Америка дөләт мәҗлисидә уйғурларниң панаһлиқ ишлирини илгири сүрүш қанун лайиһәси тонуштурулди

Вашингтондин мухбиримиз җәвлан тәйярлиди
2023.06.08
Jennifer-Wexton.jpg Америка дөләт мәҗлиси авам палата әзаси җенифер векстон (Jennifer Wexton) йиғинда сөзлимәктә. 2023-Йили 20-апрел, вашингтон.
c-span.org

6-Айниң 7-күни, америка дөләт мәҗлиси авам палата әзаси җенифер векстон (Jennifer Wexton), мария елвира салазар (Maria Elvira Salazar), григори мекс (Gregory Meeks), дон бейер (Don Beyer), гери коноли (Gerry Conolly) қатарлиқлар уйғурларниң панаһлиқ ишлирини илгири сүрүш тоғрулуқ бир қанун лайиһәсини тонуштурған. Бу қанун лайиһәси америкадики һәр икки партийә мақуллиған “уйғур кишилик һоқуқ қанун лайиһәси” ниң мунасивәтлик маддилири асасида түзүлгән болуп, хитай һөкүмитиниң бастурушиға учраватқан уйғур вә башқа милләтләрни панаһлиқ беришкә әң лайиқ кишиләр дәп бекитиш вә уларни америкаға қобул қилишни асанлаштурушни мәқсәт қилидикән.

Җенифер векстон өзиниң һөкүмәт тор бетидә ахбарат елан қилип мундақ дегән: “уйғур вә башқа аз санлиқ милләтләрниң хитай һөкүмитиниң дәһшәтлик бастурушиға учриши һазир дунядики әң җиддий мәсилә болуп қалди. Америка бу зиянкәшликтин қечип қутулған кишиләргә көңүл бөлмисә болмайду”.

Бу ахбаратта берилгән баянларға қариғанда, америка авам палатаси әзалиридин мария елвира салазар, григори мекс қатарлиқларму бу қанун лайиһәси һәққидә пикир баян қилип, хитай компартийәси уйғурларға йүргүзүватқан ирқий қирғинчилиқниң инсанийәткә қарши әң қорқунчлуқ җинайәт икәнликини, американиң пәқәт уни әйибләш биләнла чәклинип қалмай, бу җинайәтниң қурбаниға айланғанларни қоғдаш вә зулумдин қечип чиққанларға панаһлиқ беришни тезлитиши керәкликини билдүргән.

Игилишимизчә, уйғур һәрикити тәшкилати бу қанун лайиһәсиниң сунулуши үчүн алаһидә күч сәрп қилған болуп, рошән аббас ханим һәқтә радийомизға мундақ деди: “уйғурларға алаһидә инсанпәрвәрлик ярдими һесаблинидиған бу қанун лайиһәси 2020-йилила оттуриға қоюлуши керәк иди. Һелиһәм болсиму униң дөләт мәҗлисигә сунулуши бу йолда бесилған муһим бир қәдәмдур”.

Уйғур кишилик һоқуқ қурулуши хәлқара ишлар бөлүми мудири луйиса грев (Loisa Greve) бу қанун лайиһәсиниң әһмийити тоғрулуқ мундақ деди:

“нурғун дөләтләр уйғурларни номус қилмастин хитайға қайтуруп бериватиду. Бу наһайити җиддий мәсилидур. Америка һөкүмити хитайниң җинайитини ирқий қирғинчилиқ вә инсанийәткә қарши җинайәт дәп бекиткәндин кейин иккинчи қәдәмдә чоқум ашу хәтәрдә қалғанларни, қутулдуруш тәс болғанларни, паспортини йеңилиялмиғанларни вә хитайниң дөләт һалқиған бастурушиға учраватқанларни қутулдуруши керәк. Уйғур кишилик һоқуқ қурулуши бу қанун лайиһәсини қоллайду вә униң дөләт мәҗлисидин өтүшигә түрткә болиду”.

Америкадики һәр икки партийә түзгән бу қанун лайиһәсидә, хитай компартийәсиниң қорқунчлуқ бастуруши вә зиянкәшликигә учраватқан уйғурларға “2-дәриҗилик панаһлиқ” (P2) бериш тәләп қилинған.

2-Дәриҗилик алаһидә етибарға елинидиған панаһлиқ тилигүчиләр сиясий қариши, диний етиқадини ипадилигәнлики, сиясий, диний, мәдәний паалийәтләргә қетилғанлиқи сәвәбидин хитайниң бастурушиға учраватқан уйғурлар яки хитайдин қечип чиқип чәт әлдә яшаватқан уйғурлар, хитай тәрипидин қамалған вә аталмиш җинайити бекитилгән уйғурлар, уларниң аилә-тавабиатлири вә уруқ-туғқанлири қатарлиқларни өз ичигә алидикән.

Дуня уйғур қурултийи рәиси долқун әйса бу қанун лайиһәсиниң оттуриға қоюлуши һәққидә сөз қилип: “әгәр бу қанун лайиһәси мақуллуқтин өтүп қалса башқа дөләтләргиму илһам болиду, уйғурларни хитайға қайтурушқа урунуватқан дөләтләрму пәйлидин йениши мумкин” деди.

Лагер шаһити турсунай зиявдун радийомизға қилған сөзидә, америкада панаһлиқ илтимаси һәл болмай келиватқан уйғурлар үчүн бу қанун лайиһәсиниң оттуриға қоюлушиниң толиму муһимлиқини билдүрди.

Америкада “2-дәриҗилик панаһлиқ” қа еришкүчиләр алаһидә инсанпәрвәрлик ярдимигә еришидиғанлар болуп, тәләп бойичә уларни америкада йеңидин орунлаштуруш вә панаһлиқ рәсмийәтлирини беҗириш керәк икән. Бу қанун лайиһәсидә йәнә америкадин башқа дөләтләргә қечип кәлгән уйғурларни қоғдаш тәләп қилинған болуп, америка ташқи ишлар министири хитайниң бесимиға учриған дөләтләр билән алақилишип, уйғурларни хитайға өткүзүп бәрмәсликкә чақиридикән.

Турсунай зиявдун ханим һазир чәт әлдиму хатирҗәм болалмай, америкиға келишни арзу қиливатқан уйғурлар үчүн бу қанун лайиһәсиниң чоң рол ойнайдиғанлиқини, униң мақуллинип рәсмий қанунға айлиниши вә иҗра қилинишини арзу қилидиғанлиқини билдүрди.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.