemettin 60 tek kishi tutqun qilin'ghan we lagérlargha élip kétilgen.

Kishilik hoquq teshkilatliri we musteqil tetqiqatchilarning melumatlirigha qarighanda, xitay da'iriliri ötken 3 yil jeryanida 2 milyondin 3 milyon'ghiche Uyghur qatarliq türkiy milletlerni her xil namlarda atiliwatqan yighiwélish lagérlirigha tashlighan idi.

Toluq bet