Gérmaniyening zéminis shirkiti: "Uyghur diyarining weziyitige diqqet qiliwatimiz"

Muxbirimiz erkin
2020-08-05
Élxet
Pikir
Share
Print
Siemens Shirkitining myunxéndiki bash shtabi. 2017-Yili 9-noyabir, gérmaniye.
Siemens Shirkitining myunxéndiki bash shtabi. 2017-Yili 9-noyabir, gérmaniye.
AP

Yéqinda dunya Uyghur qurultiyi bilen "Tehdit astidiki xelqler jem'iyiti" gérmaniye zéminis shirkitining myunxéndiki bash shtabi aldida namayish qilip, bu shirketning Uyghur aptonom rayonidiki sodisi we uning "Xitay éléktronik téxnologiye guruhi" bilen bolghan hemkarliqini toxtitishini telep qilghan. Bu teshkilatlar mezkur shirketning mes'ullirigha mektup sunup, özlirining bu jehettiki endishilirini ipadiligen.

Ularning tekitlishiche, "Xitay éléktronik téxnologiye guruhi" Uyghur diyarida Uyghur, qazaq qatarliq yerlik milletlerni nazaret qiliwatqan bir xil alahide nazaret yumtalini ishletmekte iken. Zéminis 2018-yili "Xitay éléktronik téxnologiye guruhi" bilen bu xil nazaret yumtalini téximu tereqqiy qildurushqa a'it bir téxnika hemkarliq kélishimi imzalap, xitay bilen hemkarlashqan.

Lékin bu shirketning radiyomizgha tekitlishiche, ular bu mesilige nahayiti jiddiy qarimaqta we weziyetni yéqindin közetmekte iken. Zéminis 5-iyul radiyomizgha bergen bu heqtiki yazma bayanatida mejburiy emgekning her xil shekillirini we kishilik hoquq depsendichilikige ishtirak qilishni ret qilidighanliqi, bu xil qilmishlargha zéminisning zawut we tarmaq ishxanilirida yol qoyulmaydighanliqi tekitlen'gen.

Bayanattta tekitlishiche, zéminis "Uyghur rayoni we xongkong weziyitige diqqet qilmaqta" shundaqla bu rayonlardiki "Jiddilikning tinch hel bolushini ümid qilmaqta" iken. Emma ular bayanatida bizning bezi halqiliq so'allirimizgha jawab bermigen. Biz 4-awghust ulargha ewetken xétimizde zéminisning kishilik hoquq teshkilatlirigha néme deydighanliqi, uning Uyghur diyaridiki soda pa'aliyiti, xitay shirkiti bilen bolghan hemkarliq türini qandaq qilidighanliqi, uning herikitining kishilik hoquq prinsiplirigha we 2-dunya urushidiki "Tarixiy sawaqlar" gha qanchilik mas kélidighanliqini sorighan iduq.

Zéminisning bayanatchisi yashar azad 5-iyul téléfon ziyaritimizni qobul qilghanda, uning "Xitay éléktronik téxnologiye guruhi" bilen bolghan hemkarliqining ishlepchirish bilen cheklinidighanliqi, hemkarliqning nazaret téxnikisigha chétilmaydighanliqini bildürdi.

Yashar azad mundaq deydu: "Bizning 'xitay éléktronik téxnologiye guruhi' bilen bolghan soda hemkarliqimiz peqet ishlepchiqish sahesi bilen cheklinidu. Siz tilgha alghan bu shirketning bezi yumtallirini ishlitip, kishilerni kontrol qilishi bu bizning hemkarliq türimizning bir qismi emes. Biz peqet karxanilarni aptomatiklasturush mulazimiti bilen teminleymiz. Biz bashqilarning mehsulatini ishletmeymiz. Bu sahede biz xitaydiki nurghun shirketlerni mulazimet bilen temin étimiz. Siz éytqan bu mesile biz üchün bek muhim bolup, men élxetimda tekitligendek, biz uninggha jiddiy qaraymiz hem uni diqqet bilen közitimiz."

Yashar azatning tekitlishiche, zéminis Uyghur diyarida yüz bériwatqan hadisilerdin xewerdar iken. U, zéminisning bu rayondiki xéridarlirini teptishlep turidighanliqini bildürdi. U: "Elwette, biz bu heqtiki doklatlarni körduq. Biz shirkitimizning soda alaqe yétekchisi we nazaretchi emeldarini heriketke keltürduq. Biz yene mezkur rayondiki bir xéridar shirketke qarita teptish élip bartuq, uningda héchqandaq binormal ehwal bayqalmidi. Qisqisi, biz bu ishqa nahayiti jiddiy qarap, buning péshida yürimiz we uni intayin éhtiyat bilen közitiwatimiz," dédi.

Uning tekitlishiche, zéminis bu shirketlerning ehwalini tekshürüshke xelq'ara we yerlik mupettish shirketlirini ishletmekte iken. Lékin u Uyghur rayonida pikir erkinlikining qamal qilin'ghanliqi, hemme nersini hökümet kontrol qilidighanliqi, bu ehwalda mupettish shirketlirining tekshürüsh doklatining toghra ikenlikige qandaq ishinidighanliqi heqqidiki so'alimizgha jawab bérishni ret qildi.

Zeminisning yazma bayanatida uning mejburiy emgek we kishilik hoquq mesilisidiki prinsipi tekitlinip, "Men sizning bu mesilide bizning ilgirilep pikir bildürelmeydighanliqimizni chüshinidighanliqingizgha ishinimen," déyilgen. Zeminisning Uyghur diyaridiki basturush, Uyghur diniy-étiqadi we mediniyetini yoqitishqa chétishliq yuqiri téxnikiliq nazaret sistémisi bilen bolghan munasiwiti kishilik hoquq teshkilatlarning izchil diqqitini qozghap kélgen.

"Tehdit astidiki xelqler jem'iyiti" ning ijra'iye diréktori ulrix déliyus 4-awghust ziyaritimizni qobul qilip, zéminisning bu xil naraziliqlardin saqlinishining birdin-bir yoli uning xitay shirkiti bilen bolghan hemkarliqni toxtitish ikenlikini bildürdi.

Déliyus mundaq deydu: "Zéminisning bu xil naraziliqlardin saqlinishining birdin-bir yoli uning öz ehdinamiside ching turup, xitay shirkiti bilen bolghan kélishimni bikar qilishtur. Chünki zéminis xelqning neziridin chüshüshke bashlidi. Bu murekkep bir mesile bolupla qlamay, muhim bir mesile. Chünki bu shirket gérmaniye sana'itidiki nami chong karxana. Bundaq bolsa ular xelqning ishenchini yoqitip qoyidu. Mana bu bundaq shirketlerni mejburiy emgek we nazaret sistémisigha chétishliq karxanilar bilen hemkarlashmasliqqa ündeshning ünümlük usulidur."

Ötken heptiki pa'aliyet bu teshkilatlarning zéminisqa qarshi ötküzgen tunji namayishi emes. Ular bu yilning bashlirida zéminisning myunxénda ötküzülgen yilliq paychéklar qurultiyidimu uninggha qarshi pa'aliyet ötküzgen. Ulrix déliyus ziyaritimizni qobul qilghanda zéminisning ilgiriki uchrishishlarda özlirige "Xitay éliéktronik téxnologiye guruhi" bilen imzalighan kélishimde ching turidighanliqini bildürüp: "Eger kélishimni bikar qilsaq, inawétimizge tesir yétidu" dep chüshendürgenlikini bildürdi.

Ulrix deliyus mundaq deydu: "Zéminis bashqilargha oxshimaydu. Ularning zawuti yoq, emma ular nazaret programmisigha chétishliq (xitay) yuqiri téxnika shirkiti bilen hemkarlashqan. Ularning éytishiche, zéminis bu hemkarliqni dawamlashturushni xalimisimu, lékin kélishimge xilapliq qilishni istimeydiken. Bu muzakire bu yilning bashlirida yüz bergen muhit mesilisige da'ir namayishlardimu boldi."

Déliyusning tekitlishiche, zéminis özlirining kélishimge emel qilishi kérekliki, bolmisa iqtisadi jehette ziyan tartipla qalmay, belki yene ishenchinimu yoqitip qoyidighanliqini bildürgen. Lékin zeminisning radiyomizgha bergen yazma bayanatida uning mejburiy emgek we kishilik hoquq depsendichilikige qarshi alaqidar qa'ide-qanunlirining qattiq ijra qilinidighanliqi tekitlen'gen.

Uningda: "Mal teminligüchilirimizni yene tashqi mupettishlermu teptish qilidu. Bu kishilik hoquqqa hörmet qilishni, bolupmu mejburiy emgekni chekleshni öz ichige alidu. Eger bu cheklimilerge qarimay heriket mizanigha xilapliq qilish ehwali körülse we mal teminligüchi shirketler zörür tüzitish tedbirlirini almisi, zéminis ular bilen bolghan hemkarliqni toxtitip, ularni mal teminligüchi shirketler tizimlikidin chiqiriwétidu," déyilgen.

Ulrix déliyusning tekitlishiche, ular ötken heptiki pa'aliyetide zéminis shirkitige mektup sunup, uning "Xitay éléktronik téxnologiye guruhi" bilen bolghan hemkarliq kélishimige bolghan naraziliqi we kélishimini bikar qilish telipini yetküzgen. U radiyomizning ziyaritini qobul qilghanda, her bir hadisining perqlinidighanliqi, shunga özlirining "Da'im sherqiy türkistan'gha chétishliq shirketlerning arqa körünüshini analiz qilip kéliwatqnaliqi" ni bildürdi. Uning tekitlishiche, zéminis hazirgha qeder ularning mektupigha téxi jawab bermigen.

Toluq bet