Disnéy shirkiti “Mulen” filimi sewebidin terep-tereptin hujumgha uchrimaqta

Disnéy shirkiti “Mulen” filimi sewebidin barghanséri zor bésimgha duch kelmekte. Bu weqe hazir amérika dölet mejlis ezalirining küchlük diqqitini qozghidi. 11-Séntebir jüme küni amérika dölet mejlisining her ikki partiyedin teshkillen'gen 19 neper gholluq ezasi disnéy shirkitining bash ijra'iye mudiri bob chapékqa imzaliq mektup yollap, ularning gumanini qozghawatqan so'allargha jawab bérishni telep qildi.

Bu so'allar töwendikilerdin ibaret:

(1) Walt disnéy shirkiti “Uyghur aptonom rayonluq partkom teshwiqat komitéti”, “Turpan sheherlik jama'et xewpsizliki idarisi” we bashqa hökümet organliri bilen “Mulen” filimini süretke élish jeryanida qandaq hemkarlashti?

(2)Filim axirida yuqiriqi organlarning ismi tilgha élinishi üchün ikki terep arisida qandaq kélishim tüzüldi? kélishimning mezmuni némilerdin ibaret?

(3) Walt désnéy xadimliri we yuqiri derijilik bashqurghuchilirining xitay hökümitining Uyghur we bashqa musulman milletlerge qaratqan keng kölemlik tutqun herikiti we nazaritidin xewiri barmidi? eger yoq bolsa, bundin kéyin xewerdar bolushigha qandaq kapaletlik qilidu?

(4) Bu filimni süretke élish we ishlesh guruppisidikilerning rayonda yüz bériwatqan zulum heqqidiki xewerler shunche keng tarqalghan bir shara'itta, filimni u yerde süretke élishidiki seweb zadi néme? filimni Uyghur élide süretke élish xitay bazirigha kirish üchün qoyulghan shertlerning birimu?

(5) Walt disnéy shirkiti filim ishlewatqanda bingtuwen we bashqa yerlik emgektin qanchilik paydilandi? mejburiy emgekke chétilip qalmasliq üchün tedbir qollandimu?

(6) Walt disnéy shirkiti we uning tarmaq shirketlirining bu filimige munasiwetlik qararlirining qanuniy xizmetlirige mes'ul bolghan höddiger shirket kim?

(7) Walt désnéy shirkitining xitayda turushluq tarmiqi bu kélishimning hasil qilinishida qandaq rol oynidi?

(8) Xitay kompartiyesi walt désnéy shirkiti yaki uning tarmaq shirketliride ishleydighan xitay xizmetchilerdin xitay kompartiyesi yachiykisi qurushni telep qilghanmu? eger shundaq bolsa, “Mulen” filimining rayonda süretke élinishida ularning qanchilik roli bar?

(9) Walt disnéy shirkitining kishilik hoquqni depsende qilghuchi organlar bilen hemkarlishish mesiliside éniq bir siyasiti barmu? tepsilati néme? eger bolmisa, buning sewebi néme?

(10) Disnéy shirkiti meyli amérikada yaki dunyaning bashqa jaylirida bolsun, iqtisadiy chiqimdin bashqa sewebler tüpeyli filim süretke élishni ret qilip baqqan orunlar barmu? bolsa ular qaysilar we seweb bolghan amillar néme?

Amérika dölet mejli'isning marko rubiyo, jeymis makgowrn, ted kruz, marsha blekbérn, bob ménéndez, tom kotton qatarliq 19 neper ezasi qol qoyghan mektupta ular disnéyning Uyghur élide jinayet ishlewatqan we u jinayetlerni aqlash rolini oynawatqan turpan sheherlik jama'et xewpsizlik idarisi we turpan sheherlik teshwiqat bölümi'i bilen hemkarlashqanliqidin qattiq heyran qalghanliqini ipade qilghan. Ular yene turpan sheherlik jama'et xewpsizlik idarisining Uyghur rayonida yürgüzülüwatqan éghir zulumda roli bar dep qarilip, 2019-yili öktebirde amérika soda ministirliqi teripidin qara tizimlikke élin'ghan orun ikenlikini eskertken.

