Ғулҗадики таксим сода сарийиниң директори әнвәр турсунғоҗа вә униң оғли җазаға һөкүм қилиниш хәвпидә икән

• Мухбиримиз гүлчеһрә
  2019-08-05

Лагерға елинип кетилгән бир йилдин узақ вақиттин бери аилиси билән һечқандақ алақиси болмиған әнвәр турсунғоҗа вә оғли әзимәт әнвәрниң чәтәлләрдә яшаватқан уруқ-туғқанлири уларниң нөвәттики хәвплик әһвалидин хәвәр бәрди.

Уларниң билдүрүшичә, хитай һөкүмити әнвәр турсунғоҗаға “9 йиллиқ мәҗбурийәт маарипини қоллимай оғли әзимәтни түркийәдә оқутқан, өзи түркийәдә тиҗарәт ишлири билән шуғулланған” дегәндәк тутуруқсиз җинайәтләрни артқан шундақла уни адвокатсиз вә әдлийә тәртиписиз сотлашқа тәйярланған. Уларниң дейишичә, әнвәр турсунғоҗаниң делоси һазир һөкүм елан қилиниш басқучида турмақтикән. 

Йеқинқи күнләрдә әнвәр турсунғоҗаниң канада, норвегийә вә германийә қатарлиқ дөләтләрдә яшаватқан қериндашлири бирләшкән дөләтләр тәшкилатиниң мусапирлар комитети, бир қисим кишилик һоқуқ тәшкилатлири һәмдә радийомизға имзалиқ мәктуп йоллап әһвални мәлум қилған. 

Мәктупта мундақ дейилгән: “биз қериндашлиримиз учриған бу зулумға сүкүт қилип туралмаймиз, чүнки улар гунаһсиз. Әгәр хитай һөкүмити қериндашлиримизни гунаһкар вә җинайәтчи дәп қариса, немә үчүн түркийәдә вә башқа дөләтләрдә оқуватқан, тиҗарәт қиливатқан хитайлар җазаға тартилмайду? мана буниңдин ениқ көрүшкә болидуки, хитай һөкүмити биз уйғурларни динимиз вә мәдәнийитимиздин айрип, өзигә қошувелишни пиланлимақта. Уларға қошулғанларни һәрхил әрзимәс баһаниләр билән түрмиләргә солап йоқ қиливетишкә урунмақта. Шуңа хитай һөкүмитиниң бу хил рәзиллик, адаләтсизлик, номуссизлиқларни тохтитип, гунаһсиз, мәзлум, бичарә уйғур хәлқини хорлаштин вә йоқ қилиштин қолини тартишини тәләп қилимиз!”

Қамақтики әнвәр турсунғоҗаниң норвегийәдә яшаватқан сиңлиси мәрһаба турсунғоҗа радийомиз зияритини қобул қилип, акиси һәққидә мәлумат бәрди. Униң дейишичә, акиси әнвәр турсунғоҗа 1969 йили 12-айниң 25-күни ғулҗада туғулған икән. Хитай даирилири тиҗарәтчи әнвәр турсунғоҗани “түркийәдә бала оқутти” дәп 2018-йили 4-айниң 29-күни тутқун қилған икән. Униң 1993-йили 6-айниң 10-күни туғулған оғли әзимәт әнвәрни болса “түркийәдә оқуди” дегән баһанә билән 2018-йили 1-айниң 27-күни тутқун қилған икән. Шуниңдин бери бу ата-балиниң һечқандақ из-дерики болмиған икән.

Әнвәр турсунғоҗаниң норвегийәдики йәнә бир сиңлиси патимә турсунму акиси вә җийәни тутулғандин буян из-дерики болмайватқанлиқини, хитай һөкүмитиниң уларни дәрһал қоюп беришини тәләп қилидиғанлиқини билдүрди.

Әнвәр турсунғоҗаниң чәтәлләрдә яшаватқан қериндаш вә башқа уруқ-туғқанлириға вакалитән радийомизға аилисиниң зиянкәшликкә учраш әһвали һәққидә тәпсилий мәлумат бәргән канададики муһаҗир мунәввәр турсун һаҗи иниси әнвәр турсунғоҗаниң ғулҗида таксим сода сарийини ечип хели ронақ тапқан бир тиришчан йәккә тиҗарәтчи икәнликини баян қилди. У йәнә инисини илгири хитай сақчилириниң көп қетим паракәндә қилғанлиқини әскәртип өтти.

Мунәввәр ханимниң ейтишичә, бу аилидин иниси әнвәр турсунғоҗа вә униң оғли әзимәт әнвәрдин башқа йәнә әнвәр турсунғоҗаниң аяли муқәддәс билалму лагерға елип кетилгән икән. Йеқинда муқәддәс қоюп берилгән болсиму, әмма психикиси нормал әмәс икән. 

Мунәввәр һаҗимниң юртидики туғқанлиридин алған учурлириға қариғанда, йеқинда асасий қатламдики хитай хадимлири униң ата-анисиниң өйигә келип, оғли әнвәр турсунғоҗа вә нәвриси әзимәтниң кесилидиғанлиқини уқтурған икән.

Хитай даирилириниң һечқандақ җинайәт өткүзмигән әнвәр турсунғоҗа вә униң оғлини тутуп кетиши вә уларға һечқандақ қануний тәртипсиз һөкүм елан қилмақчи болғанлиқидин хәвәр тапқан чәтәлдики уруқ-туғқанлири дәрһал дуняви таратқулар, хәлқаралиқ кишилик һоқуқ тәшкилатлири вә дуня җамаәтчиликигә бу әһвални аңлитип, ярдәм тәләп қилған.

Мунәввәр ханим мундақ деди: “хитай һөкүмити 90 пирсәнт уйғурни лагердин қоюп бәрдуқ дәпту, биз буниңға ишәнмәймиз. Тутқунларни қоюп бәргән болса бизниң тутулған бигунаһ қериндашлиримиз қени? бәзиләрни қоюп бәрди дегәндиму психикиси вә саламәтлики пүтүнләй вәйран қилинғандин кейин қоюп бәргәнликини аңлаватимиз. Хитай лагердики һәммә адәмни қоюп бәргән биләнму мәсилә һәл болмайду.”