Gérmaniyediki poyiz béketlirige xeykang shirkitining kaméralirini orunlashturush pilani qarshiliqqa uchridi

Muxbirimiz erkin
2019-10-15
Élxet
Pikir
Share
Print
Xitay téxnologiye guruhi‏-xeykang hessidarliq cheklik shirkitining közitish kaméralirining iqtidarlirining biri körgezmide. 2018-Yili 23-öktebir, béyjing.
Xitay téxnologiye guruhi‏-xeykang hessidarliq cheklik shirkitining közitish kaméralirining iqtidarlirining biri körgezmide. 2018-Yili 23-öktebir, béyjing.
AP

Gérmaniye ichki ishlar ministirliqi bu yil yazda xitay téxnologiye guruhi‏-xeykang hessidarliq cheklik shirkitining közitish kaméralirini sétiwélip, gérmaniyediki bezi sheherlerning poyiz istansilirigha orunlashturushni qarar qilghan. Melum bolushiche, gérmaniye ichki ishlar ministirliqining bu qarargha kélishige bu yil 7‏-ayda gérmaniyening frankfurt shehiridiki bir poyiz békitide bir kichik balining poyiz astida qélip ölüp kétishi seweb bolghanidi. Gérmaniye ichki ishlar ministiri xorst séxof bu yil 9‏-ayning otturilirida gérmaniyediki poyiz béketlirige téximu köp közitish kamérasi orunlashturushni qarar qilghanliqi, közitish kaméralirini xitay shirketlirige zakaz qilidighanliqini bildürgen.

Nöwette, gérmaniye ichki ishlar ministirliqining qarari gérmaniyediki kishilik hoquq teshkilatlirining qattiq qarshiliqigha uchrimaqta. Ularning agahlandurushiche, ichki ishlar ministirliqining gérmaniyediki poyiz béketlirige xeykang téxnologiye hessidarliq cheklik shirkitidek xitay hökümitining Uyghur aptonom rayonida lagér qurulushi we digital istibdatliq nazaret sistémisi berpa qilip, Uyghur, qazaq we bashqa yerlik musulman xelqlerni basturushigha yardemlishiwatqan xitay karxanilirining mehsulatlirini ishlitishi, gérmaniye fédératsiye hökümitining soda we kishilik hoquq toghrisidiki heriket pilanigha pütünley xilap iken.

Gérmaniye ichki ishlar ministirliqining mezkur pilani ötken hepte amérika soda ministirliqi xeykang téxnologiye shirkitini öz ichige alghan 8 xitay shirkiti we Uyghur rayonidiki 20 dek yerlik j x idarisini qara tizimlikke kirgüzüshning bir qanche hepte aldida élan qilin'ghan. Amérika soda ministirliqi yuqiriqi shirket we j x organlirining Uyghur rayonida kishilik hoquqni depsende qilghanliqi yaki uninggha yardemleshkenliki seweblik qara tizimlikke élin'ghanliqini bildürgenidi. Biz, 15‏-öktebir küni gérmaniye ichki ishlar ministirliqining mezkur mesilidiki inkasini élish meqsitide ulargha téléfon qilip ehwalni chüshendürduq, shundaqla ularning qararida herqandaq bir özgirish bolghan-bolmighanliqini soriduq. Ichki ishlar ministirliqining bayanatchisi, so'alimizgha téléfonda jawab bérelmeydighanliqi, so'alimizni élxet arqiliq ewetishimiz kéreklikini bildürdi. Biz so'alimizni derhal u teminligen élxetke ewetken bolsaqmu, lékin hazirgha qeder jawab kelmidi.

Gérmaniye xitay hökümitining Uyghur rayonida 2 milyondek musulmanni lagérlargha qamap, rayonda qurghan digital istibdatliq sistémisini qattiq tenqid qiliwatqan döletlerning biridur. Gérmaniyening b d t kishilik hoquq kéngishidiki wekili ilgiri köp qétim xitayni yighiwélish lagérlirini taqap, tutqunlarning derhal qoyup bérishke ündigen idi. "Tehdit astidiki xelqler jem'iyiti" ichki ishlar ministirliqining mezkur pilanigha qarshi chiqqan gérmaniye kishilik hoquq teshkilatlirining biridur. Mezkur teshkilat yéqinda bayanat élan qilip, gérmaniye hökümitining Uyghur mesiliside izchil bolushi kérekliki, eger u xitayning Uyghur rayonidiki kishilik hoquq depsendichilikini tenqid qilsa, u halda xeykang shirkitidek xitay karxanilirining mehsulatlirini gérmaniyediki ammiwi sorunlargha orunlashturmasliqi kéreklikini bildürgen idi.

Mezkur teshkilatning diréktori ulrix déli'us 15‏-öktebir küni ziyaritimizni qobul qilip, mundaq dédi: "Biz bu weqeni gérmaniye fédératsiye parlaméntidiki buningdin xewerdar dostlirimizdin angliduq. Ularning éytishiche, gérmaniye hökümiti ichki ishlar ministirliqining xeykang shirkitining kaméralirini bérlindiki ministirliqlarning aptomobil toxtitish meydani qatarliq orunlargha orunlashturmaqchi bolghanliqini delilligen. Bu pilan tashqi ishlar ministirliqini heyran qaldurghandek qilidu. Shuning bilen biz bu mesilidiki endishilirimizni ichki ishlar ministirliqi emeldarlirigha yetküzüp, ulargha bu mehsulatlarni qaysi xitay shirkiti ishlepchiqiriwatqanliqi, uning qaysi xitay shirketlirige chétishliq ikenlikini tekshürmey turup, ishlitishning ulargha paydiliq emeslikini bildürduq."

