“әркинликтин мәһрум қелиш вә әркинлик үчүн күрәш” намлиқ йиғинда хитайниң тәһдитигә ортақ қарши туруш тәкитләнди

Мухбиримиз ирадә
2021-12-14
Share
“әркинликтин мәһрум қелиш вә әркинлик үчүн күрәш” намлиқ йиғинда хитайниң тәһдитигә ортақ қарши туруш тәкитләнди Америка дөләтлик демократийәни илгири сүрүш фонди натан лавниң “әркинликтин мәһрум қелиш вә әркинлик үчүн күрәш” мавзулуқ китабини елан қилиниш мунасивити билән чақирған тор йиғиндин көрүнүш. 2021-Йили 14-декабир.
NED

Хоңкоңлуқ оқуғучилар һәрикитиниң тонулған рәһбәрлиридин бири болған вә һазир лондонда сүргүндә яшаватқан натан лав “әркинликтин мәһрум қелиш вә әркинлик үчүн күрәш” мавзулуқ китабини елан қилған.

Америка дөләтлик демократийәни илгири сүрүш фонди мәзкур китабниң елан қилиниш мунасивити билән китаб билән охшаш мавзу қоюлған йиғин чақирди. Мәзкур фондниң америка пайтәхти вашингтондики мәркизидә ечилған йиғинда фонд рәиси дәймин вилсон кириш сөзи сөзлиди. У сөзидә бүгүнки йиғинниң мәқсити натан лавниң йеңи китабини тонуштурушла болуп қалмай, бәлки хитай компартийәсиниң сүрәт билән демократийәни, әркинликини йоқ қиливатқанлиқиға диққәт тартиш икәнликини ейтти. У “хитай һөкүмити дөләт бихәтәрлик қанунини дүшмәнләрчә вә мәҗбурий асаста йүргүзүп хоңкоңниң узун йиллиқ әнәниси болған қанун билән идарә қилишни йоқатти. Хитайниң буни қилиштики сүрити вә көлими дуняниң һәммә йәрлиридики һәрқандақ бир кишини чоңқур ойға селиши керәк вә әркинлик сөйгүчиләрни һәрикәткә кәлтүрүши керәк” деди.

Бүгүнки йиғинға хоңкоңлуқ оқуғучилар һәрикити рәһбири натан лавдин башқа, дуня уйғур қурултийиниң программа йетәкчиси зумрәтай әркин, әркин тибәт оқуғучилар һәрикити программа йетәкчиси пима дома вәхитай өктичиси, профессор тең бияв қатарлиқлар сөзлигүчи болуп қатнашти.

Йиғинда алди билән натан лав сөз қилип, өзиниң адәттики бир оқуғучи болуштин қандақ қилип бир сиясий өктичи вә паалийәтчигә айлинип қалғанлиқи һәққидә сөзләп өтти. У өзиниң аддий бир аилидин кәлгәнликини, дадисиниң 1970-йилларда чоң қуруқлуқтики ачлиқтин қечип хоңкоңға кәлгәнлики, дадисиниң дәвридики инсанлар үчүн хоңкоң бир үмидниң символи болған болса, өзиниң дәвригә кәлгәндә хоңкоңниң зиянкәшлик вә бастурушниң символиға айланғанлиқини ейтти. У “хоңкоңда йүз бәргән өзгиришләр, һәқсизликләр виҗдани бар һәрқандақ кишини өктичигә айландуриду, мәнму һәқни сөзлигәнликим үчүн оқуғучидин өктичигә айландим” деди.

Натхан лав хоңкоңдики демократийә хитайниң дөләт бихәтәрлики қанунини йолға қоюши билән тәң, тез сүрәттә вәйран қилинғанлиқини, шуңа кишиләрниң демократийә вә әркинликтин бәһриман болғучи әмәс, бәлки уни давамлиқ қоғдиғучи вә һимайә қилғучи болушиниң зөрүрлүкини әскәртти. У йәнә дуняда мустәбитликниң баш көтүрүшигә демократик дөләтләрниң җиддий қарап, униму худди килимат мәсилисигә охшашла муһим мәсилә қатариға киргүзүп һәл қилиши керәкликини тәкитлиди.

Арқидин йиғинда зумрәтай әркин сөз қилди. Уму уйғурларниң нөвәттики әһвалини чүшәндүрди вә уйғурларниң ташқи дуня билән алақиси пүтүнләй үзүветилгән һазирқидәк бир мәзгилдә чәтәлләрдики уйғурлар вә уйғур тәшкилатлириниң бу мәсилини аңлитиш, кишиләргә чүшәндүрүш вә қоллашқа еришиш үчүн һәрикәт қиливатқанлиқини ейтти. У йәнә бейҗиң қишлиқ олимпикигә қарши һәрикәтләрдә чәтәлләрдики уйғур, тибәт вә хоңкоңлуқ паалийәтчиләрниң бирликтә һәрикәт қилип наһайити зор инкас қозғиғанлиқини, шуңа мушуниңдәк һәмкарлиқларни ашурушниң зөрүрлүкини билдүрди.

Тибәтлик паалийәтчи пима дума мәйли уйғурлар, мәйли тибәтләр болсун өзигә охшаш яш әвладларниң ана вәтинини көрәлмәсликтәк қисмәткә дучар болуватқанлиқиға диққәт тартти. У ғәрб демократик дөләтлириниң демократийәни қоғдиши, хитайдәк мустәбит һакимийәтләргә қарши турушта йәниму әмәлий һәрикәт қилишини тәкитлиди. У өзиниң бу нөвәт бейҗиң қишлиқ олимпикини байқут қилиш үчүн афенадики олимпик мәшилини йеқиш паалийитигә барғанлиқини, әмма у йәрдә өзлириниң нурғунлиған хитай сақчилириниң соал-сориқиға дуч кәлгәнлики, афена сақчилириниңму хитайға йеқиндин маслашқанлиқини тилға елип: “әркин дөләтләрдә турупму хитайниң зораванлиқини йеқиндин һес қилиш бизни қаттиқ ойландурди, бу вәзийәт өзгәртилиши керәк” деди.

Хитай өктичиси тең бияв болса сөзидә хитайдики вәзийәтниң барғансери чекиниватқанлиқини, уйғур елидаирқий қирғинчилиқ йүргүзүлүватқанлиқини, тибәтләрниңму кишилик һоқуқи вә әркинликиниң интайин начарлиқини, хитайдики пуқралар җәмийитиниң интайин еғир күнләрни баштин кәчүрүватқанлиқини билдүрди. У сөзидә йәнә, дуняниң башқа җайлирида кишиләргә қулайлиқ вә әркинлик елип кәлгән пән-техника хитайда һакимийәтниң қоли билән кишиләрни мутләқ қамал астиға алидиған қоралға айландурулғанлиқтин, хитайдики демократик һәрикәтләргә еғир зәрбә бәргәнликини, кишиләрниң тәшкиллинишиниң мумкин болмайдиған һалға кәлгәнликини ейтти. У шуңа чәтәлләрдики тәшкилатларниң демократик паалийәтлирини йәниму күчәйтип күрәш қилиши лазимлиқини билдүрди.

Йиғинда сөз қилған паалийәтчиләр бирдәк, хитай компартийәсиниң диктаторлуқиниң пәқәтла хитайдики уйғурлар, тибәтләр, хоңкоңлуқлар вә хитай пуқралири үчүн бир тәһдит әмәс, бәлки пүтүн дуня үчүн тәһдит пәйда қиливатқанлиқини, шуңа һәрбир кишиниң уйғурлар яки тибәтләр учраватқан зулумни өзи учриған зулумдәк көриши керәкликини тәкитләшти. Улар шундақла америка қатарлиқ ғәрб демократик әллириниң демократик һәрикәтләрни йәниму әмәлий тәдбирләр билән қоллиши, демократик паалийәтчиләрни қоғдиши керәкликини, демократик дөләтләр, тәшкилатлар, паалийәтчиләр ортақ һәмкарлашқандила хитайниң әркинликкә пәйда қиливатқан тәһдитигә үнүмлүк тақабил турғили болидиғанлиқини билдүрүшти.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт