Германийәдики пойиз бекәтлиригә хәйкаң ширкитиниң камералирини орунлаштуруш пилани қаршилиққа учриди

Мухбиримиз әркин
2019-10-15
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Хитай технологийә гуруһи‏-хәйкаң һәссидарлиқ чәклик ширкитиниң көзитиш камералириниң иқтидарлириниң бири көргәзмидә. 2018-Йили 23-өктәбир, бейҗиң.
Хитай технологийә гуруһи‏-хәйкаң һәссидарлиқ чәклик ширкитиниң көзитиш камералириниң иқтидарлириниң бири көргәзмидә. 2018-Йили 23-өктәбир, бейҗиң.
AP

Германийә ички ишлар министирлиқи бу йил язда хитай технологийә гуруһи‏-хәйкаң һәссидарлиқ чәклик ширкитиниң көзитиш камералирини сетивелип, германийәдики бәзи шәһәрләрниң пойиз истансилириға орунлаштурушни қарар қилған. Мәлум болушичә, германийә ички ишлар министирлиқиниң бу қарарға келишигә бу йил 7‏-айда германийәниң франкфурт шәһиридики бир пойиз бекитидә бир кичик балиниң пойиз астида қелип өлүп кетиши сәвәб болғаниди. Германийә ички ишлар министири хорст сехоф бу йил 9‏-айниң оттурилирида германийәдики пойиз бекәтлиригә техиму көп көзитиш камераси орунлаштурушни қарар қилғанлиқи, көзитиш камералирини хитай ширкәтлиригә заказ қилидиғанлиқини билдүргән.

Нөвәттә, германийә ички ишлар министирлиқиниң қарари германийәдики кишилик һоқуқ тәшкилатлириниң қаттиқ қаршилиқиға учримақта. Уларниң агаһландурушичә, ички ишлар министирлиқиниң германийәдики пойиз бекәтлиригә хәйкаң технологийә һәссидарлиқ чәклик ширкитидәк хитай һөкүмитиниң уйғур аптоном районида лагер қурулуши вә дигитал истибдатлиқ назарәт системиси бәрпа қилип, уйғур, қазақ вә башқа йәрлик мусулман хәлқләрни бастурушиға ярдәмлишиватқан хитай карханилириниң мәһсулатлирини ишлитиши, германийә федератсийә һөкүмитиниң сода вә кишилик һоқуқ тоғрисидики һәрикәт пиланиға пүтүнләй хилап икән.

Германийә ички ишлар министирлиқиниң мәзкур пилани өткән һәптә америка сода министирлиқи хәйкаң технологийә ширкитини өз ичигә алған 8 хитай ширкити вә уйғур районидики 20 дәк йәрлик җ х идарисини қара тизимликкә киргүзүшниң бир қанчә һәптә алдида елан қилинған. Америка сода министирлиқи юқириқи ширкәт вә җ х органлириниң уйғур районида кишилик һоқуқни дәпсәндә қилғанлиқи яки униңға ярдәмләшкәнлики сәвәблик қара тизимликкә елинғанлиқини билдүргәниди. Биз, 15‏-өктәбир күни германийә ички ишлар министирлиқиниң мәзкур мәсилидики инкасини елиш мәқситидә уларға телефон қилип әһвални чүшәндүрдуқ, шундақла уларниң қарарида һәрқандақ бир өзгириш болған-болмиғанлиқини соридуқ. Ички ишлар министирлиқиниң баянатчиси, соалимизға телефонда җаваб берәлмәйдиғанлиқи, соалимизни елхәт арқилиқ әвәтишимиз керәкликини билдүрди. Биз соалимизни дәрһал у тәминлигән елхәткә әвәткән болсақму, лекин һазирға қәдәр җаваб кәлмиди.

Германийә хитай һөкүмитиниң уйғур районида 2 милйондәк мусулманни лагерларға қамап, районда қурған дигитал истибдатлиқ системисини қаттиқ тәнқид қиливатқан дөләтләрниң биридур. Германийәниң б д т кишилик һоқуқ кеңишидики вәкили илгири көп қетим хитайни йиғивелиш лагерлирини тақап, тутқунларниң дәрһал қоюп беришкә үндигән иди. «Тәһдит астидики хәлқләр җәмийити» ички ишлар министирлиқиниң мәзкур пиланиға қарши чиққан германийә кишилик һоқуқ тәшкилатлириниң биридур. Мәзкур тәшкилат йеқинда баянат елан қилип, германийә һөкүмитиниң уйғур мәсилисидә изчил болуши керәклики, әгәр у хитайниң уйғур районидики кишилик һоқуқ дәпсәндичиликини тәнқид қилса, у һалда хәйкаң ширкитидәк хитай карханилириниң мәһсулатлирини германийәдики аммиви сорунларға орунлаштурмаслиқи керәкликини билдүргән иди.

Мәзкур тәшкилатниң директори улрих делиус 15‏-өктәбир күни зияритимизни қобул қилип, мундақ деди: «биз бу вәқәни германийә федератсийә парламентидики буниңдин хәвәрдар достлиримиздин аңлидуқ. Уларниң ейтишичә, германийә һөкүмити ички ишлар министирлиқиниң хәйкаң ширкитиниң камералирини берлиндики министирлиқларниң аптомобил тохтитиш мәйдани қатарлиқ орунларға орунлаштурмақчи болғанлиқини дәлиллигән. Бу пилан ташқи ишлар министирлиқини һәйран қалдурғандәк қилиду. Шуниң билән биз бу мәсилидики әндишилиримизни ички ишлар министирлиқи әмәлдарлириға йәткүзүп, уларға бу мәһсулатларни қайси хитай ширкити ишләпчиқириватқанлиқи, униң қайси хитай ширкәтлиригә четишлиқ икәнликини тәкшүрмәй туруп, ишлитишниң уларға пайдилиқ әмәсликини билдүрдуқ.»

