Германийә парламентида уйғур районидики "ирқий қирғинчилиқ" вә "инсанийәткә қарши җинайәт" һәққидә доклат аңлаш йиғини өткүзүлди

Ихтиярий мухбиримиз әкрәм
2021-05-17
Share
Германийә парламентида уйғур районидики Германийәдики уйғурлар һәрқайси шәһәрләрдин германийә пайтәхти берлинға келип җәм болуп, парламент бинаси алдида намайишқа д у қ рәиси долқун әйса әпәнди йетәкчилик қилди. 2021-Йили 17-май.
RFA/Ekrem

Германийә парламенти хитайниң уйғурлар үстидин йүргүзиватқан бастурушлириниң "ирқий қирғинчилиқ вә инсанийәткә қарши җинайәт" икәнлики тоғрисида доклат аңлаш йиғини өткүзди.

17-Май германийә парламентида кишилик һоқуқ вә инсаний ярдәм комитетиниң уюштуриши билән "хәлқара қанунларға бинаән уйғурлар үстидин йүргүзүливатқан кишилик һоқуқ дәпсәндичиликини баһалаш" темисида доклат аңлаш йиғини өткүзүлгән. Йиғинға берлиндики хумболд университетиниң җинайи ишлар қануни, җинайи ишлар дәва қануни, хәлқара җинайи ишлар қануни вә һазирқи заман қанун тарихи бөлүмлириниң профессорилиридин доктур флориян йесбергер, профессор, доктур адвокат һартмут емануел кайсәр, кишилик һоқуқни көзитиш тәшкилати германийә тармиқиниң директори вензел михалиски, һамбург университетиниң сиясий илим вә аммиви қанун бойичә профессори, адвокат доктур норман пех, лондун падишаһлиқ иниститути қанун бөлүминиң профессори доктур ева пилис, нүрнберг фиридерк аликсандир университетиниң җинайи ишлар қануни, җинайи ишлар дәва қануни, хәлқара җинайи ишлар қануни вә аммиви қанун бойичә профессори доктур киристоф зафферлиң һәмдә тонулған җаза лагерлири мутәхәссиси адриян зенз қатарлиқлар доклат беришкә тәклип қилинған. Йиғинға германийә парламенти кишилик һоқуқ вә инсаний ярдәм комитетиниң рәиси гүйди йәнсин ханим риясәтчилик қилған.

Германийәдики уйғурлар һәрқайси шәһәрләрдин германийә пайтәхти берлинға келип җәм болуп, парламент бинаси алдида намайиш қилмақта. 2021-Йили 17-май.

Бу қетимқи йиғин германийә парламенти кишилик һоқуқ вә инсаний ярдәм комитетиниң 82-нөвәтлик кишилик һоқуқни көздин көчүрүш йиғини болуп, гәрчә бундин илгири парламентта уйғурлар вә җаза лагерлири тоғрулуқ бирқанчә қетим гуваһлиқ бериш йиғинлири уюштурулған болсиму, меркил һөкүмитиниң хитай билән болған иқтисадий мәнпәәтни кишилик һоқуқтин үстин орунға қоюши сәвәблик бу йиғинлардин һич бир нәтиҗә чиқмиған. Бу һал германийәдики кишилик һоқуқ органлириниң, германийә вә явропа парламенти әзалириниң һәмдә германийәдики уйғурларниң қаттиқ наразилиқини қозғап кәлгән иди.

Мәлум болушичә, америка, әнгилийә, канада, голландийә қатарлиқ дөләтләр уйғурлар үстидин йүргүзүливатқан хитай зулумини "ирқий қирғинчилиқ" вә "инсанийәткә қарши җинайәт" дәп етирап қилғандин кейин, иккинчи дуня урушида ирқий қирғинчилиқниң сәһниси болған германийә мәзкур йиғинни еғир бесим астида қалған бир вәзийәттә өткүзгән. Бу йиғин қаримаққа "хитай һөкүмити уйғурлар үстидин растинла ирқий қирғинчилиқ вә инсанийәткә қарши җинайәт садир қиливатамду-йоқ?" дегән соалға хәлқара қанунлар даирисидә җаваб тепиш үчүн уюштурулғандәк қилсиму, германийәдики һакимийәт бешида туруватқан 7 чоң партийәниң һәммисиниңла бу йиғинға җиддий қарап иштирак қилиши вә 7 партийәниң өз алдиға айрим-айрим һалда 10 соални оттуриға қоюп, бу соалларниң җаваблирини мутәхәссисләрдин тәләп қилиши, бу қетимқи йиғинниң муһимлиқ дәриҗисидин бишарәт беридикән.

