Һәптилик хәвәрләр ( 22 - авғусттин 28 - авғустқичә)

Мухбиримиз җүмә
2009.08.28

Уйғур нахшичиси мирзат алим сирлиқ һалда өлтүрүлди

Атақлиқ уйғур нахшичиси мирзат алим 2 - авғуст, намәлум кишиләр тәрипидин өлтүрүлгән. Униң җәсити 4 - авғуст күни өз өйи әтрапида тохтитип қоюлған аптомобили ичидин байқалған.

Мирзат алимниң бир кәсипдиши, мирзат алимниң наһайити қәбиһ усуллар билән өлтүрүлгәнликини, сақчиларниң униң аяли вә уруқ - туғқанлириға бу һәқтә көп сөзлимәслик һәққидә агаһландуруш бәргәнликини, шуңа өзиниңму бу һәқтә көп сөзлийәлмәйдиғанлиқини баян қилди.

Мәрһумниң өлүм сәвәби һәққидә, уйғур тор бәтлиридә баян қилинишичә, 2 - авғуст кечидә мирзат алим бир ағинисигә телефон қилип, өзиниң аҗайип дәһшәтлик бир мәнзирини көрүп қалғанлиқини, қораллиқ сақчиларниң арқисидин қоғлаватқанлиқини сөзләп бериватқинида, телефон үзүлүп қалған икән.

Мирзат алимниң чәтәлдики бир туғқини өзиниң мирзат алимниң өлүми һәққидики хәвәрни башқилардин аңлиғанлиқини, әмма мәрһумниң өлтүрүлүш сәвәбини билмәйдиғанлиқини баян қилди.

Үрүмчи вәқәсигә алақидар 200 адәм үстидин сот ечилмақчи

Хитай һөкүмити, үрүмчи вәқәсигә алақидар дәп қаралған 200 нәпәр "гумандар" устидин сот ечилидиғанлиқини уқтурди. Әл җәзирә агентлиқида көрситишичә, бу һәқтики хәвәрләр "хитай гезити" дә берилгән.

Хәвәрдә, сотниң мушу ай ичидә үрүмчидә ечилидиғанлиқи вә үрүмчидә бихәтәрлик тәдбирлириниң күчәйтилгәнлики көрситилгән.

Мәлум болушичә, бу нөвәт сотқа чиқидиғанлар болса, асасән үрүмчи вә қәшқәрдин тутулған кишиләр икән. Хәвәрдә нәқил қилинишичә, гумандарлар "адәм өлтүрүш, от қоюш, булаңчилиқ, бузғунчилиқ" қатарлиқ җинайәтләр билән сотқа тартилидикән. Әмма, хәвәрдә мәзкур 200 нәпәр гумандарниң милләт айримиси вә нисбити берилмигән.

Һалбуки, хитай даирилири 25 - авғуст мушу һәптә ичидә 5 - июл үрүмчи вәқәсигә мунасивәтлик 200 нәпәр җинайәт гумандарлири үстидин сот ечилидиғанлиқи һәққидики хәвәрни инкар қилди.

Иқтисадшунас илһам тохти қоюп берилди

Хитай даирилири уйғур иқтисадшунас илһам тохтини қоюп бәргән. Илһам тохти билән биргә йәнә бир қанчә нәпәр хитай паалийәтчиләрму һечқандақ чүшәндүрүш берилмәйла қоюп берилгән. Радиомизниң зияритини қобул қилған илһам тохти, хитай сақчилириниң уни бир айдин буян қийин-қистаққа алғанлиқини ашкарилиди.

Илһам тохти мухбиримизға, бейҗиң сақчи даирилириниң өзини қануний рәсмийәтсизла тутуп, дәсләп икки һәптә бир меһманханиға солап қойғанлиқини, кейин өйидә нәзәрбәнд қилғанлиқини билдүргән.

У бу җәрянда қопал муамилигә учримиған болсиму, әмма кечә - күндүз уйқусиз қоюп сорақ арқилиқ қийин ‏- қистаққа елинғанлиқини билдүргән.

Хитай мәркизий милләтләр университети профессори илһам тохти, "5 - июл үрүмчи вәқәси" дин кейин туюқсиз йоқап кәткән иди.

'Әҗдиһа билән елишқучи' намлиқ китабни тонуштуруш йиғини лентиға елинди

Уйғур миллий һәрикити йетәкчиси рабийә қадир ханимниң әслимиси " әҗдиһа билән елишқучи: бир аялниң тинчлиқ үчүн хитай билән елишиши һәққидә дастан" намлиқ китабни тонуштуруш программиси с - спан телевизийисиниң орунлаштуруши бойичә

24 - Авғуст дүшәнбә күни, уйғур америка бирләшмисиниң йиғин залида лентиға елинди.

Бу җәрянида рабийә қадир ханим, уйғур елиниң нөвәттики әһвали, болупму "5 - июл үрүмчи вәқәси" дин кейинки әһвали һәққидә көпрәк тохталди вә мухбирларниң соаллириға җаваб бәрди.

Йиғинда башқиларниң диққитини әң җәлп қилған бир тәрәп болса үрүмчидә 196 уйғурниң қийнап өлтүрүлгәнликигә аит учур иди.

Рабийә қадир ханимниң билдүрүшичә, уйғур америка җәмийити йеқинда бу һәқтә бир факс тапшуруп алған. У факс мәзмунлирини тонуштуруп мундақ деди.

Мәлум болушичә, бу уйғурларниң һәммиси уланбай түрмисидә қийнап өлтүрүлгән болуп, өлтүрүлгәнләр сани җәмий 196 нәпәргә йетидикән.

Дуня һонлар қурултийиниң мәдәнийәт паалийити аяғлашти

Йеқинда венгрийә пайтәхти будапешт шәһиридә дуня һонлар мәдәнийәт паалийити өткүзүлгән иди. Паалийәткә дуня уйғур қурултийи 5 кишилик вәкилләр өмикини әвәтип қатнаштурған.

Паалийәт җәрянида уйғурларни қоллаш һәрикити елип берилип, 60 миңдин артуқ имза топланған.

Паалийәткә дуня уйғур қурултийи тәтқиқат мәркизиниң рәиси үмид агаһи әпәндиму қатнашқан. У бу һәқтә тохталди.

Уйғур биз' тор бекитиниң башқурғучилири һәр хил қисмәтләргә дучар болмақта

Мәлум болушичә, "уйғур биз" тор бекитиниң бәзи башқурғучилири йоқап кәткән, бәзилири нәзәр бәнд астиға елинған.

Буларниң бири хитай мәркизи радио истансиси уйғур бөлүминиң мухбири муһәммәтҗан абдулла болуп, уни 7 ‏ - айниң оттурилирида сақчилар елип кәткәндин бери из ‏ - дерики болмиған.

Илһам тохти радиомизға бәргән бу һәқтики мәлуматида, "униң 7 ‏ - айниң 12 ‏ - күнидин 14 ‏ - күнигичә болған арилиқта башқилар тәрипидин елип кетилгәндин бери қайтип кәлмигәнлики"ни билдүрди.

Муһәммәтҗан абдулла йәнә илһам тохти башқурушидики "уйғур биз" тор бекити билән "сәлкин" тор бекитиниң башқурғучиси иди.

"Уйғур биз" тор бекитиниң нәзәрбәнд астидики йәнә бир тор башқурғучиси турғун аблиз болуп, у өйидә нәзәрбәнд астида тутуп турулуватқан болуши мумкин. У, чаршәнбә күни радиомиз мухбириниң бу һәқтики соаллириға җаваб беришни рәт қилди.

Турғун аблиз уйғур аптоном райони сиясий мәслиһәт кеңиши тәрҗимә башқармисиниң хизмәтчиси болуп, у илгири "асия киндики" гезитидә ишләйтти. Даириләр уни бу йил 5 ‏ - айда бир қетим тәкшүрүп, униң компютерини мусадирә қилған.

Илһам тохти, "уйғур биз" тор бекити билән болған мунасивити сәвәби "шинҗаң" даирилириниң бесимиға учриғанлар арисида йәнә, ғәйрәт ниязниң барлиқини, униң 3 - айда "шинҗаң иқтисади" гезитидики мәсул муһәррирлик вәзиписидин тохтитилип, мәҗбурий пенсийигә чиқирилғанлиқини, лекин узун өтмәй пенсийә пулиниң тохтитилғанлиқини билдүрди.

Истанбулда хәлқаралиқ 'урал ‏- алтай тиллири қәләмкәшләр бирлики' йиғини башланди

25- Авғуст, хәлқара қәләмкәшләр җәмийитигә әза уйғур қәләмкәшләр җәмийити билән түркийә қәләмкәшләр җәмийити бирликтә уюштурған, "урал ‏- алтай тиллири қәләмкәшләр бирлики" йиғини рәсмий башланди. Йиғин истанбулдики осман абидиси меһманханисиниң йиғин залида өткүзүлди.

Йиғинға, канада, австралийә, шветсийә, голландийә, финландийә, әзәрбәйҗан, татаристан, моңғулийә қатарлиқ 43 дөләтләрдики қәләмкәшләр мәркәзлириниң вәкиллири қатнашти.

Йиғинға уйғур қәләмкәшләр мәркизиниң дуняниң һәр қайси дөләтлиридә яшайдиған әзалиридин 15 тин артуқ вәкили иштирак қилди.

Йиғинниң үчинчи күни, йиғинға қатнашқан уйғур қәләмкәшләр уйғур қәләмкәшләр мәркизиниң йеңи идарә һәйәт рәһбәрликини бәлгиләш үчүн сайлам елип барди.

Сайлам ахирида, қәләмкәшләр мәркизиниң сабиқ баш катипи қәйсәр өзһун әпәнди көп аваз билән рәисликкә, қазақистанда яшаватқан уйғур әдәбиятшунас доктур хәмит һәмраюф баш катиплиққа сайланди. Қәйсәр өзһун әпәнди өзиниң вәзипә тапшурулғандин кейинки елип бармақчи болған пиланлири һәққидә сөз қилди.

Алим, шөһрәт мутәллипофниң йеңи тәтқиқат нәтиҗиси

Америкидики алимлар маймунларниң гени үстидә тәҗрибә елип берип, ирсийәт кесили бар бир ана маймун вә бир сағлам ана маймундин айривалған ген материялидин сағлам маймунларни пәйда қилди.

Мәзкур тәтқиқат нәтиҗиси америка ореган шитати сәһийә вә тәбиий пәнләр университетиниң тәтқиқатчиси уйғур алими шөһрәт мутәллипоф башчилиқидики бир тәтқиқат гурупписи тәрипидин байқалған.

Алимлар, бу илмий тәтқиқат нәтиҗиси адәмләргә тәтбиқланса ирсийәт характерлик кесили бар аялларға сағлам бала туғуш имканийити яритип бериду, дәп қаримақта.

Һалбуки, шуниң билән биргә бу тәтқиқат нәтиҗиси қануни, әхлақий вә иҗтимаий мәсилиләргә аит бәзи соалларни пәйда қилған.

Шөһрәт мутәллипоф йетәкчиликидики ген тәтқиқат гурупписиниң илмий тәҗрибә нәтиҗиси әнгилийидики "тәбиәт" илмий журнилида елан қилинди.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.