Iyi partiyesi rehbiri, dolqun eysa mesiliside "Türkiyening bu qilmishi xitaygha teslim bolghanliqining ispati hésablinidu" dep eyiblidi

Ixtiyariy muxbirimiz erkin tarim
2021-09-21
Share
Türkiyediki Türkiyediki "Iyi" partiyesining re'isi meral aqshener xanim partiyesining parlaméntta qilghan sözide Uyghur mesilisi toghrisida alahide toxtaldi we türkiye hökümitini qattiq tenqid qildi. 2021-Yili 9-mart, enqere.
RFA/Erkin Tarim

18-Séntebir küni dunya Uyghur qurultiyi re'isi dolqun eysa ependini türkiye hökümitining 3-qétim "Dölet bixeterlikige tehdit élip kélidu" dégen bahane bilen türkiyege kirgüzmey qayturuwétishini türkiyediki köp sanda öktichi partiyeler qattiq eyiblidi.

Türkiye parlaméntida Uyghur mesilisini izchil halda otturigha qoyup kéliwatqan "Iyi", yeni "Yaxshi" partiyesining re'isi meral aqshener xanim twittér arqiliq bayanat élan qilip mundaq dep yazghan: "Dunya Uyghur qurultiyi re'isi dolqun eysa ependini türkiyege kirgüzmeslikinglarning sewebini ashkarilanglar, bizmu bileyli. Rastinila heqqaniy bir sewebi barmu? yaki xitayning Uyghurlargha élip bériwatqan zulumigha sükütte turuwélishinglarni az dep, xitaydin yol yoruq élishqa bashlidinglarmu? bularni hemmimiz bilip qalayli".

Herqaysi partiyelerning rehberliri, parlamént ezaliri we ammiwi teshkilat mes'ulliri ijtima'iy taratqular arqiliq arqa-arqidin bayan élan qilip, dolqun eysani qayturuwetkenliki üchün hökümetni eyibleshti. Arqidin 20-séntebir küni "Iyi" partiyesining mu'awin re'isi nuri oqutan ependi bu heqte mexsus muxbirlarni kütüwélish yighini chaqirip, türkiye hökümitini qattiq eyiblep mundaq dédi: "Dolqun eysa ependi sherqiy türkistan mesilisini pütün dunyada anglitiwatqan, sherqiy türkistandiki Uyghurlarning erkinliki, heq we hoquqi üchün küresh qiliwatqan dunya Uyghur qurultiyining re'isidur. U, tinchliq köreshchisidur. Dolqun eysa ependige qoyulghan türkiyege kirish cheklimisi türkiye sot mehkimisi teripidin bikar qilin'ghanliqi heqqidiki xet qolida tursa, uning üstige xelq'ara saqchi teshkilati-intérwal dolqun eysa üstidin 1997-yili xitayning telipige bina'en chiqarghan qizil bashliq tutush buyruqi 2018-yili bikar qilin'ghan tursa, mezkur ehwalni démokratiye bilen bashquruluwatqan döletler nezerde tutiwatqan bügünki künde xitay hökümitining bésimi bilen türkiye hökümitining dolqun eysani türkiyege kirgüzmesliki türkiyege peqetla yarashmidi. Türkiyening bu qilmishi xitaygha teslim bolghanliqining ispati hésablinidu. Qisqisi türkiyening bu qilghanliri türk we musulmanliq üchün nomus ishtur. Biz iyi partiyesi bolush süpitimiz bilen dolqun eysagha qoyulghan cheklimining derhal emeldin qaldurulushini telep qilimiz".

Hazir enqerede balnista yétiwatqan dunya Uyghur qurultiyining sabiq re'isi erkin aliptékinni yoqlash üchün enqerege kelgen d u q re'isi dolqun eysa ependining qayturuwétilgenlik xewiri tarqalghandin kéyin tunji bolup hökümetni qattiq eyibligen siyasiy partiyelerdin biri kélechek partiyesidur. Kélechek partiyesining mu'awin re'isi selchuq özdagh ependi bu heqtiki so'alimizgha jawab bérip mundaq dédi: "Uzun yil burun dolqun eysagha bundaq bir cheklimining qoyulushi türkiyening Uyghurlargha qarita qilghan wapasizliqi, dolqun eysagha qilghan nomusluq ishtur. Men hökümetke shuni démekchimen musulman izdisenglar sherqiy türkistanliqlar musulman hemde Uyghurlar türkiy xelq, dolqun eysaning türkiyege kirish cheklimisi enqere sot mehkimisi teripidin bikar qilin'ghan turuqluq némishqa kirgüzmeysiler? bu türkiyening qanun'gha xilap ish qilghanliqini körsitip béridu. Hazir türkiyeni idare qiliwatqan hökümetning qanun'gha ri'aye qilmighanliqini, xitayning gépini anglighanliqini körsitip béridu".

Selchuq özdagh ependi türkiye hökümitining dolqun eysadin epu sorushi kéreklikini tekitlep mundaq dédi: "Biz kélechek partiyesi bolsun süpitimiz bilen hökümetning bu qilghanliridin nomus qilduq. Hökümetning ata yurtimizdin kelgen kishilerni türkiyege kirgüzmesliki bizni qattiq renjitti. Türkiye hökümiti dolqun eysani türkiyege teklip qilip élip kélip epu sorishi kérek".

1995-Yili qurulghan künidin tartip Uyghur dewasini qollap kéliwatqan, hazirqi hökümetnimu qollawatqan büyük birlik partiyesining mu'awin re'isi aliy késer ependi türkiye hökümitining 2008-yili dolqun eysaning "Dölet bixeterlikige tehdit" dégenni bahane bilen türkiyege kirishini cheklep antalya ayridromdin qayturuwetkenlikini, 2016-yili 10-ayda türkiyege kirishini yene bir qétim ret qilip istanbuldin qayturuwetkenlikini hökümetning bu qilghanlirining zor xataliq ikenlikini, bularni hökümetke yetküzidighanliqini bayan qilip mundaq dédi: "Dolqun eysa ependining sotighimu qatnashtuq, hökümet kimning bésimi bilen sot mehkimisining qararigha ri'aye qilmaywatidu uni bilelmiduq. Lékin buni bosh qoyup bermey dolqun eysa türkiyege kireligiche küresh qilimiz. Hökümetning bu xataliqini tüzitish kéreklikini hökümetke deymiz".

Xelq'ara saqchi teshkilati-intérwal xitayning telipige bina'en dolqun eysa üstidin 1997-yili qizil bashliq tutush buyruqi chiqarghan. Biraq intérwal bu tutush buyruqini 2018-yili bikar qilghanidi. Mushundaq turuqluq türkiyening 15 yildin buyan dolqun eysani türkiyege kirgüzmesliki türk xelqining qattiq eyiblishige uchrimaqta.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet