«Disney» Ширкити турпанда сүрәткә елинған «мулән» филими сәвәблик зор тәнқидкә учриди

Мухбиримиз ирадә
2020-09-09
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Дисни филим ширкитиниң «мулән» филиминиң уйғур районида ишләнгәнликигә наразилиқ билдүрүлгән картон.
Дисни филим ширкитиниң «мулән» филиминиң уйғур районида ишләнгәнликигә наразилиқ билдүрүлгән картон.
RFA

Дисни филим ширкити ишлигән «мулән» филиминиң бир қисим көрүнүшлириниң 2018-йили уйғур елидә йәни «21-әсиргә чүшкән дағ» дәп атиливатқан җаза лагерлири әң юқири долқунға көтүрүлгән бир мәзгилдә сөрәткә елинғанлиқи зор хәлқаралиқ инкас қозғиди.

Хитай тарихий романлиридики «мулән» исимлик бир аял қәһриманниң иш-һәрикәтлири асасида ишләнгән бу филим 4-сентәбир җүмә күни филим қоюлушқа башлиғанда бир қисим көзәткүчиләр филим ахирида дисни ширкитиниң филим ишләш җәрянида һәмкарлашқучи орунлар қатарида шинҗаң уйғур аптоном районлуқ тәшвиқат идариси, турпан шәһәрлик җамаәт хәвпсизлик идариси вә турпан шәһәрлик тәшвиқат идариси қатарлиқ 8 орунға рәһмитини билдүргәнликини байқиған. Нәтиҗидә бу филимниң бир қисим көрүнүшлириниң 2018-йили турпанда тартилғанлиқи вә бу филим режисорлириниң 2017-йилила районда алдин тәкшүрүштә болғанлиқи айдиңлишип, зор хәлқаралиқ тәнқидкә дуч кәлди.

Турпан, уйғур елидә 2 милйондин артуқ кишини тутқун қилип, аталмиш «қайта тәрбийә» намидики лагерларға қамаш һәрикити әң балдур башланған орунларниң бири дәп қарилиду. Лагерларни тәтқиқ қиливатқан тәтқиқатчи адриян зениз хитай һөкүмити өзи елан қилған хәвәр вә һөҗҗәтләргә асасланғанда турпанда 2013-йилила «қайта тәрбийиләш» намида һәрикәт башланғанлиқиға даир испатлар барлиқини билдүрди. У бүгүн радийомизға қилған сөзидә диснийниң бу һәрикитиниң сәл қарашқа болмайдиған муһим вәқәликини ейтти. У мундақ деди: «бу толиму чоң бир вәқә. Дисни ширкити очуқ-ашкара һалда турпанниң җамаәт хәвпсизлик идарисигә вә тәшвиқат идарисигә рәһмәт ейтқан. Бу филимниң районда сақчи дөлити системиси йолға қоюлуватқан вә кәң көләмдә җаза лагерлириға тутқун қилиш йүргүзүлүватқанда сөрәткә елиниши бир виҗдансизлиқ. Мән буни ғәрб капитализиминиң хитай дөлитигә мутләқ һалда боюн егиши, дәп қараймән»

Мәлум болушичә, мулән филими уйғур ели билән тутушидиған дунхуаң қумлуқиниң миңшашән қумлуқида вә турпандики туюқ йезиси қатарлиқ йигирмидәк орунда тартилған болуп, бу җәрянда уларниң йиғивелиш лагерлирини байқимаслиқи, йоллардики сақчи понкитлирини көрмәслики әң қисқиси, хәлқарада бу һәқтә йезиливатқан хәвәрләрни көрмәслики мумкин әмәскән. Уйғур елидики лагерларниң орнини сүний һәмраһ көрүнүшлири арқилиқ бекитип чиқип тонулған канададики хитай яш шавн җаң бу һәқтә тивиттирға язған инкасида мундақ дегән: «әгәр мулән филим ишләш гурупписи турпан айродромидин чиқип, G312 юқири сүрәтлик ташйоли арқилиқ пичан қумлуқиға берип филим сөрәткә алған болса, у һалда улар аз дегәндиму 7 лагерни көрәләйду»

Биз дисни филим ширкитиниң рәсмий тор бекитидики елхәт адреси арқилиқ уларниң бу һәқтики җавабини алмақчи болдуқ. Бирақ улардин инкас кәлмиди.

Дуня уйғур қурултийи дисний ширкити бу хаталиқи үчүн уйғур хәлқидин әпу сориши керәк, дәп көрсәтти. Дуня уйғур қурултийи рәиси долқун әйса радийомизға қилған сөзидә мундақ деди: «хитай һөкүмитиниң уйғур елидә җаза лагерлирини йолға қоюп, уйғурларға ирқий қирғинчилиқ йүргүзүватқанлиқи кәң даиридә тонулуватқан бир шараитта дисний ширкитиниң бундақ бир рияллиқни көрмәскә селиши толиму әпсуслинарлиқ. Бу 21-әсирдә йүз бериватқан инсанийәткә қарши җинайәткә шерик болғанлиқ, улар бу хаталиқини тонуши вә уйғур хәлқидин әпу сориши керәк»

Мулән филими, бу филимниң баш рол артиси йәни «мулән» ролини ойниған артис люйифей хоңкоңлуқларниң демократик намайишлирини зораванларчә бастурған хоңкоң сақчилирини қоллап сөз қилғанлиқи үчүн тәнқидкә учравататти. Бирақ, бу филимниң инсанийәткә қарши җинайәт йүз бериватқан уйғур елидә сөрәткә елинғанлиқи ашкарилиниши билән филим йәниму зор ғулғула пәйда қилди. Вәқә, вашингтон почтиси, ню-йорк вақти гезити, CNN телевизийиси, муһапизәтчи гезити, BBC қатарлиқ муһим ахбарат вастлири бирдәк хәвәр қилинди. Нөвәттә тәтқиқатчилар, кишилик һоқуқ органлири вә нурғунлиған тивиттир қолланғучилири бирдәк «муләнни бойқут қилайли» хәштәг һәрикити арқилиқ дисни шеркитигә бесим ишләтмәктә. Улар дисни шеркитини турпан һөкүмәт даирилириниң бу филимда қандақ рол ойниғанлиқи, уларни немиләр билән тәминлигәнлики, икки тәрәп арисида қандақ келишимләрниң түзүлгәнликидәк деталларни ашкарилашни чақирди.

Адриян зенз радийомизға қилған сөзидә мулән филиминиң дәл уйғурларға қаритилған зулум «ирқий қирғинчилиқ» дәп атиливатқан бир мәзгилдә базарға селиниши зор бир тәләйсизлик вә шундақла мувапиқ болмиған бир һәрикәт, дәп тәкитлиди. У дисни ширкити, һоллийвуд вә шуниңдәк башқа ширкәтләргә чақириқ қилип «ғәрб җамаәтчилики силәрниң җаза лагерлириниң көләңгиси астида пул тепишиңларни қобул қилмайду. Бу қобул қилғусиз бир һәрикәт. У бу ширкәтләрниң инавитини йоқитишиға сәвәб болиду» деди.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт