«Хитайниң җаза лагеридики уйғур зиялийлар» тизимликидики гүлгинә лагердин қоюп берилгән

Мухбиримиз гүлчеһрә
2020-05-04
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Ата-анисини көрүш үчүн юртиға қайтип, «йиғивелиш лагериға» қамалған малайшия технологийә университетиниң доктор аспиранти гүлгинә ташмәмәт. (Вақти вә орни ениқ әмәс)
Ата-анисини көрүш үчүн юртиға қайтип, «йиғивелиш лагериға» қамалған малайшия технологийә университетиниң доктор аспиранти гүлгинә ташмәмәт. (Вақти вә орни ениқ әмәс)
RFA/Gülchéhre

Малайшия технологийә университетида магистирлиқ оқушини йеңи пүттүргән гүлгинә ташмуһәммәт 2017-йили 26-декабир малайшияниң кувала-лампур шәһиридин ғулҗадики өйигә тәтил қилиш үчүн қайтқан. Әсли у шу йили февралғичә малайшияға қайтип келип, 2018-йили докторлуқ оқушини башлиши керәк иди. Бәхткә қарши гүлгинәниң юртиға қайтиши дәл хитай һөкүмитиниң уйғурларни кәк көләмдә тутқун қиливатқан, болупму чәтәлләргә чиқип қайтип кәлгәнләр нуқтилиқ «тәрбийәләш лагерлири» ға елип кетиливатқан мәзгилләргә тоғра кәлгәниди. Униң үстигә малайшия хитайниң берип кәлгән уйғурлар чоқум тәкшүрүлидиған мусулман әллири вә оттура шәрқ дөләтлири қатаридики сәзгүр дөләтләр тизимликигә киргүзүлгәниди. Гүлгинә әнә шу қайтишида тутулуп лагерға соланғаниди.

Аридин икки йерим йил өткәндә гүлгинә ташмуһәммәтниң һазир германийәниң мюнхен шәһиридә яшаватқан һәдиси гүлзирә ханим 1-май фәйсибок хас бетидә, сиңлисини қоюп берилгәнлик хош хәвирини җакарлиди.

Гүлзирәниң билдүрүшигә қариғанда, у шу күни намәлум телефон номуридин телефон тапшуруп алған болуп, у сиңлиси гүлгинә вә аилиси билән телефонда сөзләшкән һәм видейо арқилиқ йүз көрүшкән. Гүлгинә өзиниң қачан қоюп берилгәнликини ейтмиған болсиму әмма һазир мәлум оқутуш мәркизидә инглиз тили оқутқучи болуп ишләватқанлиқини билдүргәникән.

Гүлгинәниң германийәдә яшаватқан һәдиси гүлзирә, әйни чағда худди муһаҗирәттә яшаватқан һәр қандақ бир уйғурға охшаш аилиси билән алақиси пүтүнләй үзүлгәниди.

Сиңлисиниң өлүк яки тирикликидинму хәвәр алалмиған гүлзирә, ахири сиңлисиниң лагерға елип кетилгәнликини билгәндин кейин, буни радийомизға вә хәлқаралиқ кишилик һоқуқ тәшкилатлириға ашкарилиғаниди.

Гүлзирәниң мюнхенда туруп германийәниң вә башқа хәлқаралиқ гезит-журнал, радио вә телевизийәләрниң зиярәтлирини қобул қилип, сиңлиси гүлгинәниң бәхтсиз қисмитини аңлитиши хәлқарада күчлүк инкас қозғиғаниди. Гүлгинәниң лагерға солиниши хитайниң милйонларчә бигунаһ уйғурниң қанунсиз һалда җаза лагерлириға соланғанлиқини, һәтта бигунаһ оқуғучиларниңму пәқәтла чәтәлдә оқуғанлиқи үчүнла лагерларға елип кетиливатқанлиқини йорутқан вәкиллик вәқәләрниң бири болуп қалған иди.

