En'gliye parlaméntida irqiy qirghinchiliq yürgüzüwatqan xitay bilen soda qilmasliq heqqidiki "Soda qanuni tüzitish layihesi" maqullan'ghan

Muxbirimiz jewlan
2020-12-10
Share
En'gliye parlaméntida irqiy qirghinchiliq yürgüzüwatqan xitay bilen soda qilmasliq heqqidiki Xitaygha qarshi parlamént ezaliri xelq'ara birlikining kordinatori luk dé pulford (Luke de Pulford) ependi.
Social Media

"Forbés" zhurnilining 8-dékabir élan qilghan xewiridin melum bolushiche, 7-dékabir en'gliye parlaméntida en'giliye "Soda qanuni tüzitish layihesi" ni muzakirige qoyush yighini ötküzülgen bolup, parlamént ezaliri irqiy qirghinchiliq yürgüzüwatqan xitay bilen soda qilish-qilmasliq mesilisi heqqide munazirileshken, netijide bu layihe 161 awazgha qarshi 287 awaz bilen maqullan'ghan we en'gliyening xitaygha oxshash irqiy qirghinchiliq yürgüzüwatqan her qandaq dölet bilen soda qilmasliqi kérekliki heqqidiki prinsip deslepki qedemde muqimlan'ghan.

Bu xewerni tiwittérda hembehirligen luk dé pulford ependi (Luke de Pulford) xitaygha qarshi parlamént ezaliri xelq'ara birlikining kordinatori (maslashturghuchisi) bolup, bu heqte ziyaritimizni qobul qilip, en'giliye "Soda qanuni tüzitish layihesi" ning bu qétimliq muzakirige qoyulush ehwalini qisqiche chüshendürdi. Uning bildürüshiche, irqiy qirghinchiliqqa munasiwetlik bu tüzitish layihesi maqullinishtin awwal en'gliye parlaméntidiki kéngesh palata ezaliri we awam palata ezaliri uni munazire qilidiken. Bu qétim mezkur layihening kéngesh palatasida yuqiri awazda maqullinishi kéyinki basquch üchün nahayiti muhim rol oynaydiken. Kéyinki qedemde bu tüzitish layihesi en'gliye awam palatasining qarap chiqishigha sunulidiken.

Xewerde éytilishiche, xitay Uyghur musulmanlirigha irqiy qirghinchiliq jinayiti yürgüzüwatqan bolsimu en'gliye xitay bilen dawamliq soda qiliwatqan bolup, bu qétimliq muzakirige qoyush yighinida bezi parlamént ezaliri xitayning en'gliyening 4-chong iqtisadiy shériki ikenliki, xitay bilen bolghan soda sommisining 76 milyard fond sitérling ikenlikini tilgha élip, bu tüzitish layihesige qarshi awaz bérishni terghip qilghan. Maqalide "Démek, buningdin en'gliye hökümitining xitayning Uyghur rayonida élip bériwatqan irqiy qirghinchiliq jinayitige süküt qilishining qimmiti 76 milyard fond sitérling dégen mene chiqidu" dégen pikir ilgiri sürülgen.

Xewerde bildürülüshiche, irqiy qirghinchiliqqa munasiwetlik bu tüzitish layihesi en'gliye aliy sotining irqiy qirghinchiliqqa höküm chiqirishini meqset qilip otturigha qoyulghan. Chünki en'gliye yillardin béri xelq'ara sotning irqiy qirghinchiliqqa a'it hökümi bolmay turup, uninggha özi musteqil höküm chiqiralmay kelgen. Rehime xanim bu heqte toxtilip mundaq dédi: "Irqiy qirghinchiliq jinayiti mesilisi en'gliyede edliyege munasiwetlik ish dep qarilip kelgen. Parlamént ezaliri we en'giliye puqraliri en'giliye aliy sotigha xitayning jinayiti üstidin erz qilalaydu. Eger en'gliye aliy soti xitayning jinayitini irqiy qirghinchiliq dep békitse, en'gliye hökümiti uni ijra qilishqa mejbur bolidu" dédi.

"Soda qanuni tüzitish layihesi" de bu tüzitish layihesining némishqa zörür bolup qalghanliqi heqqide mundaq déyilgen: "En'gliye belkim 'irqiy qirghinchiliqning aldini élish we uni jazalash ehdinamisi'ni qoghdash üchün bergen wedisige xilapliq qiliwatqan bolushi mumkin. En'gliyening yillardin béri yürgüzüp kelgen siyasiti shuki, irqiy qirghinchiliq jinayitige hökümet yaki qanun'gha munasiwetsiz organlar emes, belki edliye orunliri höküm qilidu. Emma xelq'ara edliye organliri özining tégishlik rolini jari qilduralmidi. Mesilen, xitayning Uyghur ayonidiki zorawanliqigha da'ir ispatlar köplep ashkarliniwatidu. Emma b d t xewpsizlik kéngishi bu mesilini téxi xelq'ara sotqa sun'ghini yoq, xitaymu belkim uninggha tosqunluq qilidu. En'gliye 'irqiy qirghinchiliqning aldini élish we uni jazalash ehdinamisi'ge qétilghan chaghda, irqiy qirghinchiliq jinayitini tosidighanliqi we uni jazalaydighanliqigha wede qilghan. Biz irqiy qirghinchiliqni tosushqa yardem bérelmeydighan siyasetlirimizde ching turuwalsaq, yuqiriqi wedini orunliyalmaymiz. Eger sot mehkimisi u jinayetni irqiy qirghinchiliq dep békitse, en'gliye hökümiti qandaq mes'uliyetni üstige alidu? buninggha mezkur tüzitish layihesi muwapiq kélidu we mu'eyyen tesir körsitidu".

Luk ependi irqiy qirghinchiliqqa munasiwetlik bu tüzitish layihesining muhimliqi heqqide toxtilip mundaq dédi: "'birinchidin, bu soda qanuni tüzitish layihesi˂ en'giliyening irqiy qirghinchiliq jinayitige chétishliq dölet bilen soda kélishimi tüzüshining aldini alidu. Ikkinchidin, bu bir islahat xaraktérlik tüzitish layihesi bolup, bu arqiliq en'giliye soti irqiy qirghinchiliq jinayiti ötküzgen her qandaq dölet yaki organ'gha höküm chiqiralaydu. Bu tunji qétim bir dölet we uning sotigha irqiy qirghinchiliqni tekshürüsh hoquqi bérish hésablinidu. Eger biz bu tüzitish layihesini kéyinki qedemde maqullitalisaq, u kishilik hoquqni qoghdashning chong qanuni bolup qalidu. Bu peqet soda qanuni tüzitish layihesila emes, belki öz nöwitide en'giliyening irqiy qirghinchiliqqa qarshi turush iradisini namayen qilidighan, abide xaraktérlik bir heriket nizamidur".

Maqalide mundaq déyilgen: "Bu tüzitish layihesining maqullinishigha egiship, bashqa döletlermu buni ülge qilishi mumkin. Chünki bu layihe her qaysi döletlerge eger bir dölet irqiy qirghinchiliqqa chétilip qalsa uning bilen soda qilishqa bolmaydighanliqi heqqide küchlük signal berdi". Rehime xanim bu tüzitish layihesining Uyghur dewasigha yardimi bolush jehettinla emes, bashqa döletlerdimu xitayning irqiy qirghinchiliqini tosushqa munasiwetlik bu xil qanun maddiliri yaki tüzitish layihelirining otturigha qoyulishigha bir örnek bolidighanliqini bildürdi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet