Fransiyede ötküzülgen resim musabiqiside “Uyghur qirghinchiliqi” pash qilindi

• Muxbirimiz nur'iman
  2021-04-06

Uyghurlarni qollash pa'aliyitini firansiye yashliri arisida yuqiri dolqun'gha kötürgen yawropa Uyghur instituti firansiyede yene bir qétimliq yéngi dolqun peyda qildi.

Yawropa Uyghur instituti oghuz oqughuchilar uyushmisi namida her yili chong tiptiki noruz pa'aliyiti ötküzüp kelgen iken. Emma ötken yilidin bashlap koruna wirusi seweblik chong tiptiki yighilishlarni orunlashturalmighan. Shuning bilen ular noruz pa'aliyitining ornigha “Uyghur qirghinchiliqini pash qilayli” dégen témida resim musabiqisi orunlashturghan.

Yawropa Uyghur institutining mes'uli dilnur reyhan xanim bu heqte radiyomiz ziyaritini qobul qilip, mezkur musabiqe heqqide qisqiche chüshenche berdi: “Fransiyede Uyghur mesilisining keng tarqilishi üchün küch chiqirip kéliwatqan ressamlarning yardimide xelq'araliq bir resim körgezmsi ötküzüshni pilanliduq. Fransiye yashlirining qizghinliqi nahayiti yuqiri boldi. Musabiqining témisi ‛Uyghur qirghinchiliqini pash qilayli‚ boldi.”

Fransiye we bashqa döletlerdin ewetilgen eserler fransiyediki dangliq ressamlar hemde muhajirettiki bir qanche tonulghan Uyghur ressamning bahalishigha sunulghan. Dilnur xanimning éytishiche, eser bahalash ressamlarning bahalishi we tor yüzide tor ehlining bahalishidin ibaret ikki xil shekilde élip bérilghan.

Ijtima'iy taratqulardiki inkaslargha qarighanda, bu eserler “Uyghur qirghinchiliqi” ning her türlük shekillirini nahayiti janliq teswirlep bergen.

Keskin we estayidil bahalashlardin kéyin “Qan'gha boyalghan paxta” namliq eser birinchilikke, “Séghinish” namliq eser ikkinchilikke, “Xünük” namliq eser üchinchilikke érishken.

Birinchilikke érishken eserning aptori fenni wélla bilen ikkinchilikke érishken eserning aptori mekismé jirmeyin ziyaritimizni qobul qildi. Ular mukapatqa érishishtinmu bekrek öz eserliri arqiliq “Uyghur qirghinchiliqi” ni “Pash qilghan” liqidin xushal ikenlikini bildürüshti.

Fenni wélla mundaq dédi: “Resim kespi bilen shughullliniwatqinimgha 4 yil boldi. Ressamliqni bashlighan waqtimda eserlirimge mena bérishke ehmiyet berdim. Muhim weqelerni ipadileshke tirishtim. Méning bu qétim sizghan resimimning ilhami etrapimda boluwatqan ishlardin kelgen. Men échimdikilerni resim arqiliq sizip chiqishni qarar qildim. Resim arqiliq xuddi özümni yer shari xaraktérlik bir heriketning bir parchisi bolalaydighandek hés qildim. Resim tilsiz bir sen'et, siz bir resimge nurghun menilerni kirgüzeleysiz. Men shundaq qilishqa tirishtim.”

Mekismé jirmeyin bu heqte özining pikirini otturigha qoyup mundaq dédi: “Uyghurlargha yügüzülüwatqan basturushqa bolghan sezgürlükimdin dilnur orunlashturghan bu musabiqige qatnashtim. Resim bolsa méning pikir yürgüzüshümdiki bir qoral. Méning esirimde ata-anisining sizilghan resimliri arisida yolda yalghuz yatqan bir balining teswiri bar. Resimdiki bala her küni ata-anisini séghinidu, hetta u bala ashu péti azab ichide ölüp kétishi mumkin. Uning axiriqi arzusi öz öyide a'ilisi bilen jem bolush.”

Xelq'ara kechürüm teshkilati yéqinda “Sekpare bolghan yürek, weyran bolghan hayat: zulum ayriwetken Uyghur a'ililirining qabahetlik kechürmishliri” serlewhilik bir doklat élan qilghanidi. Doklatta xitay da'irilirining nahayiti keng kölemde qattiq qolluq bilen élip bériwatqan tutqun qilish herikiti we sistémiliq zulumliri qatarliq sewebler chet ellerdiki Uyghur ata-anilirini xitaygha qaytip, balilirini béqish imkaniyetliridin mehrum qilghan bolsa, yene bir yaqtin bu balilarni ata-aniliri turuwatqan döletlerge bérip ular bilen jem bolush imkaniyetliridinmu mehrum qilin'ghanliqi körsitilgen idi.”

Mekismé jirmeyin yene mundaq dédi: “Qorqunchliq basturushlar, jaza lagérliridiki wehshiylikler manga bek tesir qildi. Döletler we hökümetlerning buninggha qarshi bir heriketke ötmesliki méni ümdsizlerndürdi. Men resimlirim arqiliq insaniyliq tebi'itige yoshurun'ghan rezilliklerni eks ettürüshke tirishtim.”

Dilnur reyhan xanimning éytishiche, bu qétimqi musabiqining musabiqe xaraktéridinmu bekrek insanliqni oyghitidighan meniwi teripi küchlük bolup, mukapat boyumlirimu Uyghurlarning medeniyitini tonushturidighan simwolluq tüsi küchlük bolghan boyumlar iken.

Mukapatqa érishken mahirlar axirida yashlarni xitayning Uyghurlargha qaratqan qirghinchiliq mesilisige nisbeten estayidil mu'amile qilishqa chaqirdi.

Mekismé jirmeyin bu pikirni toluqlap dédi: “Méning bu ‛irqiy qirghinchiliq‚ heqqide yashlargha deydighinim, téléwizorda bériliwatqan qamlashmighan programmilarni körüshni toxtitayli. Etrapimizda, dunyada néme ishlar yüz bériwatqanliqigha diqqet qilayli. Bezi döletlerde yüz bériwatqan adaletsizlikler we bu adaletsizliklerning qurbanliri yardemge muhtaj.”