Мәһбус гүлмирә имин “кәңчиликкә еришип” җаза муддити муддәтсиздин 19 йил 8 айға чүшүрүлгән

Қәшқәрдики бир сақчи хадиминиң ашкарилишичә, уйғур районидики түрмә вә лагерларда 5-июл намайишиниң йетәкчилиридин бири, мәһбус гүлмирә иминниң аталмиш пушайман баянати тәшвиқ қилинған вә униң җаза муддитиниң муддәтсиздин 19 йил 8 айға чүшүрүлгәнлики уқтурулған. Нөвәттә норвегийәдә яшаватқан паалийәтчи абдувәли аюп, өз тәҗрибилиригә асасән, түрмидә муһим мәһбусларниң пушайман баянатиға мәҗбурлинидиғанлиқи вә һәтта бәзилириниң қийин-қистаққа елинидиғанлиқини билдүрүп, гүлмирә иминниңму дәл шундақ қийин-қистаққа дуч кәлгәнлик еһтималлиқини оттуриға қойди. Сабиқ сақчи йолвас әпәнди 19 йиллиқ кесилиш билән муддәтсиз кеслишиниң маһийәт җәһәттин пәрқсиз икәнликини илгири сүрди.

“5‏-июл” вәқәсигә четилип еғир җазаға учриған вә делоси хәлқарада кәң-көләмдә билингән мәһбуслардин бири гүлмирә иминдур. Гүлмирә имин б д т ниң алақидар органлири тәрипидин из-дерики сүрүштә қилинған, әмма хитай тәрәп қанаәтлинәрлик җаваб бәрмигәниди. Биз уйғур районидики сақчи хадимлириға қарита елип барған телефон зиярәтлиримиз давамида, мәһбус гүлмирә иминниң әһвали һәққидиму изчил һалда мәлумат соридуқ. Бир мәзгил қәшқәр янбулақ қамақханисида, йәнә бир мәзгил опал лагерида вәзипә өтигән бир сақчи хадиминиң ашкарилишичә, хитай даирилири 2017-йили мәһбус гүлмирә иминниң аталмиш пушайман баянатини синға елип түрмә вә лагерларда тәшвиқ қилған. Дейилишичә, мәзкур филимда, гүлмирә имин партийә вә һөкүмәтниң ғәмхорлуқида җаза мудидитиниң муддәтсиздин 19 йил 8 айға чүшүрүлгәнликини тилға алған.

Норвегийәдә яшаватқан паалийәтчи абдувәли аюп өзиниң бир йерим йиллиқ тутқун һаятида көргәнлиригә асаслинип туруп, гүлмирә иминниң еғир бир қийин-қистаққа елинғанлиқ еһтималлиқини оттуриға қойди. Униң дейишичә, хитай даирилири мәһбуслар ичидики әң мәшһур вә нопузлуқ кишиләрни аммиви сорунларда това қилдуруш арқилиқ бир тәрәптин, шу мәһбусниң иззәт-һөрмитигә һуҗум қилса, йәнә бир тәрәптин башқа мәһбусларниң ирадисини сундурушқа вә роһини чүшүрүшкә урунидикән.

Абдувәли аюп гүлмирә иминниң алий мәлуматлиқ бир зиялий икәнлики, сиясий көзқарашлириниң қисқа мәзгил ичидә, болупму түрмидики һәқсизлиқ-вәһшийликләрни көрүп турған мәзгилдә өзгиришиниң инсан тәбиити нуқтисидин мүмкинсизликини оттуриға қойиду.

Шиветсийәдә яшаватқан сабиқ сақчи йолвас әпәнди, җаза муддитиниң муддәтсиздин 19 йилға чүшүрүлүшниң әһмийәтсиз икәнликини тәкитләш билән биргә, бу нуқтини гүлмирә иминниңму яхши чүшнидиғанлиқини илгири сүрди. Йолвас әпәндиниң дейишичә, сиясий мәһбусларниң қисқа вә узун муддәтлик кесилишиниң арисида чоң пәрқ йоқ. Чүнки у җаза муддитини түгәткән тәқдирдиму йәнә һәр қетимлиқ чиққан сиясий боранда қайтидин тутулиду.

Йолвас әпәнди, гүлмирә имин һәққидики бу йеңи учурниң мәйли гүлмирәниң өзи вә яки уйғур вәзийити нуқтисидин бир яхшилиқ яки илгириләштин бешарәт әмәслики, бу пәқәт хитайниң ғәйрий инсаний түрмә башқуруш түзүминиң охшаш һалда давам қиливатқанлиқиниң испати икәнликини әскәртти.

2000‏-Йили шинҗаң университетини пүттүргән гүлмирә имин, тутқун қилиништин илгири үрүмчи шәһиридики 10 нәччә миң нопуслуқ бир аһалиләр райониниң мудири вә “сәлкин” тор бетиниң тәһрири иди. У, 2009-йилидики 5-июл намайишини тәшкиллигән бәш шәхсниң бири дәп қарилип, мәзкур намайиштин 9 күн кейин ақсуда қолға елинған. Гүлмирәниң иш-излиридин тәсирләнгән вә тәқдиригә ечинған америка диний әркинлик комитетиниң сабиқ муавин башлиқи сандра җолей ханим, уни “мәниви қизи” сүпитидә қобул қилған вә давамлиқ из-дерикини қилип туруватқаниди.

Юқирида мәһбус гүлмирә иминниң җаа змуддитиниң муддәтсиздин 19 йилға чүшүрүлгәнлики вә униң түрмидә еғир бир қийин-қистаққа учриғанлиқ еһтималлиқи һәққидә мәлумат бәрдуқ.