Ulrix déli'usning qeyt qilishiche, ularning mezkur mesilini hazirqidek halqiliq bir waqitta otturigha qoyushi intayin zörür iken. Déli'us mundaq deydu: "Biz bu mesilini gérmaniyede hazirqidek bir waqitta otturigha qoyushimiz intayin zörür, dep qaraymiz. Chünki, gérmaniye ichki ishla ministirliqi ammiwi sorunlargha közitish kamérasi orunlashturup, nazaret élip baridighanliqini élan qildi. Shunga, bizning bu ehwalni hazirning özide kötürüp chiqishimiz bek zörür. Biz bu arqiliq xitayning kaméralirini orunlashturushning aldini élipla qalmay, yene artuqche chiqimning aldini alduq."

Lékin gérmaniye hökümitining gérmaniyediki ammiwi sorunlarda we hökümet organlirida xeykang shirkitining mehsulatlirini ishlitiwatqinigha xéli bolghan. Xeykang shirkitining toridiki uchurlarda ashkarilinishiche, mezkur shirketning közitish téxnikisi gérmaniyening poyiz istansisi we gérmaniyediki birqanche shtat we fédératsiye hökümet organlirida ishlitiliwatqan bolup, ichki ishlar ministirliqigha qarashliq bezi orunlar xeykang shirkitining kamérasida közitilmektiken. Bu ehwalni gérmaniye ichki ishlar ministirliqi bu yil 3‏-ayda gérmaniye parlaméntining erkin démokratlar partiyesidin bolghan ezasi konstatin kuhléning bu heqtiki so'al-tilekchisige bergen jawabida delilligen.

"Girazhdanlarning kishilik hoquq komissiyesi" gérmaniyediki kishilik hoquqi dexli-teruzgha uchrighan puqralargha psixologiyelik yardem béridighan xelq'araliq teshkilatlarning biridur. Mezkur teshkilatning xadimi andéri'usning ilgiri sürüshiche, chet'elde ishlen'gen herqandaq mehsulatning bashqilargha ziyan sélish bedilige ishlepchiqirilmighanliqi ispatlanmay turup, gérmaniyede ishlitilmesliki kérek iken. U 15‏-öktebir ziyaritimizni qobul qilghanda mundaq dédi: "Méning shexsi qarishimche herqandaq mehsulat éniq bolmay turup, bixeter ikenliki ispatlanmay turup, ishlitilmesliki yaki orunlashturulmasliqi kérek. Bu xil mehsulatlar kishilerge ziyan yetküzmey ishlepchiqirilghanliqi yaki bashqa döletlerdiki xelqlerge ziyankeshlik qilish bedilige ishlepchiqirilmighanliqi éniq bolghanda ishlitilishi kérek. Men ishlewatqan bu teshkilatning meqsiti we xizmiti psixologiyelik xorlashni islah qilish we uninggha xatime bérishtur."

Uning ilgiri sürüshiche, xeykang shirkitidek karxanilarning mehsulatlirini gérmaniyediki jama'et sorunlirigha orunlashturush bu jaydiki Uyghur musapirlirining keypiyatigha tesir qilip, ularda bi'aramchiliq yaritidiken. Lékin u hazirgha qeder birer Uyghurgha psixologiyelik yardemde bolup baqmighanliqini bildürdi. U mundaq deydu: "Men xewerlerdin bu ehwallarni anglidim. Lékin hazirgha qeder qolimizda Uyghurlargha alaqidar birer késellik yoq yaki birer kishi kélip jem'iyitimiz bilen alaqide bolup baqmidi. Elwette, biz gérmaniyede turup, xitaydiki Uyghurlargha héchnéme qilip bérelmeymiz. Bizning teshkilatimiz bu jehette xelq'ara kechürüm teshkilati qatarliq xelq'ara organlardin perqlinidu. Biz peqet gérmaniye ichidiki ishlarda yardem qolimizni sunalaymiz."

Amérikiliq mutexessisler izchil bashqa döletlerni xeykang, daxu'a, xu'awéy qatarliq xitay téxnologiye shirketliridin hoshyar bolushqa agahlandurup, bu shirketlerning xitay bixeterlik organliri bilen hemkarliq munasiwiti barliqini tekitlep kelgen melum bolushiche, xeykang téxnologiye shirkitining 42 % pay chékini xitay döliti kontrol qilidiken. Amérika soda ministirliqi xeykang shirkitini uning Uyghur aptonom rayonidiki kishilik hoquq depsendichilikige shérik bolush qilmishi seweblik qara tizimlikke kirgüzüshning bir qanche ay aldida, uning mehsulatlirini sétiwélishni chekligen. "Tehdit astidiki xelqler teshkilati" yéqinda élan qilghan xeykang shirkiti heqqidiki bayanatida, gérmaniye hökümitining amérikini ülge élip uning burun ishletken mehsulatlirini söküp éliwétishi kéreklikini tekitligen.

Toluq bet