"Disney" shirkiti turpanda süretke élin'ghan "Mulen" filimi seweblik zor tenqidke uchridi

Muxbirimiz irade
2020-09-09
Élxet
Pikir
Share
Print
Disni filim shirkitining "Mulen" filimining Uyghur rayonida ishlen'genlikige naraziliq bildürülgen karton.
Disni filim shirkitining "Mulen" filimining Uyghur rayonida ishlen'genlikige naraziliq bildürülgen karton.
RFA

Disni filim shirkiti ishligen "Mulen" filimining bir qisim körünüshlirining 2018-yili Uyghur élide yeni "21-Esirge chüshken dagh" dep atiliwatqan jaza lagérliri eng yuqiri dolqun'gha kötürülgen bir mezgilde söretke élin'ghanliqi zor xelq'araliq inkas qozghidi.

Xitay tarixiy romanliridiki "Mulen" isimlik bir ayal qehrimanning ish-heriketliri asasida ishlen'gen bu filim 4-séntebir jüme küni filim qoyulushqa bashlighanda bir qisim közetküchiler filim axirida disni shirkitining filim ishlesh jeryanida hemkarlashquchi orunlar qatarida shinjang Uyghur aptonom rayonluq teshwiqat idarisi, turpan sheherlik jama'et xewpsizlik idarisi we turpan sheherlik teshwiqat idarisi qatarliq 8 orun'gha rehmitini bildürgenlikini bayqighan. Netijide bu filimning bir qisim körünüshlirining 2018-yili turpanda tartilghanliqi we bu filim rézhisorlirining 2017-yilila rayonda aldin tekshürüshte bolghanliqi aydingliship, zor xelq'araliq tenqidke duch keldi.

Turpan, Uyghur élide 2 milyondin artuq kishini tutqun qilip, atalmish "Qayta terbiye" namidiki lagérlargha qamash herikiti eng baldur bashlan'ghan orunlarning biri dep qarilidu. Lagérlarni tetqiq qiliwatqan tetqiqatchi adriyan zéniz xitay hökümiti özi élan qilghan xewer we höjjetlerge asaslan'ghanda turpanda 2013-yilila "Qayta terbiyilesh" namida heriket bashlan'ghanliqigha da'ir ispatlar barliqini bildürdi. U bügün radiyomizgha qilghan sözide disniyning bu herikitining sel qarashqa bolmaydighan muhim weqelikini éytti. U mundaq dédi: "Bu tolimu chong bir weqe. Disni shirkiti ochuq-ashkara halda turpanning jama'et xewpsizlik idarisige we teshwiqat idarisige rehmet éytqan. Bu filimning rayonda saqchi döliti sistémisi yolgha qoyuluwatqan we keng kölemde jaza lagérlirigha tutqun qilish yürgüzülüwatqanda söretke élinishi bir wijdansizliq. Men buni gherb kapitalizimining xitay dölitige mutleq halda boyun égishi, dep qaraymen"

Melum bolushiche, mulen filimi Uyghur éli bilen tutushidighan dunxu'ang qumluqining mingshashen qumluqida we turpandiki tuyuq yézisi qatarliq yigirmidek orunda tartilghan bolup, bu jeryanda ularning yighiwélish lagérlirini bayqimasliqi, yollardiki saqchi ponkitlirini körmesliki eng qisqisi, xelq'arada bu heqte yéziliwatqan xewerlerni körmesliki mumkin emesken. Uyghur élidiki lagérlarning ornini sün'iy hemrah körünüshliri arqiliq békitip chiqip tonulghan kanadadiki xitay yash shawn jang bu heqte tiwittirgha yazghan inkasida mundaq dégen: "Eger mulen filim ishlesh guruppisi turpan ayrodromidin chiqip, G312 yuqiri sür'etlik tashyoli arqiliq pichan qumluqigha bérip filim söretke alghan bolsa, u halda ular az dégendimu 7 lagérni köreleydu"

Biz disni filim shirkitining resmiy tor békitidiki élxet adrési arqiliq ularning bu heqtiki jawabini almaqchi bolduq. Biraq ulardin inkas kelmidi.

Dunya Uyghur qurultiyi disniy shirkiti bu xataliqi üchün Uyghur xelqidin epu sorishi kérek, dep körsetti. Dunya Uyghur qurultiyi re'isi dolqun eysa radiyomizgha qilghan sözide mundaq dédi: "Xitay hökümitining Uyghur élide jaza lagérlirini yolgha qoyup, Uyghurlargha irqiy qirghinchiliq yürgüzüwatqanliqi keng da'iride tonuluwatqan bir shara'itta disniy shirkitining bundaq bir riyalliqni körmeske sélishi tolimu epsuslinarliq. Bu 21-esirde yüz bériwatqan insaniyetke qarshi jinayetke shérik bolghanliq, ular bu xataliqini tonushi we Uyghur xelqidin epu sorishi kérek"

Mulen filimi, bu filimning bash rol artisi yeni "Mulen" rolini oynighan artis lyuyiféy xongkongluqlarning démokratik namayishlirini zorawanlarche basturghan xongkong saqchilirini qollap söz qilghanliqi üchün tenqidke uchrawatatti. Biraq, bu filimning insaniyetke qarshi jinayet yüz bériwatqan Uyghur élide söretke élin'ghanliqi ashkarilinishi bilen filim yenimu zor ghulghula peyda qildi. Weqe, washin'gton pochtisi, nyu-york waqti géziti, CNN téléwiziyisi, muhapizetchi géziti, BBC qatarliq muhim axbarat wastliri birdek xewer qilindi. Nöwette tetqiqatchilar, kishilik hoquq organliri we nurghunlighan tiwittir qollan'ghuchiliri birdek "Mulenni boyqut qilayli" xeshteg herikiti arqiliq disni shérkitige bésim ishletmekte. Ular disni shérkitini turpan hökümet da'irilirining bu filimda qandaq rol oynighanliqi, ularni némiler bilen teminligenliki, ikki terep arisida qandaq kélishimlerning tüzülgenlikidek détallarni ashkarilashni chaqirdi.

Adriyan zénz radiyomizgha qilghan sözide mulen filimining del Uyghurlargha qaritilghan zulum "Irqiy qirghinchiliq" dep atiliwatqan bir mezgilde bazargha sélinishi zor bir teleysizlik we shundaqla muwapiq bolmighan bir heriket, dep tekitlidi. U disni shirkiti, holliywud we shuningdek bashqa shirketlerge chaqiriq qilip "Gherb jama'etchiliki silerning jaza lagérlirining kölenggisi astida pul tépishinglarni qobul qilmaydu. Bu qobul qilghusiz bir heriket. U bu shirketlerning inawitini yoqitishigha seweb bolidu" dédi.

Toluq bet