Naxshichi erkin abdulla xitayning “Shinjang hékayisini yaxshi sözlesh” teshwiqat sépidin orun alghan

Washin'gtondin muxbirimiz gülchéhre teyyarlidi
2024.04.09
Erkin-Abdulla Naxshichi erkin abdulla “Qelb” dégen naxshini éytiwatqan körünüsh
ethnocloud/Erkin_abdulla@Screenshot

Naxshichisi erkin abdullaning Uyghur naxsha-muzikilirigha flamin'go uslubini birleshtürüp ijad qilghan xas uslubtiki ammibab naxshiliri, ötken esirning 80- we 90-yilliridin kéyin tughulghan yashlar üchün intayin tonushluq. U yashlar arisida “Muhebbet lirikisi shahzadisi”, “Gitar shahi” dégendek namlar bilen teriplen'gen.

Xitay hökümiti Uyghurlarni keng kölemde lagérlargha qamashqa bashlighan mezgillerde, uning a'ilisi bilen béyjingdin amérikagha köchüp kélip, kaliforniye ishtatining los-anjilés shehiride turghanliqi, shundaqla Uyghurlar bilen arilashmay sükütte yashap kelgenliki hemmige melum. Muhajirettiki Uyghurlarning weten bilen bolghan alaqisi pütünley üzülgen yéqinqi yillarda uning xitaygha erkin bérip-kéliwatqanliqimu kishilerde so'al peyda qilghan idi.

 Irqiy qirghinchiliq bashlan'ghan yéqinqi 6-7 yil mabeynide xitaydin ayrilip chet ellerge chiqalighan Uyghurlar nahayiti az, Uyghurlar arisidiki dangdar shexsler téximu az. Naxshichi erkin abdulla özining zamandishi we kesipdishi ablajan ayuptek közge körün'gen sen'etkarlar tutqun qilin'ghan, Uyghur serxilliri xitayning zerbe bérish nishanigha aylan'ghan, Uyghur medeniyiti we sen'iti yoqitiliwatqan ashu qabahetlik mezgillerde amérikagha saq-salamet kéleligen idi. Halbuki, erkin abdulla bir sen'etkar bolush süpiti bilen ta hazirgha qeder milletdashliri üchün we yaki bigunah lagér we türmilerge qamalghan sepdashliri üchün bir qétimmu awazini chiqirip baqmidi.

Amérikada shunche yillar tügülüp turghan naxshichi erkin abdullaning aldinqi yilining axiri tuyuqsizla béyjinggha qaytishi, muhajirettiki Uyghurlarni heyran qaldurghan idi. Bu yil28-mart u özining “Dowyin” hésabida béyjingdin mexsus élan bérip, özining 20-apréldin bashlap xitayni aylinip “Men shinjangdin keldim” namida naxsha kéchilikini ötküzidighanliqini jakarlidi.

Erkin abdullaning “Men shinjangdin keldim” namida naxsha kéchiliki ötküzidighanliqi heqqidiki teshwiqat süriti
Erkin abdullaning “Men shinjangdin keldim” namida naxsha kéchiliki ötküzidighanliqi heqqidiki teshwiqat süriti
Instagram/@erkinabdulla__official

Xitayche ijtima'iy taratqularda keng tarqitiliwatqan erkin abdulla naxsha kéchilikining élanlirigha qarighanda, u özining naxsha kéchilikini xitay teshwiqatchisi qurbanjan riyasetchilikidiki “Men shinjangdin keldim” namliq teshwiqat pirogrammisi bilen birleshtüridiken we mexsus söhbet uyushturidiken. Bu kéchiliki heqqide “Men shinjangdin keldim” namliq, fotograf qurbanjan riyasetchilikidiki teshwiqat pirogrammisida söhbet uyushturghan. Bu uning “Men shinjangdin keldim” namliq xitay teshwiqat pirogrammisigha tunji qétim qatnishishi emes. U 2022-yili mayda mezkur teshwiqat pa'aliyitining mexsus söhbet pirogrammisigha qatniship we naxsha orundap, “Men shinjangdin keldim” namliq teshwiqatchilar sépige qoshulghanliqidin dérek bergen.

Amérikada yashawétipmu “Men shinjangdin keldim” namliq xitay teshwiqatchilar sépige qoshulghanliqidin bésharet bergen naxshichi erkin abdulla muhajirettiki Uyghurlar teripidin “Tarixning xata teripide turuwatqanliqi” bilen eyiblen'gen idi.

Xitay hökümiti yéqindin buyan özining Uyghur élidiki irqiy qirghinchiliq jinayetlirini aqlash we xelq'ara jama'et pikrini özgertish meqsitide “Pilanliq échiwétish” siyasitini yolgha qoyghan we buni “Shinjanggha teklip qilish” we “Shinjangdin sirtqa chiqirish” xizmiti dep atighan. Xitay da'iriliri del shu mezgilde erkin abdullani 2023-yilining axirida tuyuqsiz ürümchige teklip qilip, yalghuz kishilik naxsha kéchiliki uyushturup bergen.

Bu nöwet erkin abdullaning yene “Men shinjangdin keldim” namliq namliq teshwiqat kéchilikini bashlaydighanliqi heqqidiki uchurlar, muhajirettiki Uyghurlarning nepriti we naraziliqini qozghimaqta.

Biz bu munasiwet bilen naxshichi erkin abdullaning bu qétimliq béyjing sepiridiki meqsiti, kéchilikining qaysi organning orunlashturushi bilen boluwatqanliqi heqqide éniq melumat élish üchün, uning bilen alaqilishishqa tirishqan bolsaqmu, lékin bir qanche kündin buyan qilghan téléfonlirimiz ulanmidi.

Ilgiri Uyghur élining ichi we sirtida tonulghan, el söygen sen'etkarlardin awstraliyediki muqamchi shöhret tursun ependi, radiyomiz ziyaritini qobul qilip, kesipdishi erkin abdullaning bu qilmishlirigha küchlük inkas qayturdi.

Shöhret tursun ependi, erkin abdulladek bir dangliq naxshichining Uyghur xelqi we Uyghur sen'iti mewjutluq üchün jan talishiwatqan mushundaq nazuk peytte, xitayning teshwiqatchisi bolushtek xata bir yolni tallighanliqini “Uyghur sen'itige dagh keltürgenlik” , hetta “Özini ‛men xa'in‚ dep jakarlighan'gha barawer” dédi.

Naxshichi erkin abdulla 2004-yili chiqarghan tunji naxsha pilastinkisidin bashlap, xitayda “Gitar shahi” dep tonulushqa bashlighandin. Xitay hökümiti uni “Qeshqerning obraz elchisi” qilip, uninggha teshwiqat sehnilirini hazirlap bergen. Chet ellerdiki Uyghur pa'aliyetchiler we Uyghur teshkilatliri uning 2014-yili 10-ayning 3-küni parizhda orunlashturulghan “Erkin abdulla naxsha kéchiliki” ni, uningdin kéyin amérika paytexti washin'gtonda qoyulmaqchi bolghan konsértimu sezgürlük bilen tosup qoyghan idi.

Eyni waqitta uning chet ellerde ötküzmekchi bolghan bu konsértliri, xitay hökümiti yerken qirghinchiliqini peyda qilghan, xelq'ara jem'iyet Uyghurlarning weziyitini jiddiy közitiwatqan, shundaqla chet ellerdiki Uyghurlarning xitayning basturush siyasetlirige qarshi naraziliq namayishliri yuqiri pellige chiqqan bir waqitlar idi. Del bu peytte qeshqer diyarida tughulghan erkin abdullaning “Qeshqerning obraz elchisi” süpitide chet ellerde oyun qoyushqa orunlashturulushi muhajirettiki Uyghur pa'aliyetchilerde guman qozghighan idi.

Radiyomizda özining pikirlirini bayan qilghan yene bir sen'etkar, norwégiyede yashawatqan güzel sen'et ustisi ekrem imin ependi, özining milliti lagérlargha qamalghan, bir pütün millet gewdisi boyiche irqiy qirghinchiliqqa uchrawatqan, medeniyiti yoq qiliniwatqan bügünkidek éghir künlerde, erkin abdulladek bir naxshichining shexsi menpe'eti üchün milletning menpe'etini qurban qilghanliqini “Öz millitidin tan'ghanliq” , “Xitay bolup yashashni qobul qilghanliq” dep eyiblidi.

Bu heqte gollandiyedin ziyaritimizni qobul qilghan lagér shahiti qelbinur sidiq xanim, xitay Uyghur diyarida irqiy qirghinchiliq siyasitini künsayin kücheytken, zulum astida qiyniliwatqan Uyghur xelqi peqet erkin dunyadiki Uyghurlardin ümid kütüwatqan bügünki künde, erkin abdullagha oxshash namdar kishilerning xitaygha yantayaq bolushini, Uyghur xelqi esla qobul qilmaydu hem menggü kechürmeydu, dédi.

Muqamchi shöhret tursun ependi, erkin abdullagha sélishturma qilghan halda, chet ellerde yenila nurghunlighan Uyghur sen'etkarlarning öz talanti we maharitini jari qildurup, Uyghurlarning qiyin weziyitini dunyagha anglitish üchün tirishchanliq körsitiwatqanliqini tekitlep ötti. U, ularning bu pidakarliqidin Uyghur xelqining pexirlinidighanliqini bildürdi. U yene kesipdishi erkin abdullaning bu qilmishliridin qattiq epsuslan'ghanliqini bildürdi. Axirida u Uyghur xelqining béshigha misli körülmigen éghir künler kelgen mushu peytte, kimni söyüp kimdin nepretlinishni yaxshi ayriwélishini؛ xitayning teshwiqatchisigha aylan'ghan erkin abdullaning naxshilirini anglimasliqni yaki bayqut qilishni tewsiye qildi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.