Германийә парламенти кишилик һоқуқ вә инсаний ярдәм комитетиниң мәзкур йиғин тоғрисида һазирлиған күнтәртибидики "ирқий қирғинчилиқ вә инсанийәткә қарши җинайәтни тәшкил қилидиған амиллар" намлиқ ғол темиси астиға 7 партийәниң соаллири берилгән. Хиристиян демократлар партийәси билән хиристиян сотсиял партийәси бирликтә мундақ соални оттуриға қойған: "уйғур мусулман аз санлиқлириниң қайта тәрбийәләш лагерлириға бәнт қилиниш шәкли вә көлими қандақ? гәрчә хитай һакимийити буни инкар қилған болсиму, униң ирқий, диний аз санлиқларни йоқитишқа урунушлириға қандақ хатимә бәргили болиду?""

Сотсиял демократлар партийәси мундақ 2 соални оттуриға қойған: 1. "лагер ичи һәм сиртидики уйғурлар вә шинҗаңдики башқа түркий милләтләрниң системилиқ тутқун қилиниш, қейин-қистаққа учраш вә бастурушларға йолуқуши 1948-йили 12-айниң 9-күни имзаланған ‹ирқий қирғинчилиқ җинайити әһдинамиси' ниң ‹рим низами' да конкирет бекитилгән 6-маддисидики бәлгилимиләргә қанчилик уйғун келиду?". 2. "ирқий қирғинчилиқ әһдинамисиға асасланғанда, ирқий қирғинчилиқ болса йоқитиш нийитини алдинқи шәрт қилиду. Сиз хитай һөкүмитиниң уйғурларни йоқитиш муддиасини бар дәп қарамсиз? шундақ қарисиңиз, өз пикриңизни қандақ испатлайсиз?"

Әркин демократлар партийәси мундақ соал қойған: "уйғурларға йүргүзүливатқан җинайәтләрниң қайсиси хәлқара ирқий қирғинчилиққа қарши туруш әһдинамисиға, қайсиси хәлқара инсанийәткә қарши җинайәт әһдинамисиға чүшидиғанлиқини испатлаш алаһидиликигә игә?"

Йешиллар партийәси мундақ соални оттуриға қойған: "хәлқара қанунларға асасланғанда, шинҗаңда йүргүзүлүватқан ирқий қирғинчилиқ вә инсанийәткә қарши җинайәтләрниң хәлқара қанунларда бәлгиләнгәнләрдин ниемә пәрқи бар?"

17-Май өткүзүлгән германийә парламентидики бу йиғинда мутәхәссисләр юқириқиларни өз ичигә алған 10 соалға җаваб беридикән. Йиғиндин қандақ нәтиҗә һасил болидиғанлиқи, йәни 7 партийәниң парламент әзалириниң уйғурлар үстидин йүргүзүлүватқан хитай зулумини "ирқий қирғинчилиқ вә инсанийәткә қарши җинайәт" дәп етирап қилидиған-қилмайдиғанлиқи һазирчә мәлум әмәс. Бирақ "ирқий қирғинчилиқ вә инсанийәткә қарши җинайәт" дәйдиған бир қарарниң қобул қилинишини арзу қилған германийәдики уйғурлар бүгүн һәрқайси шәһәрләрдин германийә пайтәхти берлинға келип җәм болуп, парламент бинаси алдида дәл мәзкур йиғин чақириливатқан вақитларда намайиш елип барди.

Намайиш мәйданидин зияритимизни қобул қилған д у қ ниң муавин рәиси пәрһат муһәммиди әпәнди бу қетимқи намайишниң мәқсиди тоғрисида қарашлирини баян қилип өтти. Д у қ ниң рәис вәкили, "шәрқий түркистан өлималар бирлики" ниң муавин рәиси турғунҗан алавудун әпәнди намайишниң җанлиқ кәйпият ичидә давам қилғанлиқини, җараңлиқ шуар садалириниң парламент бинаси алдини ләрзигә салғанлиқини әскәртти.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт