Gérmaniye parlaméntida Uyghur rayonidiki "Irqiy qirghinchiliq" we "Insaniyetke qarshi jinayet" heqqide doklat anglash yighini ötküzüldi

Ixtiyariy muxbirimiz ekrem
2021-05-17
Share
Gérmaniye parlaméntida Uyghur rayonidiki Gérmaniyediki Uyghurlar herqaysi sheherlerdin gérmaniye paytexti bérlin'gha kélip jem bolup, parlamént binasi aldida namayishqa d u q re'isi dolqun eysa ependi yétekchilik qildi. 2021-Yili 17-may.
RFA/Ekrem

Gérmaniye parlaménti xitayning Uyghurlar üstidin yürgüziwatqan basturushlirining "Irqiy qirghinchiliq we insaniyetke qarshi jinayet" ikenliki toghrisida doklat anglash yighini ötküzdi.

17-May gérmaniye parlaméntida kishilik hoquq we insaniy yardem komitétining uyushturishi bilen "Xelq'ara qanunlargha bina'en Uyghurlar üstidin yürgüzüliwatqan kishilik hoquq depsendichilikini bahalash" témisida doklat anglash yighini ötküzülgen. Yighin'gha bérlindiki xumbold uniwérsitétining jinayi ishlar qanuni, jinayi ishlar dewa qanuni, xelq'ara jinayi ishlar qanuni we hazirqi zaman qanun tarixi bölümlirining proféssoriliridin doktur floriyan yésbérgér, proféssor, doktur adwokat hartmut émanu'él kayser, kishilik hoquqni közitish teshkilati gérmaniye tarmiqining diréktori wénzél mixaliski, hamburg uniwérsitétining siyasiy ilim we ammiwi qanun boyiche proféssori, adwokat doktur norman péx, londun padishahliq inistituti qanun bölümining proféssori doktur éwa pilis, nürnbérg firidérk aliksandir uniwérsitétining jinayi ishlar qanuni, jinayi ishlar dewa qanuni, xelq'ara jinayi ishlar qanuni we ammiwi qanun boyiche proféssori doktur kiristof zafférling hemde tonulghan jaza lagérliri mutexessisi adriyan zénz qatarliqlar doklat bérishke teklip qilin'ghan. Yighin'gha gérmaniye parlaménti kishilik hoquq we insaniy yardem komitétining re'isi güydi yensin xanim riyasetchilik qilghan.

Gérmaniyediki Uyghurlar herqaysi sheherlerdin gérmaniye paytexti bérlin'gha kélip jem bolup, parlamént binasi aldida namayish qilmaqta. 2021-Yili 17-may.

Bu qétimqi yighin gérmaniye parlaménti kishilik hoquq we insaniy yardem komitétining 82-nöwetlik kishilik hoquqni közdin köchürüsh yighini bolup, gerche bundin ilgiri parlaméntta Uyghurlar we jaza lagérliri toghruluq birqanche qétim guwahliq bérish yighinliri uyushturulghan bolsimu, mérkil hökümitining xitay bilen bolghan iqtisadiy menpe'etni kishilik hoquqtin üstin orun'gha qoyushi seweblik bu yighinlardin hich bir netije chiqmighan. Bu hal gérmaniyediki kishilik hoquq organlirining, gérmaniye we yawropa parlaménti ezalirining hemde gérmaniyediki Uyghurlarning qattiq naraziliqini qozghap kelgen idi.

Melum bolushiche, amérika, en'giliye, kanada, gollandiye qatarliq döletler Uyghurlar üstidin yürgüzüliwatqan xitay zulumini "Irqiy qirghinchiliq" we "Insaniyetke qarshi jinayet" dep étirap qilghandin kéyin, ikkinchi dunya urushida irqiy qirghinchiliqning sehnisi bolghan gérmaniye mezkur yighinni éghir bésim astida qalghan bir weziyette ötküzgen. Bu yighin qarimaqqa "Xitay hökümiti Uyghurlar üstidin rastinla irqiy qirghinchiliq we insaniyetke qarshi jinayet sadir qiliwatamdu-yoq?" dégen so'algha xelq'ara qanunlar da'iriside jawab tépish üchün uyushturulghandek qilsimu, gérmaniyediki hakimiyet béshida turuwatqan 7 chong partiyening hemmisiningla bu yighin'gha jiddiy qarap ishtirak qilishi we 7 partiyening öz aldigha ayrim-ayrim halda 10 so'alni otturigha qoyup, bu so'allarning jawablirini mutexessislerdin telep qilishi, bu qétimqi yighinning muhimliq derijisidin bisharet béridiken.

