Amérika kéngesh palata ezasi holly mishél: "Xongkongning 'saqchi döliti' ge aylinip kétish xewpi mewjut"

Ixtiyariy muxbirimiz ekrem
2019-10-17
Share
hongkong-namayish-20191014.jpg 14-Öktebir 100 mingdin artuq xongkongluqlar "Xongkongning kishilik hoquq we démokratiyisi qanun layihesi" ni qollap namayish élip bardi.
RFA/Ekrem

Gherb metbu'atlirining 15-öktebirdiki xewiride ilgiri sürilishiche, 16-öktebir amérika kéngesh palatasida awazgha qoyulmaqchi bolghan "Xongkongning kishilik hoquq we démokratiyisi qanun layihesi" ni qollash yüzsidin 100 mingdin artuq xongkongluqlar düshenbe küni amérika bayriqini égiz kötürüp yene bir qétim chong namayish élip barghan. Saqchilar bilen namayishchilar arisida toqunush yüz bergen. 11 Kishi qolgha élin'ghan we 20 din artuq kishi yarilan'ghan.

Ikki künlik ziyaret üchün xongkonggha yétip kelgen amérika kéngesh palatasining ezasi holly mishél düshenbe küni xongkong namayishchiliri bilen bolghan uchrishishtin kéyin muxbirlarning so'allirigha duch kelgen.
"Xongkongning weziyiti intayin xeterlikken" dégen kelimini ashkara tilgha alghan holly bezilerning "Siz xongkongdin amérikagha qandaq bir signalni élip ketmekchi?" dégen so'aligha jawap bergende: "Xongkongning 'saqchi döliti' ge aylinip kétish xetiri mewjut, 'bir dölette ikki xil tüzüm' xewpke yoluqmaqta" dégen. 

Holly mishélning 14-öktebir xongkong qanun turghuzush komitétining aldida sözligen sin körünüshidiki sözliri kishilerning téximu küchlük diqqitini jelp qilghan. Xitayni bi'aram qilghan bu sözide u mundaq dégen: "Méning silerge démekchi bolghinim, pütün dunyaning diqqiti xongkongda bolmaqta, barliq hör xelqlerning hemmisi siler bilen bir septe turmaqta. Men bezide bir yurtning teqdirining bir ewlad kishilerning jeng élan qilishi bilen belgilinidighanliqini chüshinip yetkendek bolimen. 50 Yil ilgiri bérlinda, bügün xongkongda shundaq bolmaqta. Mana bu pütün dunyadiki hör xelqlerning néme üchün silerning kürishinglargha, silerning eng eqelliy erkinlikni qolgha keltürüsh yolidiki kürishinglargha köngül bölüshidiki sewebtur."

Xitayning téximu chishigha tegken yéri shuki, amérika kéngesh palatasining ezasi holly mishéldin bashqa yene kéngesh palata ezasi kruzmu yekshenbe küni xongkongda namayishchilargha oxshash qara kiyim kiyip, ular bilen bir meydanda ikenlikini bildürüp, namayishchilar bilen bir septe turghan. U muxbirlargha qilghan sözide "Xongkongluqlarning öz démokratiye we erkinlikini qoghdash kürishini qollash, amérikaning menpe'etige paydiliq," dégen. 

Xewerde bayan qilinishiche, xongkong alahide memuriy rayonining bashliqi lin jéngyö yekshenbe küni amérika kéngesh palata ezasi kruz bilen körüshmekchi bolghan. Emma u xongkong hökümitining "Mexpiyetlikni saqlash" shertige könmigenliki üchün xongkong hökümiti béyjingning buyruqi bilen bu uchrishishni emeldin qaldurghan. 

Amérikaning 2 neper kéngesh palata ezasining xongkongda namayishchilar bilen birge turushi we xongkong xelqining kürishini qollash meydanini ashkare ipade qilishi béyjingning qattiq jénigha tegken. Xitayning zuwani bolghan "Yer shari waqti géziti" düshenbe küni maqale élan qilip, amérika kéngesh palata ezalirining xongkong ziyaritini eyipligende, kruzning xongkongdiki zorawanliq heriketlirini ashkara qollishining yekshenbe künidiki xongkong namayishining adettin tashqiri buzghunchiliq xaraktérlik tüs élishigha seweb bolghan asasiy amil ikenlikini, telwiliki ze'ipleshken namayishchilarni yéngidin xam xiyallargha bashlighanliqini bayan qilghan.

Xitayning maqaliside yene eger amérika dölet mejlisi "Xongkongning kishilik hoquq we démokratiyisi qanun layihesi" ni testiqlisa, kruzni öz ichige alghan bu qanun layihesini qollighan barliq amérika palata ezaliri we ularning a'ile tawabi'atlirining xongkong chigri'asidin kirishini chekleydighanliqi bildürülgen. Bu xitay hökümitining amérika hökümiti aldinqi hepte Uyghur diyaridiki 28 xitay shirkiti we qanun organlirini qara tizimlikke alghandin kéyinki öch élish xaraktirlik jawabi bolup qalghan.

Eger dunya xongkongni tashliwetse, xongkongning heqiqetenmu sherqiy türkistan'gha oxshash 'üsti ochuq türme' ge, 'saqchi döliti' ge aylinip qalidighanliqini tilgha alghan d u q bayanatchisi dilshat réshit nöwette xitay hökümitining xongkongdin ayrilip qélishtin intayin endishide ikenlikini, xitayning ezeldin "Xongkong qoldin ketse, sherqiy türkistanmu qoldin kétidu" dep qaraydighanliqini ilgiri sürdi. U sözide xitay hakimiyitining xongkongdiki namayish xewirining xitayning ichkiy ölkilirige we sherqiy türkistan'gha éqip kirishidin qattiq ensirep hazir dölet ichide uchur-alaqe wasitilirini küchlük qamal qiliwatqanliqini tekitlidi.

Xongkong we teywen mesililirini yéqindin közitip kéliwatqan yaponiyediki d u q ning sherqiy-jenubiy asiya we tinch okyan rayonlirigha mes'ul xadimi ilham mahmut ependi bu heqte toxtalghanda xitayning xongkongda yürgüziwatqan zorawan siyasitining teywen'ge küchlük tesir körsitiwatqanliqini eskertti. 

Öktebirdiki xewerlerdin melum bolushiche, xongkongning démokratiye we erkinlikige türtke bolidighanliqi ilgiri süriliwatqan "Xongkongning kishilik hoquq we démokratiyisi qanun layihesi" 16-öktebir amérika awam palatasida maqulluqtin ötüp, xitayning qattiq naraziliqini qozghighan. Bu layihe 120 künlük möhlet ichide nawada amérika prizdénti trampning qol qoyushi bilen resmiy küchke ige bolsa, xongkongdiki namayishchilarning kishilik hoquq we erkinlikini depsende qilghan hökümet emeldarlirigha qarita amérikagha kirishini cheklesh, mal-mülkini tonglitish qatarliq jaza tedbirlirini yürgüzgili bolidiken
Uyghur siyasiy aktiplirining térishchanliqi bilen bu yil 11-sintebir "Uyghur kishilik hoquq siyasiti qanun layihesi" amérika kingesh palatasida maqulluqtin ötken bolup, u awam palatasida qobul qilinishni kütmekte iken.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.