Gollandiyede Uyghurlarning nöwettiki weziyitini anglitish ishliri jiddiy qanat yaymaqta

• Ixtiyariy muxbirimiz Uyghur'ay
  2021-05-17

Yéqinda lagér shahidliridin qelbinur sidiq xanim gollandiyede zor alqishqa érishken musteqil taratqu- “Dé-bali” DeBalie téléwiziyesining teklipi bilen 10-may küni Uyghurlarning nöwettiki éghir weziyitini anglatqan.

Bu qétimqi söhbetning asasiy mezmuni xitayning Uyghur diyaridiki ayallar lagéri toghrisida élip bérilghan bolup, qelbinur xanim ayallar lagérida yüz bergen wehshiylikler, depsendichilikler, basqunchiliqlar we bashqa insan qélipidin chiqqan qilmishlarni özining lagérdiki kechürmishliri hemde körgen-bilgenlirige asasen anglatqan.

Biz qelbinur sidiq xanimni ziyaret qilip, uning bu qétimliq téléwiziye söhbitide némilerni bayan qilghanliqi we bu söhbetning gollandiye körürümenliride peyda qilghan emeliy ünümi heqqide ehwal igiliduq. U özining mezkur téléwiziye söhbiti jeryanida Uyghurlarning nöwettiki qiyin weziyiti heqqide anglatqanlirini qisqiche bayan qilip ötti.

Qelbinur sidiq xanim yene mezkur téléwiziye qanilining aldimizdiki 27-mayda Uyghurlar mesilisi heqqide ötküzülidighan chong tiptiki söhbet programmisi heqqide uchur berdi. Mezkur téléwiziye söhbitide muhajirettiki Uyghurlarning özliri yashawatqan döletlerde özini bixeter hés qilalmaywatqanle'iqi, xitayning chégra halqip uzaqqa sozulghan qoli seweblik chet ellerdiki köp qisim Uyghurlarning qorqush we wehime ichide yashawatqanliqi, ularning her zaman tehditke duch kéliwatqanliqi, hetta xitay üchün jasusluq qilishqa mejburliniwatqanliqidek ehwallar bash téma qilinidiken. Mezkur téléwiziye söhbitige Uyghurlarning weziyiti toghrisida izdiniwatqan mutexessisler, siyasyonlar wekishilik hoquq pa'aliyetchiliri teklip qilinip, pikir bayan qilidiken.

Bu pa'aliyet 27-may küni gollandiye waqti sa'et 19:30 de ötküzülidighan bolup, pa'aliyetke xitay ishliri mutexessisi, xelq'ara kechürüm teshkilatining ezasi séytn déklérik, “Erkinlik” namliq hüjjetlik filimning ishligüchisi xop fan akén, shundaqla gollandiyede turushluq lagér shahidliridin ömer beg'ali ependi, qelbinur sidiq xanim, gollandiye sherqiy türkistan ma'arip jem'iyitining re'isi eysa qarim, gollandiyediki uniwirsitét oqughuchiliridin exmetjan qasimi, alérik ablimit qatarliqlarmu teklip bilen qatnishidiken. Ularning bu téléwiziye söhbitide uyghular duch kéliwatqan irqiy qirghinchiliq mesilisini anglitidighanliqi ilgiri sürülmekte.

Amérika we kanadadin kéyin gollandiyemu xitayning Uyghurlargha yürgüziwatqan basturushlirini “Irqiy qirghinchiliq” dep resmiy élan qilghan idi. Shuningdin kéyin gollandiyede Uyghurlar weziyitige qiziqish, her qaysi téléwiziye qanallirida Uyghurlarni tonushturush ishliri jiddiy dawam qilmaqta. Yéqinda gollandiyening “Nos” téléwiziye qanilida milyunlighan Uyghurlarning xitayning jaza lagérlirida ikenliki toghrisidiki bir höjjetlik filim qoyulup, zor tesir qozghidi.

Derweqe, xitayning Uyghur diyarida milyonlighan bigunah tutqunlarni sistémiliq qiyin-qistaqlar yürgüzüliwatqan jaza lagérlirigha qamishi, xitay hökümitining rayonda “Insaniyetke qarshi jinayet” we “Irqiy qirghinchiliq” élip bériwatqanliqining küchlük ispati süpitide arqa-arqidin pash bolmaqta. Dunya hazir xitayning yoqiri téxnikiliq réjimi astida basturuliwatqan Uyghurlar heqqide téximu köp nersilerni bilmekte.