“Erkinliktin mehrum qélish we erkinlik üchün küresh” namliq yighinda xitayning tehditige ortaq qarshi turush tekitlendi

Muxbirimiz irade
2021.12.14
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
“Erkinliktin mehrum qélish we erkinlik üchün küresh” namliq yighinda xitayning tehditige ortaq qarshi turush tekitlendi Amérika döletlik démokratiyeni ilgiri sürüsh fondi natan lawning “Erkinliktin mehrum qélish we erkinlik üchün küresh” mawzuluq kitabini élan qilinish munasiwiti bilen chaqirghan tor yighindin körünüsh. 2021-Yili 14-dékabir.
NED

Xongkongluq oqughuchilar herikitining tonulghan rehberliridin biri bolghan we hazir londonda sürgünde yashawatqan natan law “Erkinliktin mehrum qélish we erkinlik üchün küresh” mawzuluq kitabini élan qilghan.

Amérika döletlik démokratiyeni ilgiri sürüsh fondi mezkur kitabning élan qilinish munasiwiti bilen kitab bilen oxshash mawzu qoyulghan yighin chaqirdi. Mezkur fondning amérika paytexti washin'gtondiki merkizide échilghan yighinda fond re'isi deymin wilson kirish sözi sözlidi. U sözide bügünki yighinning meqsiti natan lawning yéngi kitabini tonushturushla bolup qalmay, belki xitay kompartiyesining sür'et bilen démokratiyeni, erkinlikini yoq qiliwatqanliqigha diqqet tartish ikenlikini éytti. U “Xitay hökümiti dölet bixeterlik qanunini düshmenlerche we mejburiy asasta yürgüzüp xongkongning uzun yilliq en'enisi bolghan qanun bilen idare qilishni yoqatti. Xitayning buni qilishtiki sür'iti we kölimi dunyaning hemme yerliridiki herqandaq bir kishini chongqur oygha sélishi kérek we erkinlik söygüchilerni heriketke keltürüshi kérek” dédi.

Bügünki yighin'gha xongkongluq oqughuchilar herikiti rehbiri natan lawdin bashqa, dunya Uyghur qurultiyining programma yétekchisi zumret'ay erkin, erkin tibet oqughuchilar herikiti programma yétekchisi pima doma wexitay öktichisi, proféssor téng biyaw qatarliqlar sözligüchi bolup qatnashti.

Yighinda aldi bilen natan law söz qilip, özining adettiki bir oqughuchi bolushtin qandaq qilip bir siyasiy öktichi we pa'aliyetchige aylinip qalghanliqi heqqide sözlep ötti. U özining addiy bir a'ilidin kelgenlikini, dadisining 1970-yillarda chong quruqluqtiki achliqtin qéchip xongkonggha kelgenliki, dadisining dewridiki insanlar üchün xongkong bir ümidning simwoli bolghan bolsa, özining dewrige kelgende xongkongning ziyankeshlik we basturushning simwoligha aylan'ghanliqini éytti. U “Xongkongda yüz bergen özgirishler, heqsizlikler wijdani bar herqandaq kishini öktichige aylanduridu, menmu heqni sözligenlikim üchün oqughuchidin öktichige aylandim” dédi.

Natxan law xongkongdiki démokratiye xitayning dölet bixeterliki qanunini yolgha qoyushi bilen teng, téz sür'ette weyran qilin'ghanliqini, shunga kishilerning démokratiye we erkinliktin behriman bolghuchi emes, belki uni dawamliq qoghdighuchi we himaye qilghuchi bolushining zörürlükini eskertti. U yene dunyada mustebitlikning bash kötürüshige démokratik döletlerning jiddiy qarap, unimu xuddi kilimat mesilisige oxshashla muhim mesile qatarigha kirgüzüp hel qilishi kéreklikini tekitlidi.

Arqidin yighinda zumret'ay erkin söz qildi. Umu Uyghurlarning nöwettiki ehwalini chüshendürdi we Uyghurlarning tashqi dunya bilen alaqisi pütünley üzüwétilgen hazirqidek bir mezgilde chet'ellerdiki Uyghurlar we Uyghur teshkilatlirining bu mesilini anglitish, kishilerge chüshendürüsh we qollashqa érishish üchün heriket qiliwatqanliqini éytti. U yene béyjing qishliq olimpikige qarshi heriketlerde chet'ellerdiki Uyghur, tibet we xongkongluq pa'aliyetchilerning birlikte heriket qilip nahayiti zor inkas qozghighanliqini, shunga mushuningdek hemkarliqlarni ashurushning zörürlükini bildürdi.

Tibetlik pa'aliyetchi pima duma meyli Uyghurlar, meyli tibetler bolsun özige oxshash yash ewladlarning ana wetinini körelmesliktek qismetke duchar boluwatqanliqigha diqqet tartti. U gherb démokratik döletlirining démokratiyeni qoghdishi, xitaydek mustebit hakimiyetlerge qarshi turushta yenimu emeliy heriket qilishini tekitlidi. U özining bu nöwet béyjing qishliq olimpikini bayqut qilish üchün afénadiki olimpik mesh'ilini yéqish pa'aliyitige barghanliqini, emma u yerde özlirining nurghunlighan xitay saqchilirining so'al-soriqigha duch kelgenliki, aféna saqchiliriningmu xitaygha yéqindin maslashqanliqini tilgha élip: “Erkin döletlerde turupmu xitayning zorawanliqini yéqindin hés qilish bizni qattiq oylandurdi, bu weziyet özgertilishi kérek” dédi.

Xitay öktichisi téng biyaw bolsa sözide xitaydiki weziyetning barghanséri chékiniwatqanliqini, Uyghur élida'irqiy qirghinchiliq yürgüzülüwatqanliqini, tibetlerningmu kishilik hoquqi we erkinlikining intayin nacharliqini, xitaydiki puqralar jem'iyitining intayin éghir künlerni bashtin kechürüwatqanliqini bildürdi. U sözide yene, dunyaning bashqa jaylirida kishilerge qulayliq we erkinlik élip kelgen pen-téxnika xitayda hakimiyetning qoli bilen kishilerni mutleq qamal astigha alidighan qoralgha aylandurulghanliqtin, xitaydiki démokratik heriketlerge éghir zerbe bergenlikini, kishilerning teshkillinishining mumkin bolmaydighan halgha kelgenlikini éytti. U shunga chet'ellerdiki teshkilatlarning démokratik pa'aliyetlirini yenimu kücheytip küresh qilishi lazimliqini bildürdi.

Yighinda söz qilghan pa'aliyetchiler birdek, xitay kompartiyesining diktatorluqining peqetla xitaydiki Uyghurlar, tibetler, xongkongluqlar we xitay puqraliri üchün bir tehdit emes, belki pütün dunya üchün tehdit peyda qiliwatqanliqini, shunga herbir kishining Uyghurlar yaki tibetler uchrawatqan zulumni özi uchrighan zulumdek körishi kéreklikini tekitleshti. Ular shundaqla amérika qatarliq gherb démokratik ellirining démokratik heriketlerni yenimu emeliy tedbirler bilen qollishi, démokratik pa'aliyetchilerni qoghdishi kéreklikini, démokratik döletler, teshkilatlar, pa'aliyetchiler ortaq hemkarlashqandila xitayning erkinlikke peyda qiliwatqan tehditige ünümlük taqabil turghili bolidighanliqini bildürüshti.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet