Amérika Uyghurliri qurban héyt namizini birlikte oqudi

Uyghur diyaridiki siyasiy teqib sewebidin weten'ge qaytish imkani bolmighan shundaqla uruq-tughqanlirining qandaq halda ikenlikidinmu xewer élish shara'iti bolmighan muhajirettiki Uyghurlarning xeste dillirigha azraq bolsimu arambexshlik ata qilghuchi künlerning biri bu yilliq qurban héyt bayrimi boldi. Yene kélip bu yilliq héytning hepte axirigha toghra kélishi köp qisim kishilerge qulayliq élip kelgen idi.

Amérikaning washin'gton shehiri we uninggha qoshna bolghan bir qisim shtatlardiki Uyghur jama'iti bu yilliq héyt namizini birlikte oqush üchün 11-awghust küni seherdila washin'gton'gha anche yiraq bolmighan fayirfaks shehiridiki “Uyghur igilik tikligüchiler tori” ning pa'aliyet zaligha toplinishqa bashlidi. Erler we ayallar üchün ayrim-ayrim raslan'ghan zalda közge tashlinip turidighan Uyghurche doppilar we etles könglekler bu yerge topliniwatqan jama'etning amérikadiki musulmanlardin özgiche medeniyetke ige bir islam jama'iti ikenlikidin bésharet béretti. Deslep kelgenler namaz waqtini saqlighach en'ene boyiche héyt tekbiri éytip, bügünki xasiyetlik bayramning tentenisini bashliwetken idi.

Jama'et asasen yighilip bolghandin kéyin bügünki héyt namizining imami, wirjiniye shtatigha yéngidin köchüp kelgen Uyghur yashliridin enqer hajim héyt namizining oqulush qa'idisi heqqide qisqiche chüshenche berdi hemde jama'etke bash bolup namazni bashlidi.

Namazdin kéyin enqer hajim diniy sünnetke asasen xutbige chiqip aldi bilen “Qurban héyt” atalghusi heqqide qisqiche chüshenche berdi. Shundaqla héyt küni shara'iti yar bergende yéngi kiyim yaki eng chirayliq we pakiz kiyimlerni kiyip héyt namizigha jem bolush, bu künde muhtajlargha xeyri-éhsan qilishning peziliti heqqide diniy nuqtidin melumat berdi. Shuning bilen birge bir a'ilide tughulup chong bolghan kishilerningla qérindash bolup qalmastin, meyli diniy yaki ijtima'iy nuqtidin alghandimu ushbu xasiyetlik héyt namizini oqush üchün her jaydin kélip mushu jaygha toplan'ghan barliq Uyghurlarningmu bir-birige qérindash ikenlikini, bu xil qérindashliqning xuddi bir pütün tenning herqaysi qisimliridek bir-birige zich baghlan'ghanliqini sözlep kélip, bu xil qérindashliqning insaniyet dunyasidiki eng qedimiy hadisilerdin bolghan méhribanliq üstige berpa qilinishi lazimliqini, bu xil méhribanliqning bolsa öz'ara uyultashtek birlishishke seweb bolidighanliqini tekitlep ötti.

Enqer hajining islam dinidiki hedislerdin we “Qur'an” ayetliridin misal keltürgen halda ixtilapning qaysi shekilde meghlubiyet, mehkumluq we xarliqqa élip baridighanliqi heqqidiki teblighi namaz ehlini chongqur oygha salghan idi.

U sözining axirida bügünki héyt namizini ongushluq oqush üchün küch chiqarghan barliq pidakarlargha teshekkür éytqach, Uyghurlar eng éghir paji'elerge duch kéliwatqan bügünki künde Uyghurlarning allaning rehmitidin ümidsiz bolmasliqi lazimliqini, chünki allaning herqachan heq we adaletni himaye qilidighanliqini, herqanche éghir zulmetningmu haman axirliship, heqqaniyetning qabahet üstidin ghalip kélidighanliqini tekitlep ötti.

Namazning axirida jama'et enqer hajigha egiship du'agha qol kötürdi. Bolupmu uning “Ana yurtimiz sherqiy türkistan, méhriban uruq-tughqanlirimiz aman bolsun” dep bashlighan tolimu tesirlik du'asi jeryanda hemmila közlerdin taramlap yashlar aqti, dimaghlar hesretlik pighanlardin örtendi.

Namazdin kéyin namazgha kelgen nechche yüz jama'et bir yerge jem bolup, bir qisim Uyghur jama'iti xalis teyyarlighan türlük méwe-chéwiler we Uyghurche yémeklikler bilen birlikte nashta qildi. Nashtiliq jeryanida bir qisim yashlarning samagha chüshüshi jama'etke qismen bolsimu héyt shadliqi ata qildi.

Ariliqta biz bu qétimqi héyt namizini orunlashturushqa mes'ul bolghan amérika Uyghur birleshmisining re'isi élshat hesenni ayrim ziyaret qilduq. U az sandiki bir qisim lagér mehbuslirining “Azadliqqa chiqqanliqi” heqqidiki xewerlerni bir qisim Uyghur jama'itining “Héyt xoshalliqining bashlinishi” dep xata chüshinip qalmasliqi heqqide toxtilip ötkech “Uyghurlarning öz erki öz qoligha ötmigüche bizde heqiqiy menidiki xushalliq bolmaydu” dep körsetti.

Namazdin kéyin biz enqer haji bilen ayrim söhbetleshtuq. Söhbet jeryanida nöwette bir qisim islam ellirining birleshken döletler teshkilati (b d t) we bashqa sorunlarda xitay hökümitini qollap söz qiliwatqanliqi, buni islam dini bilen qandaq baghlash heqqide toxtalghan enqer haji islam dini we islam hakimiyitini chüshinishte “Islam” namini suyi'istémal qiliwatqan ereb yaki bashqa musulman ellirining qilmishlirining hergizmu islam dinigha wekillik qilalmaydighanliqini, ularning qiliwatqanlirining islam dinidiki “Musulman qérindashliringlargha yardem béringlar” dégen ilahiy hökümge pütünley zit qilmishlar ikenlikini tekitlidi.

Bu yilqi qurban héyt küni amérika tashqi ishlar ministiri mayk pompéyo alahide tebrik sözi élan qilip pütün dunyadiki musulmanlar ammisining qurban héytni qizghin tebriklidi. Shundaqla bu künning yaxshiliq yolida sediqe béridighan we dostluqni kücheytidighan bir kün ikenlikini bildürgech pütün dunya musulmanlirigha “Héyt mubarek” dégen addiy, emma semimiy tilikini yollidi.