Enqerede échilghan “Nöwettiki xelq'ara weziyet we sherqiy türkistan mesilisi” mawzuluq yighin axirlashti

• Ixtiyariy muxbirimiz erkin tarim
  2019-06-11

Türkiyening paytexti enqerediki Uyghur tetqiqat instituti yash mutexessis Uyghurlarni chaqirip: “Nöwettiki xelq'ara weziyet we sherqiy türkistan mesilisi” mawzuluq muhakime yighini chaqirdi. 6-Ayning 7-künidin 8-künigiche enqerediki institutning ishxanisida ötküzülgen yighin'gha türkiyening herqaysi sheherliridin kelgen 20 etrapida mutexessis we yash ishtirak qildi. Bular türkiyede aliy mektep püttürgen yaki doktorluq we magistirliq üchün oquwatqan yashlar arisidin tallan'ghan idi.

Ikki kün dawamlashqan muhakime yighinida xitayning yüksilishi, gherb döletlirining inkasi, xitayning sherqiy türkistan siyasiti we Uyghurlarning teqdiri, sherqiy türkistan we Uyghurlarning kélechiki qatarliq témilarda muzakire élip bérildi. Muhakime yighinidiki muzakirige Uyghur tetqiqat instituti mudiri, istratégiye mutexessisi doktor erkin ekrem ependi riyasetchilik qildi. Doktor erkin ekrem bundaq bir muhakime yighini chaqirishining ikki muhim sewebi barliqini, buning birinchisining soghuq munasiwetler urushidin kéyinki bügünki künde dunya weziyitining tézla özgiriwatqanliqini, amérika qoshma shtatliri bilen xitay otturisidiki soda urushining pul mu'amilisi, siyasiy we xewpsizlik sahelirigimu yéyiliwatqanliqtin buni muzakire qilish üchün mezkur yighinni chaqirghanliqini bayan qildi.

Doktor erkin ekrem ependi “Nöwettiki xelq'ara weziyet we sherqiy türkistan mesilisi” témisidiki muhakime yighinini chaqirishtiki ikkinchi seweb bolsa, ötken yili 8-ayda Uyghur mesilisi birleshken döletler teshkilatida otturigha qoyulghandin béri köp sanda döletlerdiki hökümet we ammiwi teshkilatlarning bu mesilige köngül bölüshke bashlighanliqini, buning Uyghur mesilisining xelq'aralashqanliqining ispati ikenlikini, bundaq bir weziyette bundaq bir yighin chaqirishning zörür bolghanliqini bayan qildi.

Doktor erkin ekrem ependi Uyghur instituti uyushturghan bu yighinda nuqtiliq halda 3 téma toghrisida muzakire élip bérilghanliqini, yéqinda bularni xulasilep bir doklat teyyarlap chiqidighanliqini tekitlidi.

7-8-Iyun künliri enqerediki Uyghur institutida ötküzülgen muhakime yighinigha istanbuldin kélip qatnashqan sherqiy türkistan ölimalar birliki rehberlik hey'et ezasi, “Oqu Uyghur bilik yurti mektipi” ning mudiri hebibullah köseni ependi yighin'gha qatnashqanlarning xelq'ara munasiwetler we siyasetshunasliq kesipliride oquwatqan kishiler bolghachqa mesililer heqqide etrapliq muzakire élip bérilghanliqini yaxshi ötkenlikini bayan qildi.

Uyghur instituti ötken yili 12-ayning axirida “Siyaset we istratégiye” témisida kurs ötküzgen idi. Mezkur kursqimu qatnashqan istanbul ibni xaldun uniwérsitéti magistir oqughuchisi isma'il qurban ependi Uyghur instituti chaqirghan ikki qétimliq yighinda “Dewa dégen néme? qandaq élip bérish kérek? milliy angni yétishtürüsh yolliri?” dégendek nurghun so'allarning jawabini tépiwalghanliqini bayan qildi.

Bu xil pa'aliyetlerge aktip qatnishiwatqan enqerediki haji bayram uniwérsitéti magistir oqughuchisi mexmutjan ependi enqerede chaqirilghan “Nöwettiki xelq'ara weziyet we sherqiy türkistan mesilisi” mawzuluq yighinning bashqa yighinlargha oxshimaydighan teripining ilmiylikining yuqiriliqi we mezmunining sistémiliq bolushi ikenlikini bayan qildi.

Enqerediki Uyghur tetqiqat instituti 2018-yili 4-ayda resmiy qurulghan bolup, hazirghiche bir qétim kurs, bir qétim muhakime yighini, bir qétim xatirilesh yighini ötküzdi.