Германийә ахбарат саһәси кишиләрниң диққитини җаза лагерлириға тартмақта

Ихтиярий мухбиримиз әкрәм
2020-08-03
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Хитай һөкүмитиниң уйғур дияридики йиғивелиш лагериниң бири. 2019-Йили 31-март, хотән.
Хитай һөкүмитиниң уйғур дияридики йиғивелиш лагериниң бири. 2019-Йили 31-март, хотән.
AFP

Хитайниң җаза лагери, пиланлиқ туғут сиясити, мәҗбурий әмгәк түзүми германийә мәтбуатлирида давамлиқ муһим тема болмақта.

Явропа парламентиниң әзаси, явропа иттипақи ташқи ишлар комитетиниң хадими әнгин әроглу 27-июл явропа парламентида җаза лагерлири мәсилисини оттуриға қоюп күчлүк диққәт қозғиған иди. Униң: «шинҗаңдики мусулман аз санлиқлар үстидин йүргүзүлүватқан бу вәһшийликләр хитай һакимийитиниң уйғурлар үстидин елип бериватқан бастуруш истратегийәсиниң йәнә бир қәдимигә вәкиллик қилиду. Динни кәң көләмдә аяқ асти қилиш, халиғанчә қолға елиш вә мәҗбурий әмгәккә селиш хитай һакимийитиниң уйғурларға қаритилған еғир кишилик һоқуқ дәпсәндичиликиниң пәқәтла бир мисали. явропа иттипақи вә германийәниң бу мәсилигә әстайидил муамилә қилидиған вақти кәлди. Бу җинайәтләргә сүкүт қилишниң вақти бәк узирип кәтти,» дегән сөзлири көплигән мәтбуатларда кәң көләмдә көчүрүп тарқитилған иди.

Германийәдики нопузлуқ қаналлардин з д ф йәни, «җәнубий германийә телевизийәси» 27-июл «уйғурлар үстидики бастурушниң арқа көрүнүшигә немә йошурунған?», «уйғурларниң тоқумичилиқ саһәсидә мәҗбурий әмгәккә селиниши» намлиқ икки мақалини арқа-арқидин оқурмәнләрниң нәзәригә сунди.

«Уйғурлар үстидики бастурушниң арқа көрүнүшигә немә йошурунған?» намлиқ мақалә мундақ ибариләр билән башлиниду: «тутуп туруш лагери, мәҗбурий әмгәк, мәҗбурий туғут чәкләш, назарәт қилиш, бастуруш. Әгәр сиз хитайниң шинҗаң райониға нәзәр салсиңиз, хитай коммунистик партийәсиниң хәтәрлик шәхс, террор гумандари, радикал унсур яки бөлгүнчи атап, уларниң үстидин қандақ бир бастуруш истратегийәсини йолға қоюватқанлиқини көрәләйсиз.»

Мақалида мундақ дәйду: «нурғунлиған гумандарлар ақивәт лагерларға соланди. Буларниң ичидики мутләқ көп қисим кишиләр мусулманлар, христианлар яки шүбһә нишани саналған азсанлиқлар топи иди. Мәсилән; уйғурлар, қазақлар, қирғизлар, туңганлар. Буларниң арисида чәтәлгә чиқип оқиғанлиқи үчүн соланған яш қизлар, узун йиллар мәсчитниң тазилиқини қилғанлиқи үчүн соланған қери бовайлар яки қазақистанға чиқип туғқан йоқлиғанлиқи үчүн қамалған яш йигитләр, һәтта аилә бойичә тутқун қилинғанларму бар. Бу лагерларда улар писихикилиқ қийин-қистақларға учрайду. Қошниларниң налә-зарлири аңлинип туриду. Басқунчилиқ, һақарәт, мәҗбурий туғут чәкләш елип берилиду.»

Мақалидә б д т ниң кечиккәндиму 2017-йилидин башлапла уйғурларниң вәтинидә җаза лагерлириниң тәсис қилинишқа башлиғанлиқини билгәнлики, 2018-йили аз дегәндә 1 милйондин артуқ уйғурниң җаза лагерлириға қамалғанлиқини оттуриға қойғанлиқи, хитай һакимийитиниң 2019-йилиға кәлгәндә уни етирап қилишқа мәҗбур болғанлиқи, әмма «җаза лагери әмәс, қайта тәрбийиләш мәркизи» дәп атиғанлиқи, ашкариланған пакитларниң хитайниң дегинидәк әмәсликини дәлиллигәнлики оттуриға қоюлиду.