Хәлқара кәчүрүм тәшкилати қатарлиқ хәлқаралиқ кишилик һоқуқ тәшкилатлири арқа-арқидин хитайниң гүлгинәни қоюп беришини тәләп қилип мәхсус баянатлар елан қилғаниди. Һәтта гүлгинәниң малайшия технологийә университетидики профессори һәм савақдашлириму униң из-дерикини қилип, имза топлап малайшия һөкүмитидин ярдәм сорап паалийәтләр елип барғаниди.

1987-Йили 17-сентәбир туғулған гүлгинә, 2010-йили малайшия технологийә университетиға оқушқа барған. У юртиға қайтиштин илгири, йеңила техи аспирантлиқни түгәткән болуп, докторлуқ оқуш илтимаси қобул қилинғаникән.

Бу хуш хәвәр гүлгинәниң тәқдиригә көңүл бөлүп келиватқан муһаҗирәттики һәр бир уйғурни вә тәшкилатларниму һаяҗанға салған.

Гәрчә гүлзирә гүлгинәниң һаят икәнликидин, лагердин қоюп берилгәнликидин хәвәр тепип интайин һаяҗанланған болсиму, әмма сиңлиси гүлгинә вә аилисидикиләрниң йәнила қорқуш вә тәшвиш ичидә икәнликини сәзгән. Шуңа у йәнила уларниң бихәтәрликидин әндишә қилмақтикән.

Гүлзирә ханимниң сиңлисиниң әркинликкә чиққанлиқи һәққидики фәйсибок учуриға инкас қайтурған уйғурларниң көпинчиси, униңдин сиңлисиниң лагердин қоюп берилиши билән өз паалийәтлирини тохтитидиған-тохтатмайдиғанлиқини сориған. Гүлгинә гәрчә бу һәқтики инкасларға фәйсибок бетидә биваситә җаваб бәрмигән болсиму әмма бизниң бу һәқтики соалимизға интайин кәскин җаваб бәрди.

Гүлгинә мундақ деди: «хитай һөкүмитиниң лагер сиясити мениң әркин дунядики һаятимғиму еғир тәсир көрсәтти, роһий вә саламәтлик җәһәттә икки йерим йил җәрянида зор азаб тарттим, һәтта өлүпла кәтсәм болмамду дәп ойлиған чағлиримму бар, қәйсәрлик билән үмидварлиқ билән яшиған болсамму, ичимдин түгишип кәттим. Һазир сиңлимниң лагердин чиққанлиқи хәвирини аңлиған болсамму унчилик хош болуп кетәлмидим. Уни һәқиқий әркин дәп һес қилмаймән. Сиңлимға охшаш йәнә нурғун уйғур һәдә-сиңиллирим хитайниң лагер вә түрмилиридә қийниливатиду, хитайға мәҗбурий ятлиқ қилиниватиду, мән 3 милйондин артуқ уйғур қериндашлирим һәқиқий әркинликкә еришмигүчә бу йолумдин һәргиз янмаймән».

Уйғур көзәткүчиләрниң инкаслириға қариғанда, хитай һөкүмити йеқиндин буян хәлқара мәтбуатларниң өзигә қарши авазини пәсәйтиш үчүн, гүлзирәгә охшаш мәтбуатларда бәкрәк инкас қозғиған аз бир қисим актипларниң вәтинидики уруқ-туғқанлирини вақтинчә қоюп бериш арқилиқ уларға юмшақ тактикилар билән бесим ишлитишкә башлиған. Пәқәт аилиси үчүнла аваз чиқарған бәзи уйғурлар ичидә, хитайниң аилисигә қайтидин зиянкәшлик қилишидин әндишә қилип, өз паалийәтлирини тохтатқанлириму бар икән.

Сөһбитимиз ахирида гүлзирә йәнә сиңлисиниң лагердин һаят чиқишни өзиниң азабни күчкә айландуруп, хитайниң рәһимсиз сияситини паш қилғинидин сирт мәтбуатларниң вә барлиқ адаләтпәрвәр, инсанпәрвәр тәшкилат һәмдә инсанларниң зерикмәй ортақ тиришчанлиқ көрсәткәнликидин айрип қариғили болмайдиғанлиқини тәкитлиди. У, һазирға қәдәр сүкүттә турған уйғурларни зулумға қарши аваз чиқиришниң муһимлиқини тонуп йетишкә чақирди.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт