Қазақистан уйғурлириму 7-нөвәтлик д у қ сайлимиға өз вәкиллирини сайлап чиқти

Ихтиярий мухбиримиз ойған
2021.08.25
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
matem-kuni-qazaqistan-1.jpg Алмута шәһиридә өткән матәм күни паалийитидин көрүнүш. 2020-Йил 1-өктәбир.
RFA/Oyghan

Мәлумки, дуня уйғур қурултийи мәхсус баянат елан қилип, 7-нөвәтлик вәкилләр қурултийиниң мушу йили 11-айниң 12-күнидин 14-күнигичә чехийә пайтәхти пирагада өткүзүлидиғанлиқини җакарлиған иди. Шу мунасивәт билән уйғурлар яшаватқан мәмликәтләрдә тәйярлиқ хизмити башлинип кәтти һәмдә қурултай вәкиллири сайлам арқилиқ бекитилди. Дуняниң башқиму мәмликәтлиригә охшаш қазақистанда яшаватқан уйғур җамаәтчиликиму йеқинда дуния уйғур қурултийи вәкиллирини сайлаш паалийити өткүзди.

Игилишимизчә, бу йили дуняға тариған корона вируси вабаси мунасивити билән пүткүл қазақистан бойичә елан қилинған карантин сәвәбидин аһалини бир йәргә топлаш мәний қилинғанлиқтин қурултай вәкиллири сайлими җай-җайларда өз алдиға өткүзүлгән. Буни дуня уйғур қурултийиниң қазақистандики вәкиллири тәшкиллигән сайлам комитети уюштурған.

Биз әнә шу сайлам җәрянлири һәққидә мәлумат игиләш мәқситидә дуня уйғур қурултийиниң қазақистандики вәкили сәдирдин аюпоф әпәндигә мураҗиәт қилдуқ.

Униң ейтишичә, дуня уйғур қурултийиниң мәслиһәтчиси, сиясәтшунас қәһриман ғоҗамбәрди вә дуня уйғур қурултийи иҗраийә комитети рәисиниң орунбасари әркин әхмәтоф башчилиқида тоққуз адәмдин сайлам тәптиши қурулғанкән.

Сәдирдин аюпоф мундақ деди: “һәр бир мәһәллидики көпинчә мушу сиясәткә арилишидиған вә уйғур мәсилисидә ғәм қилип, өз төһписини қошқан йигит башлириниң мәһәллилиридә сайлам иши елан қилинди. Бу көпинчә юртта абруйи бар вә тонулған кишиләргә йәткүзүлди. Биз 30 вәкил таллидуқ. Биз уларни долқун әйса башлиқ дуня уйғур қурултийиниң тәлипигә лайиқ шәртләр астида таллидуқ.”

Сәдирдин аюпоф вәкилләрни таллашта йолуққан бәзи мәсилиләр һәққидиму тохталди.

У мәзкур қурултайниң алаһидилики вә униңға болған үмидини мундақ дәп чүшәндүрди: “вәкилләр сайлиминиң демократик усулда болуши көпчиликимизни һаяҗанландурди. Биз барлиқ уйғур тәшкилатлириниң қандақ хизмәтләрни қиливатқанлиқини бурундин аңлап келиватсақму, мундақ ичкириләп сиясәткә баш тиқмиғандуқ. Әмма дуня уйғур қурултийиниң төт йилдин буян қиливатқан хизмәтлиригә қарап, дуня вәзийитини мушунуңға маслишип, бизгә сиясий пурсәтләрни яритип туруватиду. Буниңдин кейинму дуня уйғур қурултийиниң вәтинимизниң азад болушиға вә хәлқимизниң һәқиқий мустәқиллиқиға еришишигә чоң йолларни тепишиға ишәнчим камил.”

Радийомиз зияритини қобул қилған сиясәтшунас қәһриман ғоҗамбәрди 7-нөвәтлик вәкилләр қурултийи һарписида шәкилләнгән сиясий вәзийәт һәққидә мундақ деди: “вәзийәт интайин мурәккәп, тез өзгириватқан қариму-қаршилиқлар тола. Әң яман болғинихитайдин тарқилип, пүткүл дуняға зиян йәткүзүватқан вирус вабасидур. Иккинчидин, талибан күчлириниң афғанистанда һакимийәткә келишидур. Әлвәттә дуня вәзийитидә бизгг нисбәтән иҗабий тәрәпләрму бар. Бу хитайниң уйғурларға қаратқан зорлуқ-зомбулуқ сияситиниң бу йил ‛ирқий қирғинчилиқ‚ дәп елан қилиниши вә хитайға қарши чариләрниң йолға қоюлушидур.”

Қәһриман ғоҗамбәрди бу йил йәнә дуня уйғур қурултийиниң қатнишиши билән лондонда тунҗи қетим өткүзүлгән “уйғур сот коллегийәси” ниң дуня уйғур вәзийитигә қаттиқ тәсир қилғанлиқини тәкитләп өтти.

Сиясәтшунас қәһриман ғоҗамбәрди хитай һөкүмитиниң уйғур миллий һәрикитигә қарши қаттиқ һуҗумға өткәнликини билдүрди.

Қәһриман ғоҗамбәрди мәркизий асиядики түркий тиллиқ мәмликәтләрниң уйғур вәзийитигә нисбәтән тутқан позитсийәсини мундақ дәп чүшәндүрди: “һеч қандақ өзгириш йоқ, йәни оттура асия җумһурийәтлири уйғурларниң һәрикитигә йол қоймаслиқ, хитайниң тәшвиқати тәрәптә туруш сияситини давамлаштуруп кәлмәктә. Чүнки хитай вирус вабасидин пайдилинип, әрзан қәрз бериш, алдаш, ‛бир йол, бир бәлвағ‚ истратегийәсини қайтидин илгири сүрүшни давам қиливатиду. Мушундақ вәзийәттә дуня уйғур қурултийиниң 7-нөвәтлик қурултийиниң тәйярлиқ ишлири интайин яхши кетип бариду. Бу интайин муһим тарихий әһмийәткә игә.”

Тарихий пакитлардин мәлум болушичә, өткән әсирниң 50-60-йиллири хитайниң уйғур диярида елип барған бастуруш һәрикәтлири нәтиҗисидә сабиқ шәрқий түркистан һөкүмитиниң көплигән әзалири, миллий армийә җәңчи-офитсерлири, зиялийлар вә башқилар оттура асия җумһурийәтлиригә көчүп чиқишқа мәҗбур болған. Шу җүмлидин қазақистанға көчүп чиққан уйғурлар сабиқ совет иттипақи билән хитай оттурисидики соғуқчилиқ мунасивитидин пайдилинип, бир қатар сиясий тәшкилатларни қуруп, хитайға қарши һәрикәт қилған һәм буниңға совет һакимийитиниң өзиму һесдашлиқ билдүрүп кәлгәниди. Әмма сабиқ совет иттипақи йимирилгәндин кейин бу һәрикәтләрниң һәммиси тохтап, йеңидин мустәқил болған оттура асия җумһурийәтлири хитай билән йеқинлишиш, уйғурларниң сиясий һәрикәтлирини чәкләш сияситини йүргүзүп кәлмәктә.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.