Gérmaniye parlaménti kishilik hoquq we insaniy yardem komitétining mezkur yighin toghrisida hazirlighan küntertibidiki "Irqiy qirghinchiliq we insaniyetke qarshi jinayetni teshkil qilidighan amillar" namliq ghol témisi astigha 7 partiyening so'alliri bérilgen. Xiristiyan démokratlar partiyesi bilen xiristiyan sotsiyal partiyesi birlikte mundaq so'alni otturigha qoyghan: "Uyghur musulman az sanliqlirining qayta terbiyelesh lagérlirigha bent qilinish shekli we kölimi qandaq? gerche xitay hakimiyiti buni inkar qilghan bolsimu, uning irqiy, diniy az sanliqlarni yoqitishqa urunushlirigha qandaq xatime bergili bolidu?""

Sotsiyal démokratlar partiyesi mundaq 2 so'alni otturigha qoyghan: 1. "Lagér ichi hem sirtidiki Uyghurlar we shinjangdiki bashqa türkiy milletlerning sistémiliq tutqun qilinish, qéyin-qistaqqa uchrash we basturushlargha yoluqushi 1948-yili 12-ayning 9-küni imzalan'ghan 'irqiy qirghinchiliq jinayiti ehdinamisi' ning 'rim nizami' da konkirét békitilgen 6-maddisidiki belgilimilerge qanchilik uyghun kélidu?". 2. "Irqiy qirghinchiliq ehdinamisigha asaslan'ghanda, irqiy qirghinchiliq bolsa yoqitish niyitini aldinqi shert qilidu. Siz xitay hökümitining Uyghurlarni yoqitish muddi'asini bar dep qaramsiz? shundaq qarisingiz, öz pikringizni qandaq ispatlaysiz?"

Erkin démokratlar partiyesi mundaq so'al qoyghan: "Uyghurlargha yürgüzüliwatqan jinayetlerning qaysisi xelqara irqiy qirghinchiliqqa qarshi turush ehdinamisigha, qaysisi xelqara insaniyetke qarshi jinayet ehdinamisigha chüshidighanliqini ispatlash alahidilikige ige?"

Yéshillar partiyesi mundaq so'alni otturigha qoyghan: "Xelq'ara qanunlargha asaslan'ghanda, shinjangda yürgüzülüwatqan irqiy qirghinchiliq we insaniyetke qarshi jinayetlerning xelq'ara qanunlarda belgilen'genlerdin niéme perqi bar?"

17-May ötküzülgen gérmaniye parlaméntidiki bu yighinda mutexessisler yuqiriqilarni öz ichige alghan 10 so'algha jawab béridiken. Yighindin qandaq netije hasil bolidighanliqi, yeni 7 partiyening parlamént ezalirining Uyghurlar üstidin yürgüzülüwatqan xitay zulumini "Irqiy qirghinchiliq we insaniyetke qarshi jinayet" dep étirap qilidighan-qilmaydighanliqi hazirche melum emes. Biraq "Irqiy qirghinchiliq we insaniyetke qarshi jinayet" deydighan bir qararning qobul qilinishini arzu qilghan gérmaniyediki Uyghurlar bügün herqaysi sheherlerdin gérmaniye paytexti bérlin'gha kélip jem bolup, parlamént binasi aldida del mezkur yighin chaqiriliwatqan waqitlarda namayish élip bardi.

Namayish meydanidin ziyaritimizni qobul qilghan d u q ning mu'awin re'isi perhat muhemmidi ependi bu qétimqi namayishning meqsidi toghrisida qarashlirini bayan qilip ötti. D u q ning re'is wekili, "Sherqiy türkistan ölimalar birliki" ning mu'awin re'isi turghunjan alawudun ependi namayishning janliq keypiyat ichide dawam qilghanliqini, jarangliq shu'ar sadalirining parlamént binasi aldini lerzige salghanliqini eskertti.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet