Демократийәни алға сүрүш фондиниң 2019-йиллиқ «демократийә мукапати» д у қ ға берилди

Мухбиримиз әзиз
2019-06-05
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Америка авам палатасиниң рәиси, америка сиясий сәһнисидики үчинчи номурлуқ шәхс нәнсий пелоси ханим д у қ рәиси долқун әйса әпәнди билән көрүшүп, д у қ ниң «демократийә мукапати» алғанлиқини тәбриклиди. 2019-Йили 4-июн, вашингтон.
Америка авам палатасиниң рәиси, америка сиясий сәһнисидики үчинчи номурлуқ шәхс нәнсий пелоси ханим д у қ рәиси долқун әйса әпәнди билән көрүшүп, д у қ ниң «демократийә мукапати» алғанлиқини тәбриклиди. 2019-Йили 4-июн, вашингтон.
RFA/Alim Séytoff

Демократийәни илгири сүрүш фондиниң өткән йиллардин буян тарқитип келиватқан «демократийә мукапати» ни 2019-йили дуня уйғур қурултийи (д у қ), хитайға ярдәм тәшкилати, тибәт һәрикити институти қатарлиқ гуруппиларға бирликтә тәқдим қилидиғанлиқи һәққидики хәвәр муһаҗирәттики уйғурларни толиму сөйүндүргән һадисиләрниң бири болуп қалди. Демократийәни илгири сүрүш фондиниң бу һәқтики еланида мундақ дейилиду: «хитай компартийәси өзиниң дөләт чеграси ичидә кимлик вә қарши пикирни түп йилтизидин йоқ қилиш қораллирини үзлүксиз түрдә мукәммәлләштүрүп маңмақта. Буниң билән диний вә миллий гуруппилар йәклинип, хитай компартийәсиниң асаслиқ һуҗум нишанлириға айлинип қалди. Шу сәвәбтин 1989-йили тйәнәнмен мәйданида йүз бәргән қирғинчилиқниң 30 йиллиқ хатирисидә биз бу мукапатни ашу тәшкилатларға тәқдим қилмақчимиз».

Бу йиллиқ мукапат тарқитиш мурасими 4-июн кәч саәт бәштә америка дөләт мәҗлисиниң асасий залида өткүзүлди. Мурасим башланмай турупла залға лиқ толған һәр саһә кишилири бу қетимқи мурасимниң бир қетимлиқ муһим паалийәт икәнликидин дерәк бәрмәктә иди. Уйғурчә доппа кийгән уйғурларму хели көп болуп, мукапат тарқитиш мурасиминиң омуми көрүнүшигә тегишлик һөсн қошқан иди.

Мукапат тарқитиш мурасими демократийә илгири сүрүш фондиниң рәиси карл гершманниң ечилиш нутқи билән башланди. У сөзидә тйәнәнмен мәйданидики қирғинчилиқниң 30 йиллиқ хатирисидә америкидики көплигән саһәниң хитайда барлиққа кәлгән иқтисадий йүксилишниң кишиләр арзу қилғандәк әркин җәмийәт бәрпа қилишниң орниға техиму бекик вә һакиммутләқ иҗтимаий муһитни вуҗудқа кәлтүргәнликигә шаһит болуватқанлиқини, худди нобел тинчлиқ мукапатиниң саһиби лю шявбо тәсвирлигәндәк хитай компартийәсиниң дунядики әң зор бир инсанлар түркүмини гөрүгә еливалғанлиқини, бу инсанлар ичидә әң зор дәриҗидә зиянкәшликкә учраватқанларниң уйғурлар вә тибәтләр икәнликини тәкитләп өтти. Шундақла өзиниң буларни қелиплишип қалған шәкилдә «аз санлиқ милләт» дәп әмәс, бәлки «хәлқ» дәп атайдиғанлиқини ейтқанда залда гүлдүрас алқиш садаси яңриди.

У сөзиниң давамида уйғурлар, тибәтләр қатарлиқларниң мәдәнийәт, кимлик, тил, етиқад қатарлиқ саһәләрдә хитай компартийәсидин келиватқан ортақ тәһдиткә дуч келиватқанлиқини, хитай компартийәсиниң өзлири контрол қилип болалмайдиған һәммила шәйини өзлири үчүн тәһдит, дәп қарайдиғанлиқини һәмдә бу тәһдитни йоқитиш үчүн бастуруш чарисини қоллиниватқанлиқини алаһидә тәкитләп келип, дәл мушу хил бастурушларға қарши егилмәй-сунмай күрәш қилип келиватқан үч хил гуруппидикиләрниң вәкиллиригә бу йиллиқ демократийә мукапатиниң тәқдим қилинидиғанлиқини, болупму милйонлиған уйғурлар лагерларға қамалған уйғурлар дияридики хәлқниң һәқ вә һоқуқлирини қоғдаш үчүн әң зор дәриҗидә тиришчанлиқ көрситиватқан д у қ ниң бу мукапатқа лайиқ икәнликини баян қилип, өзиниң уйғурлар диярини «шинҗаң» демәстин «шәрқий түркистан» дәп атайдиғанлиқини билдүргәндә залда йәнә бир қетим гүлдүрас алқиш яңриди.

Шуниңдин кейин америка дөләт мәҗлисиниң әзалиридин елизабет ченей, җакуин кастро, майк мәккаул, җим мәкговерин қатарлиқлар сөз қилип хитай компартийәсиниң өткән оттуз йил мабәйнидә демократик қиммәт қаришини қайси дәриҗидә аяқ-асти қилип кәлгәнликини, өзлириниң һәқ вә һоқуқлири үчүн күришиватқан хәлқләрниң һечқачан өз арзусидин вазкәчмәйдиғанлиқини, шундақла хитайниң һазир өзлирини пүтүн дуняниң көзитип туруватқанлиқини унтумаслиқи лазимлиқини тәкитләп өтти.