Улрих делиусниң қәйт қилишичә, уларниң мәзкур мәсилини һазирқидәк һалқилиқ бир вақитта оттуриға қоюши интайин зөрүр икән. Делиус мундақ дәйду: «биз бу мәсилини германийәдә һазирқидәк бир вақитта оттуриға қоюшимиз интайин зөрүр, дәп қараймиз. Чүнки, германийә ички ишла министирлиқи аммиви сорунларға көзитиш камераси орунлаштуруп, назарәт елип баридиғанлиқини елан қилди. Шуңа, бизниң бу әһвални һазирниң өзидә көтүрүп чиқишимиз бәк зөрүр. Биз бу арқилиқ хитайниң камералирини орунлаштурушниң алдини елипла қалмай, йәнә артуқчә чиқимниң алдини алдуқ.»

Лекин германийә һөкүмитиниң германийәдики аммиви сорунларда вә һөкүмәт органлирида хәйкаң ширкитиниң мәһсулатлирини ишлитиватқиниға хели болған. Хәйкаң ширкитиниң торидики учурларда ашкарилинишичә, мәзкур ширкәтниң көзитиш техникиси германийәниң пойиз истансиси вә германийәдики бирқанчә штат вә федератсийә һөкүмәт органлирида ишлитиливатқан болуп, ички ишлар министирлиқиға қарашлиқ бәзи орунлар хәйкаң ширкитиниң камерасида көзитилмәктикән. Бу әһвални германийә ички ишлар министирлиқи бу йил 3‏-айда германийә парламентиниң әркин демократлар партийәсидин болған әзаси констатин куһлениң бу һәқтики соал-тиләкчисигә бәргән җавабида дәлиллигән.

«Гиражданларниң кишилик һоқуқ комиссийәси» германийәдики кишилик һоқуқи дәхли-тәрузға учриған пуқраларға психологийәлик ярдәм беридиған хәлқаралиқ тәшкилатларниң биридур. Мәзкур тәшкилатниң хадими андериусниң илгири сүрүшичә, чәтәлдә ишләнгән һәрқандақ мәһсулатниң башқиларға зиян селиш бәдилигә ишләпчиқирилмиғанлиқи испатланмай туруп, германийәдә ишлитилмәслики керәк икән. У 15‏-өктәбир зияритимизни қобул қилғанда мундақ деди: «мениң шәхси қаришимчә һәрқандақ мәһсулат ениқ болмай туруп, бихәтәр икәнлики испатланмай туруп, ишлитилмәслики яки орунлаштурулмаслиқи керәк. Бу хил мәһсулатлар кишиләргә зиян йәткүзмәй ишләпчиқирилғанлиқи яки башқа дөләтләрдики хәлқләргә зиянкәшлик қилиш бәдилигә ишләпчиқирилмиғанлиқи ениқ болғанда ишлитилиши керәк. Мән ишләватқан бу тәшкилатниң мәқсити вә хизмити психологийәлик хорлашни ислаһ қилиш вә униңға хатимә бериштур.»

Униң илгири сүрүшичә, хәйкаң ширкитидәк карханиларниң мәһсулатлирини германийәдики җамаәт сорунлириға орунлаштуруш бу җайдики уйғур мусапирлириниң кәйпиятиға тәсир қилип, уларда биарамчилиқ яритидикән. Лекин у һазирға қәдәр бирәр уйғурға психологийәлик ярдәмдә болуп бақмиғанлиқини билдүрди. У мундақ дәйду: «мән хәвәрләрдин бу әһвалларни аңлидим. Лекин һазирға қәдәр қолимизда уйғурларға алақидар бирәр кесәллик йоқ яки бирәр киши келип җәмийитимиз билән алақидә болуп бақмиди. Әлвәттә, биз германийәдә туруп, хитайдики уйғурларға һечнемә қилип берәлмәймиз. Бизниң тәшкилатимиз бу җәһәттә хәлқара кәчүрүм тәшкилати қатарлиқ хәлқара органлардин пәрқлиниду. Биз пәқәт германийә ичидики ишларда ярдәм қолимизни суналаймиз.»

Америкилиқ мутәхәссисләр изчил башқа дөләтләрни хәйкаң, дахуа, хуавей қатарлиқ хитай технологийә ширкәтлиридин һошяр болушқа агаһландуруп, бу ширкәтләрниң хитай бихәтәрлик органлири билән һәмкарлиқ мунасивити барлиқини тәкитләп кәлгән мәлум болушичә, хәйкаң технологийә ширкитиниң 42 % пай чекини хитай дөлити контрол қилидикән. Америка сода министирлиқи хәйкаң ширкитини униң уйғур аптоном районидики кишилик һоқуқ дәпсәндичиликигә шерик болуш қилмиши сәвәблик қара тизимликкә киргүзүшниң бир қанчә ай алдида, униң мәһсулатлирини сетивелишни чәклигән. «Тәһдит астидики хәлқләр тәшкилати» йеқинда елан қилған хәйкаң ширкити һәққидики баянатида, германийә һөкүмитиниң америкини үлгә елип униң бурун ишләткән мәһсулатлирини сөкүп еливетиши керәкликини тәкитлигән.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт