Һәптилик хәвәрләр (22-авғусттин 28-авғустқичә)

Мухбиримиз қутлан
2015.08.28
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
erkin-asiya-radiosi.jpg Әркин асия радиоси уйғур бөлүми һәптилик хәвәрлири
Photo: RFA

Хотән тосаллада тутуш буйруқи чиқирилған уйғур яшниң тутулуп қалғанлиқи илгири сүрүлмәктә

Игилинишичә, хотән шәһириниң тосалла йезисида 25 яшлиқ әхмәт тохти худабәрдиниң сорақ үстидә хитай сақчилириниң қоралини тартип елип, илгири-кейин 7 нәпәр сақчини етип ташлиғанлиқи мәлум.

Тосалла йезилиқ партком вә һөкүмәтниң 20‏-авғуст чиқарған тутуш буйруқида, қачқун “җинайәтчи” әхмәт тохти худабәрдини тутуп бәргәнләргә 300 миң сом, учур билән тәминлигүчиләргә 100 миң сом мукапат берилидиғанлиқини елан қилған.

Мәлум болушичә, йеқинқи бирқанчә күндин буян хотән шәһириниң тосалла йезисида барлиқ йоллар қамал қилинип, омумий йүзлүк ахтуруш елип берилған.

Радиомизниң йәрлик аммидин игилишичә, әхмәт худабәрди 25-авғуст күни тинтиғучилар тәрипидин тутулуп қалғанлиқи мәлум болмақта.

Рабийә қадир ханимниң һаяти баян қилинған китаб уйғур вә түрк тиллирида нәшр қилинди

Йеқинда рабийә қадир ханимниң һаяти баян қилинған “өлүмдин қайтқан мәһбус” намлиқ китаб уйғур вә түрк тиллирида нәшр қилинған.

Мәзкур китаб язғучи абдулһеким бақи илтәбирниң қәлимигә мәнсуп болуп, униң түркчә тәрҗимисини түркийә егәй университетиниң профессори алимҗан инайәт ишлигән.

“өлүмдин қайтқан мәһбус” намлиқ китаб 27-авғуст күни истанбулдики “тәклимакан уйғур нәшрияти” тәрипидин бирла вақитта икки хил тилда йоруқ көргән. Мәзкур китаб “рабийә ханимниң балилиқ чағлири”, “ата-ана вә әвлад сөйгүси”, “һаят үчүн күрәш” һәмдә “зиндандики 2045 күн” қатарлиқ 4 бөлүмдин тәркиб тапқан.

Икки тилда бирла вақитта нәшр қилинған бу китаб рабийә қадир ханимниң һаяти һәққидә муһаҗирәттә йоруқ көргән йәнә бир йеңи әсәр икән.

Уйғур елидә паспорт илтимасини асанлаштуруш давриңиниң кәйнидә йәнила чәклимә барлиқи мәлум болмақта

Хәлқ тори уйғурчә қанилиниң хәвиригә қариғанда, уйғур аптоном районлуқ җ х назарити ахбарат саһәсигә баянат берип, бундин кейин уйғур елидики аһалиләрниң бир парчә илтимас җәдвилини толдурсила паспорт алалайдиғанлирини билдүргән.

Даириләр, хотән шәһәрлик җ х идариси чеградин кирип чиқишни башқуруш әтритиниң паспорт беҗиришни тезләштүрүш вә аддийлаштуруш үчүн йеңидин 32 хадим қобул қилғанлиқи вә исмена қошуп ишләватқанлиқини давраң салған.

Һалбуки, радиомизниң хотәндики йәрлик аһалиләрдин игилишичә, аталмиш паспорт елишни асанлаштуруш давриңиниң кәйнидә уйғурларға нисбәтән йәнила чәклиминиң мәвҗутлуқи илгири сүрүлмәктә.

Аһалиләрдин 71 яшлиқ бир бовай: “сақчихана мениң паспорт илтимасимни йешиң чоңкән дәп рәт қилди, әмма һашарға һәйдәйдиған чағда йешимни сорапму қоймиди,” дәп шикайәт қилди.

Уйғур елидики алий мәктәпләрдә “сиясий сензор” ниң һәссиләп күчәйгәнлики ашкара болмақта

Ғәрбтә әркин вә һөр пикирләрниң бөшүки дәп қаралған университетларниң бүгүнки күндә уйғур елидики әң сәзгүр сиясий мунбәргә айланғанлиқи диққәт қозғимақта.

Мәлум болушичә, 1980-йилларда алий мәктәпләр уйғур аптоном райониниң сиясий атмосферасини өлчәйдиған “термометир” дәп қаралған. Һалбуки, бүгүнки күндә уйғур елидики алий мәктәпләрниң “илмий нәтиҗә” ни әмәс, бәлки “сиясий өлчәм” ни биринчи орунға қоюватқанлиқи мәлум болмақта.

Йеқинда муһаҗирәт һаятини башлиған бир нәпәр уйғур алий мәктәп оқутқучиси өз баянлири арқилиқ уйғур елидики алий мәктәпләрниң сиртқа билинмигән йәнә бир йүзидики йопуқни қайриди.

У өз баянлирида мәктәп мәмурийитидин тартип таки һәрқайси факултет вә дәрсханиларға қәдәр сиясий “сензор” ларниң қаттиқ контроллуқида икәнликини ашкара қилди.

Сабиқ журналист мәһбубә абләшниң қоюп берилгәнлики мәлум болмақта

2008-Йили 3 йиллиқ қамақ җазасиға һөкүм қилған сабиқ журналист мәһбубә абләшниң бир нәччә йил аввал қоюп берилгәнлики мәлум болмақта.

Бир нәпәр радио аңлиғучимизниң билдүрүшичә, мәһбубә абләш 3 йил түрмидә ятқандин кейин 2011-йили қоюп берилгәнлики мәлум. Униң һазир үрүмчидики мәлум бир идаридә ишләйдиғанлиқи илгири сүрүлмәктә.

Радиомиз бу хәвәрни дәлилләш үчүн үрүмчигә телефон қилди. Телефонимизни қобул қилған мәһбубә абләш өзиниң мәһбубә абләш икәнликини ейтқан болсиму, лекин радиомиз зияритини қобул қилишини рәт қилди.

Мәһбубә абләш әслидә шинҗаң хәлқ радио истансисиниң мухбири болуп, у 2008-йили хитайниң аталмиш “қош тил” сияситини тәнқид қилғанлиқи үчүн қолға елинған.

Америкидики “диалог” фонди җәмийити әйни чағда мәһбубә абләшниң “бөлгүнчилик җинайити” билән әйибләнгәнликини билдүргән иди.

Уйғур елидә 45 киши “җиһад үчүн чеградин қанунсиз өткән” дегән җинайәт билән сотланған

Хитай һөкүмәт таратқулириниң билдүрүшичә, уйғур елиниң хотән, қәшқәр, қарамай, ғулҗа қатарлиқ шәһәрлиридә 45 кишиниң сотланғанлиқи мәлум.

Даириләр уларниң чеградин қанунсиз өтүп, “җиһад” қилиш үчүн маңғанлиқини илгири сүргән һәмдә уларниң хитай қануни бойичә сотланғанлиқини билдүргән.

Уларниң ичидә адәм қачақчилиқи билән әйибләнгән 18 кишиниң хитай икәнлики, чеградин “қанунсиз” қачқанларниң уйғур икәнлики хәвәр қилинған.

Шинхуа агентлиқиниң ашкарилишичә, улардин 8 нәпәр уйғурниң қәшқәрдә, 3 нәпәр уйғурниң хотәндә сотланғанлиқи мәлум.

Хитай һөкүмити чәтәлгә қачқан уйғурларни террорлуққа бағлисиму, лекин хәлқарадики көзәткүчиләр уйғурларниң сиясий, диний вә миллий зулум түпәйли чәтәлгә қечиватқанлиқини тәкитлимәктә.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.