Әнгилийәдә "чен чүнго қарши елинмайду" дегән садалар әвҗигә чиққан

Мухбиримиз нуриман
2020-12-01
Share
Әнгилийәдә "чен чүәнго қарши елинмайду" темисидики тәшвиқат рәсими. 2020-Йили ноябир.
"Erkin Tibet" jem’iyiti teminligen

Кәң көләмлик тутқун қилиш, юқири техникилиқ назарәт, ишәнгүсиз қийин-қстақлар, мәҗбурий әмгәк лагерлирида қул әмгикигә силиниш, шундақла бир хәлқниң тарихи вә мәдәнийитини өчүрүшкә урунуш қатарлиқ мәзмунлар нәччә йиллардин буян хәлқара мәтбуатларда хитай билән бир қатарда изчил тилға елинип кәлмәктә.

Алдинқи һәптә дуня уйғур қурултийиниң лондон ишханиси билән әркин тибәт җәмийити "чен чүәнгони чәкләш" тимисидики бир иҗтимаий таратқу паалийитини башлиғанлиқни җакарлиған. Улар әнглийә ташқий ишлар министирлиқидин уйғур ели вә тибәттики зулумниң баш иҗрачиси, шундақла җаза лагерлириниң баш җинайәтчиси болған чин чүәнгониң әнгилийәгә керишини чәкләшни тәләп қилған.

Улар иҗтимаий таратқуларда чәкләш мураҗиәтнамиси елан қилғандин башқа йәнә "уйғур вә тибәтләрни бастурған чен чүнго әнглийәдә қарши елинмайду. Әнгилийә ‹чен чүәнгони чәкләш' һәрикитигә өтүши керәк. Чен чәкләнсун" дегән лозункини лондондики аптобус бикәтлириниң елан тахтилириға, коча-койлардики тамларға чаплиған.

Мураҗиәтнамигә асасланғанда, улар әнглийә һөкүмитидин чен чүәнгониң йиллардин бири уйғур вә тибәтләр учриған зиянкәшликләрниң мәсулийитини сүрүштүрүшни тәләп қилған. Чен чүәнгониң исимниң хәлқаралиқ кишилик һоқуқни дәпсәндә қилғучиларни җазалаш тизимликигә киргүзүлүш биләнла тохтап қалмай, бәлки йәнә униң һәқиқий җазалиниши үчүн әнглийә һөкүмитини һәрикәткә өтүшкә чақирған.

Дуня уйғур қурултийи лондон ишханисиниң мудири рәһимә мәһмут ханим зулумға учраватқан икки милләтниң зулумға бирликтә тақабил турушқа атланғанлиқини ейтти. У мундақ деди: "чен чүәнго бәш йил тибәттә зулум йүргүзди. Тибәттә йүргүзгән сиясәтлирини һазир уйғурларға ишлитиватиду. Чен чүәнгониң зиянкәшликигә учриған вә учраватқан икки милләт уни җавабкарлиққа тартиш үчүн биллә һәрикәткә өттуқ."

Мәлум болушичә, 2020-йили әнглийә ташқий ишлар министири доминик раб хәлқара кишилик һоқуқни дәпсәндә қилғучи һакимийәтләрни җазалаш тизимлики" (Global Human Rights Sanctions Regime List) турғузған икән. Бу җазалаш түзүми бойичә инсанларниң яшаш һоқуқиға дәхли-тәруз қилған, уларни қийн-қистаққа алған вә мәҗбури әмгәккә салған шәхсләргә саяһәт чәклимиси қоюлидикән вә уларниң чәт әлләдики мал-мүлүки тоңлитилидикән.

Уйғур вә тибәт тәшкилатлири чен чүәнгониң юқирида тилған елинған өлчәмләрниң һәммисигә чүшидиғанлиқини, шуңа әнглийә һөкүмитидин чен чүәнгони чәкләш қарари чиқиришини тәләп қилған. Әнглийә һөкүмитини бейҗиңниң уйғур вә тибәтләргә қаритилған кишилик һоқуқ дәпсәндичиликигә шерик болмаслиққа чақирған.

Әркин тибәт җәмиийтинниң тәшвиқат ишлири дериктори җон җонис әпәнди бу һәқтә тохтилип, мундақ деди: "бир қанчә ай илгири әнглийә һөкүмитигә йиңи җаза түзүми сунулди. Бу җаза түзүми америкада турғузулған ‹магнетсики қануни' ға охшайду. Бу түзүм дуняниң һәрқайси җайлиридики кишилик һоқуқни дәпсәндә қилишта мәсулийити болған шәхсләргә җаза йүргүзүшни мәқсәт қилиду. Тилға елинған кишилик һоқуқ дәпсәндичилики өлтүрүш, қийнаш, мәҗбури ишлитиш қатарлиқларни өз ичигә алиду. Бу дәл чен чүәнгониң қилмишлиридур. Бу җаза қануни арқилиқ дуняниң һәрқайси җайлиридики 49 нәпәр кишилик һоқуқ дәпсәндичиси җазалашқа сунулған. Әмма бу тизимликтин әң чоң кишилик һоқуқ дәпсәндичиси чен чүәнго чүшүп қалған. Бу йил язда америка хитайниң кишилик һоқуқ дәпсәндичиликигә четишлиқ болған әмәлдарлириға җаза йүргүзди. Бизму әнглийә һөкүмитини америкаға охшаш җаза йүргүзүшкә қайил қилалиған болсақ, толиму яхши болатти."

Рәһимә ханим чен чүәнгони чәкләш паалийитиниң көпчилик кишиләр ойлиғандәк пәқәтла символлуқ мәнигә игә бир иш әмәсликини, бир "җаллат" ни дуня хәлқиниң тонуп қилишниң наһайити муһим икәнликини тәкитлиди.

Чен чүәнгони чәкләш паалийитиниң тәшвиқат син көрүнүшидә уйғур, тибәт паалийәтчиләр мундақ дәйду: "биз уни һазир җавабкарлиққа тартмисақ, дуняға немә дәймиз? башта тибәт, һазир шәрқи түркистан, кейинкиси қәйәр болиду? униң исимни есиңларда чиң тутуңлар: униң исми чен чүәнго."

Чин чуәнго (陈全国) 1955-йили хитайниң хенән өлкисидә туғулған. Илгири хитай компартийәси тәрипидин тибәт аптоном райониниң партком секритарлиқиға тәйинлинип, тибәттә йоқири бесимлиқ бастуруш сияситини синақ қилған. 2016-Йили авғустта у уйғур аптоном районлуқ парткомниң секритарлиқиға тәйинлинип, ши җинпиңниң йолйоруқи билән тарихта мисли көрүлмигән зор тутқунға тор яйған вә районда уйғурларни асас қилған милйонлиған йәрлик хәлқләрни лагерларға қамиған. Америка һөкүмити бу йил чен чүәнгони өз ичигә алған хитайниң уйғур дияридики бирқанчә нәпәр йоқири дәриҗилик әмәлдариға җаза елан қилған иди.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт