Ghuljadiki taksim soda sariyining diréktori enwer tursun'ghoja we uning oghli jazagha höküm qilinish xewpide iken

• Muxbirimiz gülchéhre
  2019-08-05

Lagérgha élinip kétilgen bir yildin uzaq waqittin béri a'ilisi bilen héchqandaq alaqisi bolmighan enwer tursun'ghoja we oghli ezimet enwerning chet'ellerde yashawatqan uruq-tughqanliri ularning nöwettiki xewplik ehwalidin xewer berdi.

Ularning bildürüshiche, xitay hökümiti enwer tursun'ghojagha “9 Yilliq mejburiyet ma'aripini qollimay oghli ezimetni türkiyede oqutqan, özi türkiyede tijaret ishliri bilen shughullan'ghan” dégendek tuturuqsiz jinayetlerni artqan shundaqla uni adwokatsiz we edliye tertipisiz sotlashqa teyyarlan'ghan. Ularning déyishiche, enwer tursun'ghojaning délosi hazir höküm élan qilinish basquchida turmaqtiken. 

Yéqinqi künlerde enwer tursun'ghojaning kanada, norwégiye we gérmaniye qatarliq döletlerde yashawatqan qérindashliri birleshken döletler teshkilatining musapirlar komitéti, bir qisim kishilik hoquq teshkilatliri hemde radiyomizgha imzaliq mektup yollap ehwalni melum qilghan. 

Mektupta mundaq déyilgen: “Biz qérindashlirimiz uchrighan bu zulumgha süküt qilip turalmaymiz, chünki ular gunahsiz. Eger xitay hökümiti qérindashlirimizni gunahkar we jinayetchi dep qarisa, néme üchün türkiyede we bashqa döletlerde oquwatqan, tijaret qiliwatqan xitaylar jazagha tartilmaydu? mana buningdin éniq körüshke boliduki, xitay hökümiti biz Uyghurlarni dinimiz we medeniyitimizdin ayrip, özige qoshuwélishni pilanlimaqta. Ulargha qoshulghanlarni herxil erzimes bahaniler bilen türmilerge solap yoq qiliwétishke urunmaqta. Shunga xitay hökümitining bu xil rezillik, adaletsizlik, nomussizliqlarni toxtitip, gunahsiz, mezlum, bichare Uyghur xelqini xorlashtin we yoq qilishtin qolini tartishini telep qilimiz!”

Qamaqtiki enwer tursun'ghojaning norwégiyede yashawatqan singlisi merhaba tursun'ghoja radiyomiz ziyaritini qobul qilip, akisi heqqide melumat berdi. Uning déyishiche, akisi enwer tursun'ghoja 1969 yili 12-ayning 25-küni ghuljada tughulghan iken. Xitay da'iriliri tijaretchi enwer tursun'ghojani “Türkiyede bala oqutti” dep 2018-yili 4-ayning 29-küni tutqun qilghan iken. Uning 1993-yili 6-ayning 10-küni tughulghan oghli ezimet enwerni bolsa “Türkiyede oqudi” dégen bahane bilen 2018-yili 1-ayning 27-küni tutqun qilghan iken. Shuningdin béri bu ata-balining héchqandaq iz-dériki bolmighan iken.

Enwer tursun'ghojaning norwégiyediki yene bir singlisi patime tursunmu akisi we jiyeni tutulghandin buyan iz-dériki bolmaywatqanliqini, xitay hökümitining ularni derhal qoyup bérishini telep qilidighanliqini bildürdi.

Enwer tursun'ghojaning chet'ellerde yashawatqan qérindash we bashqa uruq-tughqanlirigha wakaliten radiyomizgha a'ilisining ziyankeshlikke uchrash ehwali heqqide tepsiliy melumat bergen kanadadiki muhajir munewwer tursun haji inisi enwer tursun'ghojaning ghuljida taksim soda sariyini échip xéli ronaq tapqan bir tirishchan yekke tijaretchi ikenlikini bayan qildi. U yene inisini ilgiri xitay saqchilirining köp qétim parakende qilghanliqini eskertip ötti.

Munewwer xanimning éytishiche, bu a'ilidin inisi enwer tursun'ghoja we uning oghli ezimet enwerdin bashqa yene enwer tursun'ghojaning ayali muqeddes bilalmu lagérgha élip kétilgen iken. Yéqinda muqeddes qoyup bérilgen bolsimu, emma psixikisi normal emes iken. 

Munewwer hajimning yurtidiki tughqanliridin alghan uchurlirigha qarighanda, yéqinda asasiy qatlamdiki xitay xadimliri uning ata-anisining öyige kélip, oghli enwer tursun'ghoja we newrisi ezimetning késilidighanliqini uqturghan iken.

Xitay da'irilirining héchqandaq jinayet ötküzmigen enwer tursun'ghoja we uning oghlini tutup kétishi we ulargha héchqandaq qanuniy tertipsiz höküm élan qilmaqchi bolghanliqidin xewer tapqan chet'eldiki uruq-tughqanliri derhal dunyawi taratqular, xelq'araliq kishilik hoquq teshkilatliri we dunya jama'etchilikige bu ehwalni anglitip, yardem telep qilghan.

Munewwer xanim mundaq dédi: “Xitay hökümiti 90 pirsent Uyghurni lagérdin qoyup berduq deptu, biz buninggha ishenmeymiz. Tutqunlarni qoyup bergen bolsa bizning tutulghan bigunah qérindashlirimiz qéni? bezilerni qoyup berdi dégendimu psixikisi we salametliki pütünley weyran qilin'ghandin kéyin qoyup bergenlikini anglawatimiz. Xitay lagérdiki hemme ademni qoyup bergen bilenmu mesile hel bolmaydu.”