Мукапат лоңқисини тарқитишта алди билән хитайға ярдәм тәшкилатиниң вәкили боб фу сәһнигә чиқип сөз алди. У сөзидә хитай компартийәсиниң зулумлири һәққидә сөз қилип, ялғанчилиқ вә сахтипәзлик үстигә бәрпа болған бу һакимийәтниң һәрқачан һәқиқәтниң ашкара болушидин әң қорқидиғанлиқини, уйғурлар дияридики хитай адвокат җаң хәйтавниң иҗтимаий таратқуларда өз қарашлирини баян қилғанлиқи үчүнла 19 йиллиқ қамаққа һөкүм қилинишидәк реаллиқтин бу һакимийәтниң маһийитини көрүвалғили болидиғанлиқини йәнә бир қетим йиғин әһлигә әсләтти.

Мукапат тарқитиш нөвити д у қ ға кәлгәндә америка дөләт мәҗлиси әзалиридин авам палата әзаси җим мәкговерин сәһнигә чиқти. У сөзидә нөвәттә уйғурлар дияридики зулумниң инсан тәсәввуриға сиғмайдиған дәриҗигә берип йәткәнликини, болупму милйонлиған уйғурлар лагерларға қамалғандин буян лагерлардики көплигән вәһшийликләрниң мәлум болуватқанлиқи, у җайдики мәһбусларниң роһий вә җисманий җәһәттә қандақ азаб-оқубәтләргә муптила болуватқанлиқини, йетим қеливатқан сәбийләрниң бу хил бастурушниң иккиләмчи қурбанлириға айлинип кетиватқанлиқини, лагер сиртидики уйғурларниң болса әмәлийәттә «үсти очуқ түрмә» гә мәһкум болуватқанлиқини, бу җәһәттә д у қ ниң уйғурларниң һәққаний һоқуқлири үчүн бошашмастин тиришип келиватқанлиқини алаһидә тәкитләп өткәч, өзиниң 2019-йиллиқ «демократийә мукапати» лоңқисини д у ниң рәиси долқун әйсаға тапшуруп бәрди.

Долқун әйса лоңқини тапшурувалғандин кейин сөз елип, д у қ ниң мунасивәтлик хизмәтлиригә йеқиндин һәмдәм болуватқан һәрқайси тәшкилатларға вә шәхсләргә алаһидә тәшәккүр билдүрди. Шундақла бу мукапатни тапшурувелиш билән өзлириниң хизмитиниң тохтап қалмайдиғанлиқини, лагерлардики милйонлиған уйғурлар һөрлүккә чиқмиғучә, пүткүл уйғурлар әркинлик, демократийә вә өз-өзигә болған игидарлиққа еришмигүчә өзлириниң һәргизму тохтап қалмайдиғанлиқини билдүрди.

Йиғин арилиқида биз долқун әйсани айрим зиярәт қилдуқ. Биз униңдин бүгүнки мурасимда «демократийә мукапати» ни тапшурувалғандин кейин қандақ һес-туйғуда болуватқанлиқини сориғинимизда у хитай һөкүмитини д у қ ни вә уйғурларни хәлқараға «террорчи» дәп тәшвиқ қилишқа күчәватқанда бу мукапатниң өзлиригә берилишиниң зор әһмийәткә игә болидиғанлиқини сөзләп өтти.

Демократийәни илгири сүрүш фондиниң рәиси карл гершмән зияритимизни қобул қилғанда өзлириниң бу йиллиқ мукапатни д у қ ға беришидики сәвәбләр һәққидә тохтилип өтти.

«Биз уларға өзлириниң ялғуз әмәсликини, уларни қоллаватқанларниң барлиқини, америка дөләт мәҗлисиниң уларни қоллайдиғанлиқини билдүрүп қоюшни ойлидуқ. Шундақла бу мурасимни тйәнәнмен вәқәсиниң 30 йиллиқ хатирисидә өткүздуқ. Биз мушу арқилиқ уйғурларға уларниң ялғуз әмәсликини, уларниң һәрқачан үмидвар болуши лазимлиқини әскәртиватимиз.»

Йиғинниң ахириға үлгүрүп йетип кәлгән америка авам палатасиниң рәиси, америка сиясий сәһнисидики үчинчи номурлуқ шәхс нәнсий пелоси ханимму йиғинда сөз алди. У сөзидә әйни вақиттики тйәнәнмен мәйданида көкрәк керип оттуриға чиққанларниң бири дәл мушу залда олтурған өркәш дөләт икәнликини, униң әйни вақитта әмдила 20 яшта болушиға қаримай һәққанийәт үчүн йолбашчи болғанлиқиға өзиниң наһайити юқири баһа беридиғанлиқини алаһидә тәкитлиди.

Нәнсий пелоси ханим сөзини аяғлаштурғандин кейин д у қ рәиси долқун әйса, д у қ иҗраийә комитети рәиси өмәр қанат, д у қ ниң мәслиһәтчиси ришат аббас қатарлиқлар нәнсий пелоси ханим билән көрүшүп, өзлириниң америка һөкүмити вә дөләт мәҗлисиниң уйғурлар мәсилисигә алаһидә көңүл бөлүшидин толиму хурсән болғанлиқини ейтқач өзлириниң тәшәккүрини билдүрди. Йиғин мушу тәриқидә толиму қайнам-ташқинлиқ вә юқири кәйпиятта аяғлашти.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт