Démokratiyeni algha sürüsh fondining 2019-yilliq "Démokratiye mukapati" d u q gha bérildi

Muxbirimiz eziz
2019-06-05
Élxet
Pikir
Share
Print
Amérika awam palatasining re'isi, amérika siyasiy sehnisidiki üchinchi nomurluq shexs nensiy pélosi xanim d u q re'isi dolqun eysa ependi bilen körüshüp, d u q ning "Démokratiye mukapati" alghanliqini tebriklidi. 2019-Yili 4-iyun, washin'gton.
Amérika awam palatasining re'isi, amérika siyasiy sehnisidiki üchinchi nomurluq shexs nensiy pélosi xanim d u q re'isi dolqun eysa ependi bilen körüshüp, d u q ning "Démokratiye mukapati" alghanliqini tebriklidi. 2019-Yili 4-iyun, washin'gton.
RFA/Alim Séytoff

Démokratiyeni ilgiri sürüsh fondining ötken yillardin buyan tarqitip kéliwatqan "Démokratiye mukapati" ni 2019-yili dunya Uyghur qurultiyi (d u q), xitaygha yardem teshkilati, tibet herikiti instituti qatarliq guruppilargha birlikte teqdim qilidighanliqi heqqidiki xewer muhajirettiki Uyghurlarni tolimu söyündürgen hadisilerning biri bolup qaldi. Démokratiyeni ilgiri sürüsh fondining bu heqtiki élanida mundaq déyilidu: "Xitay kompartiyesi özining dölet chégrasi ichide kimlik we qarshi pikirni tüp yiltizidin yoq qilish qorallirini üzlüksiz türde mukemmelleshtürüp mangmaqta. Buning bilen diniy we milliy guruppilar yeklinip, xitay kompartiyesining asasliq hujum nishanlirigha aylinip qaldi. Shu sewebtin 1989-yili tyen'enmén meydanida yüz bergen qirghinchiliqning 30 yilliq xatiriside biz bu mukapatni ashu teshkilatlargha teqdim qilmaqchimiz".

Bu yilliq mukapat tarqitish murasimi 4-iyun kech sa'et beshte amérika dölet mejlisining asasiy zalida ötküzüldi. Murasim bashlanmay turupla zalgha liq tolghan her sahe kishiliri bu qétimqi murasimning bir qétimliq muhim pa'aliyet ikenlikidin dérek bermekte idi. Uyghurche doppa kiygen Uyghurlarmu xéli köp bolup, mukapat tarqitish murasimining omumi körünüshige tégishlik hösn qoshqan idi.

Mukapat tarqitish murasimi démokratiye ilgiri sürüsh fondining re'isi karl gérshmanning échilish nutqi bilen bashlandi. U sözide tyen'enmén meydanidiki qirghinchiliqning 30 yilliq xatiriside amérikidiki köpligen sahening xitayda barliqqa kelgen iqtisadiy yüksilishning kishiler arzu qilghandek erkin jem'iyet berpa qilishning ornigha téximu békik we hakimmutleq ijtima'iy muhitni wujudqa keltürgenlikige shahit boluwatqanliqini, xuddi nobél tinchliq mukapatining sahibi lyu shyawbo teswirligendek xitay kompartiyesining dunyadiki eng zor bir insanlar türkümini görüge éliwalghanliqini, bu insanlar ichide eng zor derijide ziyankeshlikke uchrawatqanlarning Uyghurlar we tibetler ikenlikini tekitlep ötti. Shundaqla özining bularni qélipliship qalghan shekilde "Az sanliq millet" dep emes, belki "Xelq" dep ataydighanliqini éytqanda zalda güldüras alqish sadasi yangridi.

U sözining dawamida Uyghurlar, tibetler qatarliqlarning medeniyet, kimlik, til, étiqad qatarliq sahelerde xitay kompartiyesidin kéliwatqan ortaq tehditke duch kéliwatqanliqini, xitay kompartiyesining özliri kontrol qilip bolalmaydighan hemmila shey'ini özliri üchün tehdit, dep qaraydighanliqini hemde bu tehditni yoqitish üchün basturush charisini qolliniwatqanliqini alahide tekitlep kélip, del mushu xil basturushlargha qarshi égilmey-sunmay küresh qilip kéliwatqan üch xil guruppidikilerning wekillirige bu yilliq démokratiye mukapatining teqdim qilinidighanliqini, bolupmu milyonlighan Uyghurlar lagérlargha qamalghan Uyghurlar diyaridiki xelqning heq we hoquqlirini qoghdash üchün eng zor derijide tirishchanliq körsitiwatqan d u q ning bu mukapatqa layiq ikenlikini bayan qilip, özining Uyghurlar diyarini "Shinjang" démestin "Sherqiy türkistan" dep ataydighanliqini bildürgende zalda yene bir qétim güldüras alqish yangridi.

Shuningdin kéyin amérika dölet mejlisining ezaliridin élizabét chénéy, jaku'in kastro, mayk mekka'ul, jim mekgowérin qatarliqlar söz qilip xitay kompartiyesining ötken ottuz yil mabeynide démokratik qimmet qarishini qaysi derijide ayaq-asti qilip kelgenlikini, özlirining heq we hoquqliri üchün kürishiwatqan xelqlerning héchqachan öz arzusidin wazkechmeydighanliqini, shundaqla xitayning hazir özlirini pütün dunyaning közitip turuwatqanliqini untumasliqi lazimliqini tekitlep ötti.

Mukapat longqisini tarqitishta aldi bilen xitaygha yardem teshkilatining wekili bob fu sehnige chiqip söz aldi. U sözide xitay kompartiyesining zulumliri heqqide söz qilip, yalghanchiliq we saxtipezlik üstige berpa bolghan bu hakimiyetning herqachan heqiqetning ashkara bolushidin eng qorqidighanliqini, Uyghurlar diyaridiki xitay adwokat jang xeytawning ijtima'iy taratqularda öz qarashlirini bayan qilghanliqi üchünla 19 yilliq qamaqqa höküm qilinishidek ré'alliqtin bu hakimiyetning mahiyitini körüwalghili bolidighanliqini yene bir qétim yighin ehlige esletti.

Mukapat tarqitish nöwiti d u q gha kelgende amérika dölet mejlisi ezaliridin awam palata ezasi jim mekgowérin sehnige chiqti. U sözide nöwette Uyghurlar diyaridiki zulumning insan tesewwurigha sighmaydighan derijige bérip yetkenlikini, bolupmu milyonlighan Uyghurlar lagérlargha qamalghandin buyan lagérlardiki köpligen wehshiyliklerning melum boluwatqanliqi, u jaydiki mehbuslarning rohiy we jismaniy jehette qandaq azab-oqubetlerge muptila boluwatqanliqini, yétim qéliwatqan sebiylerning bu xil basturushning ikkilemchi qurbanlirigha aylinip kétiwatqanliqini, lagér sirtidiki Uyghurlarning bolsa emeliyette "Üsti ochuq türme" ge mehkum boluwatqanliqini, bu jehette d u q ning Uyghurlarning heqqaniy hoquqliri üchün boshashmastin tiriship kéliwatqanliqini alahide tekitlep ötkech, özining 2019-yilliq "Démokratiye mukapati" longqisini d u ning re'isi dolqun eysagha tapshurup berdi.

Dolqun eysa longqini tapshuruwalghandin kéyin söz élip, d u q ning munasiwetlik xizmetlirige yéqindin hemdem boluwatqan herqaysi teshkilatlargha we shexslerge alahide teshekkür bildürdi. Shundaqla bu mukapatni tapshuruwélish bilen özlirining xizmitining toxtap qalmaydighanliqini, lagérlardiki milyonlighan Uyghurlar hörlükke chiqmighuche, pütkül Uyghurlar erkinlik, démokratiye we öz-özige bolghan igidarliqqa érishmigüche özlirining hergizmu toxtap qalmaydighanliqini bildürdi.

Yighin ariliqida biz dolqun eysani ayrim ziyaret qilduq. Biz uningdin bügünki murasimda "Démokratiye mukapati" ni tapshuruwalghandin kéyin qandaq hés-tuyghuda boluwatqanliqini sorighinimizda u xitay hökümitini d u q ni we Uyghurlarni xelq'aragha "Térrorchi" dep teshwiq qilishqa küchewatqanda bu mukapatning özlirige bérilishining zor ehmiyetke ige bolidighanliqini sözlep ötti.

Démokratiyeni ilgiri sürüsh fondining re'isi karl gérshmen ziyaritimizni qobul qilghanda özlirining bu yilliq mukapatni d u q gha bérishidiki sewebler heqqide toxtilip ötti.

"Biz ulargha özlirining yalghuz emeslikini, ularni qollawatqanlarning barliqini, amérika dölet mejlisining ularni qollaydighanliqini bildürüp qoyushni oyliduq. Shundaqla bu murasimni tyen'enmén weqesining 30 yilliq xatiriside ötküzduq. Biz mushu arqiliq Uyghurlargha ularning yalghuz emeslikini, ularning herqachan ümidwar bolushi lazimliqini eskertiwatimiz."

Yighinning axirigha ülgürüp yétip kelgen amérika awam palatasining re'isi, amérika siyasiy sehnisidiki üchinchi nomurluq shexs nensiy pélosi xanimmu yighinda söz aldi. U sözide eyni waqittiki tyen'enmén meydanida kökrek kérip otturigha chiqqanlarning biri del mushu zalda olturghan örkesh dölet ikenlikini, uning eyni waqitta emdila 20 yashta bolushigha qarimay heqqaniyet üchün yolbashchi bolghanliqigha özining nahayiti yuqiri baha béridighanliqini alahide tekitlidi.

Nensiy pélosi xanim sözini ayaghlashturghandin kéyin d u q re'isi dolqun eysa, d u q ijra'iye komitéti re'isi ömer qanat, d u q ning meslihetchisi rishat abbas qatarliqlar nensiy pélosi xanim bilen körüshüp, özlirining amérika hökümiti we dölet mejlisining Uyghurlar mesilisige alahide köngül bölüshidin tolimu xursen bolghanliqini éytqach özlirining teshekkürini bildürdi. Yighin mushu teriqide tolimu qaynam-tashqinliq we yuqiri keypiyatta ayaghlashti.

Toluq bet