Мақалиниң «уйғурларниң земини хитай үчүн истратегийәлик әһмийәткә игә» намлиқ бөликидә «хитай немә үчүн уйғурларға қадиливалиду?» дегән соални қоюп, униңға мундақ җаваб бериду: «1949-йилидин буян хитай һакимийити уйғурлар районида хитай нопусини көпәйтип, йәрлик хәлқни хитай мәдәнийити ичидә еритип түгитиш сияситини йүргүзүп кәлди. Қарши чиққанларни бастурди. Бу һал даим җиддий күрәшләргә сәвәбчи болди. Икки милләт оттурисида һәтта қанлиқ тоқунушлар йүз бәрди. Уйғур аптоном райониниң истратегийәлик әһмийити хитай үчүн интайин муһим иди. Бу район һиндистан, пикистан, қирғизистан, қазақистан, русийә вә моңғулийә билән чегралиниду. Пүтүн хитайдики көмүр, тәбиий газ, нефитниң бәштин бири мушу йәрдин чиқиду. Бу район хитайниң ‹йеңи йипәк йоли» истратегийәлик зор қурулушиниң бир бөлики.»

Мақалидә мутәхәссисләрниң бу районда еғир дәриҗидә мәдәнийәт қирғинчилиқи вә ирқий қирғинчилиқ йүз бериватқанлиқини илгири сүрүватқанлиқи, ашкариланған һөҗҗәтләрниң буни дәлилләватқанлиқи, хитайниң «җуңго чүши» ни әмәлгә ашуруш үчүн бу милләтни йоқатмақчи болуватқанлиқи әскәртилиду.

Америка ахбарат васитилиридә күнтәртиптә туруватқан уйғурлар мәсилиси, болупму америка һөкүмити қобул қилған «уйғур кишилик һоқуқ сиясити қануни» ниң явропа ахбаратиға вә явропа дөләтлиригә барғансери күчлүк тәсир көрситиватқанлиқини тәкитлигән уйғур зиялийси пәрһат муһәммиди әпәнди пат арида явропа дөләтлиридиму уйғурлар мәсилиси тоғрисида җиддий қарарларниң вуҗудқа чиқишини үмид қилидиғанлиқини тилға алди.

«Уйғурларниң тоқумичилиқ саһәсидә мәҗбурий әмгәккә селиниши» намлиқ мақалида мундақ дейилиду: «хитай һакимийитиниң ғәрбий районидики мусулман уйғурлар үстидин елип бериватқан бастуруш қилмишлириға даир интайин аз учурлар ашкариланди. Кишилик һоқуқ тәшкилатлириниң баянлириға асасланғанда, хитайниң радикализимға вә намратлиққа қарши туруш көрүши шәклидә қанунийлаштурулуп иҗра қилиниватқан бу тәдбирлириниң мәдәнийәт қирғинчилиқи вә ирқий қирғинчилиқни өз ичигә алған бастуруш һәрикәтлири билән алақидар икәнлики испатланмақта. 1 Милйондин артуқ уйғурниң җаза лагерлириға қамалғанлиқи, уларниң аилисидин айрилип меңиси ююливатқанлиқи һәмдә мәҗбурий әмгәккә селиниватқанлиқи илгири сүрүлмәктә.»

Мақалидә йәнә дунядики пахта мәһсулатлириниң 20 пирсәнтиниң уйғурлар дияридин чиқидиғанлиқи, пүтүн дунядики һәр бәш кейимдин бириниң уйғурларниң мәҗбурий әмгики билән мунасивәтлик икәнлики баян қилиниду. Шундақла һ & м, адидас, әсприт қатарлиқ чоң тоқулма буюмлар ширкәтлириниң мәһсулатлириниң уйғурларниң мәҗбурий әмгики билән алақидар икәнлики тоғрисида мәлуматларниң барлиқи, германийә истемалчилириниң бундақ кишилик һоқуқ дәпсәндичилики билән четишлиқи болған ширкәтләрниң мәһсулатлирини сетивалғанда еһтиятчан позитсийәдә болуши тәвсийә қилиниду.

Германийәниң муһим ахбарат ваннилирида уйғурлар вә җаза лагерлириға даир бу хилдики тәшвиқатларниң көпләп елип берилишиниң тәбиий һалда германийә пуқралириға тәсир көрситидиғанлиқи, германийә пуқралириниң инкаслириниң болса һөкүмәткә нисбәтән бесим пәйда қилидиғанлиқини тилға алған уйғур зиялийси әнвәр әһмәт әпәнди йеқинда хәлқ ичидә елип берилған бир қетимлиқ рай синашта 46 пирсәнт кишиниң германийә һөкүмитини хитайдин узақ турушқа дәвәт қилип аваз бәргәнликини әскәртти.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт