Kishilik hoquqni közitish teshkilati: "Xitay hökümiti kishilik hoquqqa dunyawi tehdit"

Muxbirimiz irade
2020-01-15
Share
Human-Rights-Watch-Report-2020.jpg Kishilik hoquqni közitish teshkilatining 2020-yilliq dunya kishilik hoquq weziyiti heqqidiki doklatining ismi "Xitay hökümiti kishilik hoquqqa dunyawi tehdit" dep atalghan. 2020-Yili 14-yanwar.
hrw.org

Kishilik hoquqni közitish teshkilati dunyaning herqaysi jayliridiki kishilik hoquq weziyiti bahalap chiqilidighan yilliq doklatini 14-yanwar küni nyu-yorktiki merkizide élan qildi.

2020-Yilliq doklatning ismi bolsa "Xitay hökümiti kishilik hoquqqa dunyawi tehdit" dep atalghan. Doklatning ismidinla melum bolghinidek kishilik hoquqni közitish teshkilati dunya jama'etchilikini we herqaysi hökümetlerni xitayning dunyadiki démokratiyedin ibaret bu asasiy éqimgha peyda qiliwatqan tehditi heqqide agahlandurdi. 

Mezkur organning diréktori ken ros doklatning élan qilinish munasiwiti bilen mexsus bayanat élan qildi. 

U bayanatida: "Xitay hökümitining öz hakimiyitini bésim qilish arqiliq saqlap kéliwatqanliqini, xitayning emdi bu küchini dunyaning bashqa jayliridimu ishlitishke urunuwatqanliqini tekitlidi we "Xitay hökümiti zor kölemlik nazaret sistémisi berpa qilish arqiliq, mutleq kontrolluqni ishqa ashurdi. Emdilikte u iqtisadiy we diplomatik küchidin paydilinip turup, uni zulum siyasiti üchün jawabkarliqqa tartmaqchi boluwatqan yershariwi tirishchanliqlarni yoq qilmaqchi boluwatidu. Xelq'araliq kishilik hoquq sistémisini qoghdap qélish üchün herqaysi hökümetler choqum birlikte béyjingning hujumlirigha qarshi turushi kérek", dédi. 

Xelq'ara kishilik hoquqni közitish teshkilatining xitay ishliri diréktori sofi richardson bügün radiyomizgha qilghan sözide xitay hökümitining dunyadiki barliq kishilerning kishilik hoquqigha tehdit peyda qiliwatqanliqini bildürdi. U mundaq dédi: "Xitay öz ichidiki 1 milyard 400 milyon kishining kishilik hoquqigha tehdit sélipla qalmay, dunyadiki kishilik hoquqni qoghdaydighan sistémini ajizlashturush arqiliq hemme kishining hoquqigha tehdit peyda qilmaqta. Mesilen, wénsu'ila we süriye qatarliq döletlerdiki xelqler birleshken döletler teshkilatining arilishishi we ularni qoghdishigha muhtaj bolup turghanda xitay b d t da bu heqtiki qararlarning chiqishining aldini aldi. Mana bu, bizning bu qétimliq doklatimiz arqiliq yorutmaqchi bolghan muhim noqtimiz. Hökümetler we xelq'araliq organlar choqum buninggha qarshi turushi kérek". 

Doklatta, xitay hökümitining Uyghur élide bir milyondin artuq Uyghur we bashqa musulman milletlerni lagérgha qamighanliqi, ularning gén uchurlirini yighip, zor sanliq melumat ambiri qurghanliqi, ata-aniliri lagérlargha solan'ghan balilarning "Yataqliq mektepler" ge yighiwélin'ghanliqi, lagér tutqunlirining nöwette zawutlarda mejburiy emgekke séliniwatqanliqidek mezmunlar tepsili orun alghan. 

Kishilik hoquqni közitish teshkilati diréktori ken ros bayanattiki sözide Uyghur élide yolgha qoyulghan lagérlargha qarita xelq'arada yéterlik inkas chiqmighanliqini bildürdi. U؛ "Xitay hökümiti 'bir belwagh bir yol qurulushi' we bashqa qurulushlarni wede qilip, bir qisim döletlerning sükütini sétiwalghanliqini, xitayning yene herqaysi hökümetler we shirketlerni xitay baziridin cheklesh tehditi arqiliq jimiqturuwatqanliqini tekitlidi. U yene birleshken döletler teshkilatiningmu kishilik hoquq üchün bir awaz bolushtek alahidilikining xti'ayning zerbisige uchrighanliqi we buningda xitayning belgilik netije qazan'ghanliqini eskertip: "Hetta b d t bash sékritari antoniyu gutres chéghida xitay hökümitini shinjangdiki musulmanlargha qaritilghan zor kölemlik tutqunni ayaqlashturushqa ochuq-ashkare halda chaqirishni ret qildi", dédi. 

U sözide: "Bu waqit, xitayning dunyadiki kishilik hoquq sistémisigha qiliwatqan hujumini ayaqlashturudighan waqittur" dep chaqiriq qildi. 

Kishilik hoquqni közitish teshkilati esli bu yilliq doklatini 6 aydin béri béyjing hakimiyitige qarshi démokratik namayishlar dawam qiliwatqan xongkongda élan qilishni pilanlighan bolsimu, mezkur organning diréktori ken ros 12-yanwar küni xongkong ayrodromidin kirgüzülmigen. 13-Yanwar küni xitay tashqi ishlar bayanatchisi géng shu'ang bu heqte bergen bayanatida: "Bir kishining xongkonggha kirish-kirmeslikige qarar bérish jonggoning igilik hoquqi" déyish arqiliq, ken rosning xongkonggha kirishining esli béyjing hökümitining qarari bilen bolghanliqini ispatlighan. Arqidin yene, xitayning hökümet awazi "Yershari waqti géziti" mexsus ken ros we uning teshkilatigha hujum qilip: "Ken ros, u we uning teshkilatining xitayda qarshi élinmaydighanliqini bilishi kérek. Kishilik hoquqni közitish teshkilati xitayning kishilik hoquq jehettiki tereqqiyatini körmeske saldi" dégen. Ken ros shu küni tiwittir arqiliq buninggha inkas qayturup: "Shundaq men xitayning shinjangdiki bir milyondek musulmanni tutqun qilish, nazaret döliti qurush, öktichi awazlarni jimiqturush, xongkongning démokratiyesini chekleshtek atalmish kishilik hoquq "Tereqqiyatliri" ni tenqid qilghanliqimiz üchün xongkongdin cheklidi" dégen.

Melum bolushiche, xitay hökümiti 14-yanwar küni nyu-yorktiki doklat élan qilin'ghan meydan'ghimu bir diplomat ewetish arqiliq buzghunchiliq qilishqa urun'ghan. Xitay diplomat ken rosning sözige arilashqan bolsimu, özi muxbirlarning so'allirigha jawab bermeyla meydandin chiqip ketken. 

Sofi richardson xanim bolsa xitay bu heriketliri arqiliq del bizning doklat arqiliq démekchi bolghanlirimizni toluq namayen qilip berdi, deydu. U mundaq dédi: 

"Xitay hökümiti ötken bir qanche kündiki heriketliri arqiliq bizning démekchi bolghanlirimizni ispatlidi. Xongkongning qanunigha asasen chégradin kirgüchilerge xongkong qarar béridu we bashquridu, xitay emes. Biraq, ken rosning xongkonggha kirishige tosqunluq qilish we nyu-yorktiki axbarat élan qilish yighinida kashila chiqirish arqiliq béyjing del bizning démekchi bolghanlirimizni yorutup berdi". 

Sofi richarson sözide yene bu doklatning emeliyette herqaysi hökümetler teripidin alliqachan hés qilin'ghan tehditning mu'eyyenleshtürülgenlikini eskertip: "Doklatimizning herqaysi hökümetlerni xirisqa qarshi turush üchün righbetlendürüshini ümid qilimiz", dédi.

Pikirler (0)

Barliq pikir - bayanlarni körüsh.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.