Amérikadiki Uyghur pa'aliyetchisi élshat hesen amérikada her ikki partiyedin bolghan dölet mejlis ezalirining disnéydek chong shérketke bésim ishlitishini az körülidighan ehwal, dédi. U disnéyning bu so'allirigha jawab bérishke mejbur bolidighanliqini éytti.

Bu mesile hazir amérikadiki nopuzluq gézitlerde xewer qilin'ghandin sirt, CNN téléwiziyesige oxshash keng ammigha xitab qilidighan qanallardimu munazire témisi bolmaqta. CNN Téléwiziyisining tonulghan riyasetchisi jeyk teppir özining xewer programmisida “Disnéy” shérkitini qattiq eyibligen. U amérikaliq ata-anilar baliliri bilen disnéyning yéngi chiqqan “Mulen” filimini körgendin kéyin, filim axirida disnéyning xitay kompartiyesining organlirigha rehmet éytqanliqini bayqaydighanliqini éytqan we sözini mundaq dawam qilghan:

“Siz filim axirida disnéyning xitay kompartiyesining shinjangdiki teshwiqat orginigha rehmet éytqanliqini körisiz. Amérika tashqi ishlar ministirliqi bu rayonda az dégende 2 milyon Uyghur we bashqa musulman milletlerning qolgha élinip lagérlargha qamalghanliqini ilgiri süridu. Xitay bu orunlarning ‛qayta terbiye we kesip ögitish merkezliri‚ ikenlikini ilgiri sürüp keldi. Biraq amérika bu orunlarda Uyghurlarning insan qélipidin chiqqan, wehshiylerche mu'amililerge uchrawatqanliqigha ishinidu. Disnéy filimni mana mushundaq bir yerde süretke élipla qalmay, yene téxi bu jaza lagérlirini yürgüzüsh bilen eyiblinip amérika teripidin qara tizimlikke élin'ghan saqchi organlirigha rehmet éytti.”

Jeyk teppirning éytishiche, disnéy shirkiti bundaq rehmet éytishni peqetla bir resmiyet dep izahat bergen. Jeyk teppir disnéyning bu sözini tenqidlep, yene mundaq deydu:

“Disnéy shirkiti filim süretke élin'ghan jaylardiki hökümetler we organlargha rehmet éytish peqetla bir resmiyet, deptu. Shundaqmu? jaza lagérlirini tesis qilghan we irqiy qirghinchiliq yürgüzüsh bilen eyibliniwatqan bir hakimiyetke rehmet éytish qandaq resmiyet iken? bu gepche biz disnéyning ‛fantéziya‚ namliq karton filimining eyni chaghda ishghal astidiki polshada süretke élinmighanliqidin xosh bolup oltursaq bolidikende!”

Aldinqi heptining béshida amérika kéngesh palata ezasi josh xowléymu disnéy shirkitige imzaliq mektup yollash arqiliq ularni tenqid qilghan idi. U “Disnéy shirkiti bu arqiliq xitay kompartiyesining Uyghur élidiki jinayetlirini aqlidi,” dégen.

Élshat hesen ependi disnéy shirkiti yoluqqan bu bésimning emdi bashqa xelq'araliq shérketlernimu segitip, ularni Uyghurlar yoluwatqan jaza lagérliri mesilisige éhtiyatchan mu'amile qilishqa mejburlaydighanliqini tekitlidi.

“Mulen” filimi 4-séntebir küni qoyulushqa bashlighandin kéyin, turpandiki lagérlar bir qisim xelq'ara jama'etning diqqet merkizige aylan'ghan bolup, muxbirimiz bu sewebtin turpan'gha qarita élip barghan téléfon ziyaretliri dawamida turpanning sheher ichi we etrapidila 8 orunda lagér barliqini delillidi. Mezkur lagérlarning üchide wezipe ötigen bir saqchi xadimi bu lagérlardiki tutqunlarning bir ayda aran bir qétim bina sirtida hawalandurilidighanliqini ashkarilap, zulumning qanchilik éghirliqini toluq namayan qilip bergen idi.