Xitaygha qarshi parlamént ezaliri xelq'ara birliki (IPAK) en'gliye ezaliri en'gliye hökümitige Uyghurlar mesilisi toghruluq teklipler sundi

Uyghurlar mesilisi yéqinqi mezgilde yawropadiki döletler, bolupmu en'gliyede küntertiptin chüshmey kéliwatqan mesile bolup qaldi. En'gliye parlaménti Uyghurlarning kishilik hoquqini qoghdash üchün xitay bilen soda qilishtin waz kéchish tallishida muhim qedemlerni basti. Xitaydiki kishilik hoquq mesilisige tesir körsitish üchün izchil tiriship kéliwatqan xitaygha qarshi parlamént ezaliri xelq'ara birliki bu jehette öz rolini aktipliq bilen jari qildurmaqta.

Yéqinda xitaygha qarshi parlamént ezaliri xelq'ara birliki (IPAK) ning en'gliye parlaméntidiki 46 neper ezasi birliship, en'gliye hökümitini derhal tedbir qollinip, xitay hökümitining Uyghur rayonida yürgüzüwatqan kishilik hoquqni depsende qilish jinayiti üchün ularni jawabkarliqqa tartishqa chaqirghan we en'gliye hökümitige bir yürüsh tekliplerni sun'ghan.

Dunya Uyghur qurultiyi london ishxanisining mudiri rehime mehmut xanim bu teklip we tewsiyelerning en'gliye parlaménti tashqi ishlar komitétining türtkisi we xitaygha qarshi parlamént ezaliri birlikining hawalisi bilen teyyarlan'ghanliqini bildürdi.

En'gliye hökümitige sunulghan omumiy teklipte mundaq déyilgen: en'gliye hökümiti xelq'ara jinayi ishlar sot mehkimisining xitay emeldarliri ötküzgen xelq'ara jinayetlerni tekshürüshini qollishi kérek؛ ikkinchidin, xitayning “Irqiy qirghinchiliqning aldini élish we uni jazalash” ehdinamisige xilapliq jinayitini sürüshtürüshi we birleshken döletler teshkilati kishilik hoquq kéngishini öz ichige alghan xelq'ara sehnilerdimu heriket qilishi kérek؛ üchinchidin, musteqil heriket qollinip, mesilen, en'gliye we wélis aliy soti yaki Uyghur soti arqiliq xitayning irqiy qirghinchiliq jinayitige deslepki qedemde höküm chiqirishi kérek. Tötinchidin, ikki terep we köp terep munasiwetliride, xitayning birleshken döletler teshkilatida maqullan'ghan “Insanlarni jismaniy jehettin qiynashni cheklesh ehdinamisi” qatarliq kélishimnamilerge xilapliq qiliwatqanliqini we buninggha jawabkar ikenlikini éniq bildürüshi kérek.

Rehime mehmut xanim, Uyghurlargha yürgüzülüwatqan jinayetni irqiy qirghinchiliq dep békitish teklipini birleshken döletler teshkilatida qobul qildurush tes bolsimu, en'gliye aliy sot mehkimisi we Uyghur soti arqiliq békitishke bolidighanliqini chüshendürdi.

Bu teklipte yene kishilik hoquqni depsende qilish jinayitige chétishliq xususiy karxanilar, bolupmu Uyghur rayonida ish-oqet qiliwatqan we en'gliye bilen munasiwiti bolghan karxanilarning pa'aliyitini cheklesh toghruluq mundaq déyilgen: en'gliye hökümiti 1986-yil maqullan'ghan “Shirket diréktorlirining salahiyitini élip tashlash qanuni” gha asasen, mejburiy emgektin nep alghan shirketlerning salahiyitini bikar qilishi kérek؛ ikkinchidin, zamaniwi qulluqqa munasiwetlik qanun-belgilimini yéngilap, uninggha “Agahlandurush mejburiyiti” prinsipini qoshushi hemde jama'etning uni nazaret qilishigha yol qoyushi kérek. Üchinchidin, amérikida tüzülgen “Uyghur mejburiy emgekning aldini élish qanuni” dek bir qanun layihisi tüzüp, Uyghur rayonida soda qiliwatqan karxanilarni “Ret qilish” siyasitini yolgha qoyushi kérek.

Rehime mehmut xanim en'gliyening xitay shirketliri we xitay emeldarlirini jazalashta amérikining yolini tutup mangalaydighanliqini, buning üchün Uyghurlarni qollaydighan parlamént ezaliri arqiliq hökümetke dawamliq bésim qildurush kéreklikini éytti.

En'gliye parlaménti ezaliri yene chet ellerdimu xitayning ziyankeshliki we tehditige uchrawatqan Uyghurlarni (we bashqa kishilerni) qollash üchün en'gliye hökümitige töwendiki tekliplerni sun'ghan: panahliq tiligüchi Uyghurlarni tebi'iy halda ziyankeshlikke uchrighuchi xelq dep qarap ulargha salahiyet bérish؛ xelq'ara teshkilatlar bilen hemkarliship, xitaygha qayturulush xewpige duch kelgen Uyghurlarni qoghdash؛ en'gliyediki Uyghurlargha we bashqa kishilerge tehdit salghan we parakende qilghan xitay jasuslirini tekshürüsh؛ süriye musapirlirigha yardem bérish layihesi tüzgen'ge oxshash, Uyghur musapirlirigha yardem bérish layihesi tüzüsh.

Rehime xanim en'gliyening Uyghurlargha panahliq bérish ishining hel bolidighanliqigha ishench bilen qaraydighanliqini bildürdi. U yene xitaygha qayturulush xewpige duch kelgen Uyghurlarni qoghdash üchün yene bezi xizmetlerni ishlesh kéreklikini, Uyghurlargha tehdit salghan xitay jasuslirini tekshürüsh heqqide sunulghan tekliplerning emeliyette hökümetke sunulghan eqelliy telepler ikenlikini tilgha aldi. Axirda u, chet elde yashawatqan Uyghurlargha, bolupmu ayallar we balilargha süriye musapirlirigha oxshash yardem fondi tesis qilish teklipi sun'ghanliqini, buni emelge ashurushqa tirishiwatqanliqini bildürdi.

En'gliye parlamént ezaliri hökümetke sun'ghan bu teklipte yuqiriqi mezmunlar tepsiliy izahlan'ghan, qanuniy asaslar bérilgen bolup, en'gliye hökümitining dölet ichidiki munasiwetlik qanun-nizam we xelq'ara qanun we ehdinamiler boyiche heriket qilishining tamamen yolluq we zörür ikenliki körsitilgen hemde konkrét heriket qilishqa da'ir muhim tewsiyeler otturigha qoyulghan.